Những người làm nên thần số học hiện đại: Balliett, Julia Seton, Juno Jordan và Cheiro

Thần số học "Pythagoras" như người Việt đang học hình thành ở Mỹ trong khoảng 1900 – 1930. Người đặt nền là bà L. Dow Balliett ở Atlantic City, với các sách 1904 – 1908; bạn bà là Julia Seton đưa nó vào phong trào Tư Tưởng Mới; con gái Seton là Juno Jordan hệ thống hoá phép tính. Song song, Cheiro ở Anh phổ biến bảng "Chaldean". Không ai trong số họ có nguồn từ Pythagoras.

Bài thần số học là gì đã tách phần nào có thật từ Hy Lạp cổ, phần nào thêm vào sau. Bài này đi vào chân dung những người thêm vào: họ là ai, viết gì, năm nào, và vì sao một hệ hơn một trăm năm tuổi lại được giới thiệu như "hai nghìn năm".

L. Dow Balliett: từ âm nhạc, vận động đến con số

Tên thật của bà là Sarah Joanna Dennis Balliett (1847 – 1929), sinh gần Mays Landing, New Jersey; "Mrs. L. Dow Balliett" là cách ký tên theo tên chồng, thói quen thời ấy. Từ năm 1894 bà sống ở Atlantic City, thành phố nghỉ mát ven biển.

Danh mục sách của bà nói lên nhiều điều:

Ba điểm đáng ghi. Thứ nhất, bà bước vào con số từ âm nhạc và vận động, không từ toán học hay cổ học: phong trào Delsarte (dạy biểu cảm qua cử chỉ) đang rất thịnh ở Mỹ cuối thế kỷ XIX, và ý "mỗi số có một nốt, một màu" là phần mở rộng tự nhiên của nó. Thứ hai, chữ khoá của bà là "rung động" (vibration): mỗi con số, mỗi cái tên mang một tần số. Thứ ba, ngay từ nhan đề cuốn sách năm 1904 – 1905, cái tên Pythagoras đã được gắn vào như một lời bảo chứng, dù sách không dẫn được văn bản cổ nào.

Julia Seton và phong trào Tư Tưởng Mới

Để hiểu vì sao "rung động" lại hấp dẫn, cần biết bối cảnh: phong trào Tư Tưởng Mới (New Thought) ở Mỹ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, tin rằng tư tưởng và "năng lượng tinh thần" chi phối sức khoẻ, thành công. Nhiều nhà thờ, trường học của phong trào mọc lên ở Boston, New York, California.

Julia Seton (1862 – 1950), bạn của Balliett, là một nhân vật lớn của phong trào: bà tự xưng là "nữ tư tế" của Tư Tưởng Mới, lập nhà thờ ở Santa Monica năm 1905, mở trường ở London năm 1910. Seton đưa "khoa học về tên và số" của Balliett vào giáo trình của mình và giới thiệu nó với công chúng rộng hơn nhiều. Có tài liệu nói chính Seton đặt ra chữ "numerology"; chúng tôi chưa thấy bằng chứng gốc cho điều ấy, chỉ biết tên gọi này thành tên của bộ môn trong khoảng đầu thế kỷ XX.

Chi tiết này giải thích một nét của thần số học còn giữ đến nay: giọng văn của nó là giọng tự lực, tự phát triển (bạn có "sứ mệnh", "bài học", "tiềm năng chưa dùng"), đúng giọng của Tư Tưởng Mới, chứ không phải giọng của các phép bói cổ.

Juno Jordan: người biến cảm hứng thành phép tính

Juno Jordan (1884 – 1984) tên khai sinh là Juno Belle Kapp, con gái duy nhất của Julia Seton. Bà học con số với Balliett từ khi còn rất trẻ, rồi dành gần cả thế kỷ đời mình cho nó.

Đóng góp của Jordan là hệ thống hoá: từ những trang viết giàu hình ảnh của Balliett, bà rút ra các phép tính cố định mà người học thần số học nay vẫn dùng: số từ ngày sinh, số từ toàn bộ tên, từ nguyên âm, từ phụ âm (xem số nhân cách, số linh hồn), các chu kỳ và đỉnh cao. Bà lập Viện Nghiên cứu Số học California (California Institute of Numerical Research), nhóm họp hằng tuần trong khoảng hai mươi lăm năm, nơi các thành viên đem phép tính áp lên hồ sơ người quen để "kiểm" (kiểm theo nghĩa đối chiếu cảm nhận, không theo nghĩa thống kê có đối chứng).

Cuốn sách tổng kết của bà, Numerology: The Romance in Your Name, in năm 1965, khi bà đã ngoài tám mươi. Nhiều sách thần số học tiếng Anh nửa sau thế kỷ XX đi theo khung các phép tính của bà, và qua chúng, khung ấy đến với tài liệu tiếng Việt hiện nay.

Một tác giả khác cùng thời là Florence Campbell, với cuốn Your Days Are Numbered (1931). Các chu kỳ năm cá nhân mà sách thời ấy bàn, nay vẫn được dùng (xem năm cá nhân 2027).

Cheiro: một dòng khác, bảng "Chaldean"

Ở bên kia Đại Tây Dương có một con đường riêng. Cheiro tên thật là William John Warner (1866 – 1936), sinh gần Dublin, Ireland, mất ở Hollywood. Ông tự xưng "Bá tước Louis Hamon", nổi danh trước hết về xem chỉ tay, và kể rằng mình học nghề ở Ấn Độ. Danh sách khách hàng mà ông và các tiểu sử kể ra có Mark Twain, Oscar Wilde, Sarah Bernhardt và nhiều chính khách Anh; phần lớn chi tiết ấy đến từ chính hồi ký của ông.

Về con số, Cheiro viết The Book of Numbers (London, 1926), dùng một bảng quy đổi chữ cái khác, ông gọi là "Chaldean", tức gán cho người Babylon cổ. Bảng này chỉ dùng các số 1 đến 8, xếp chữ không theo thứ tự abc. Cũng như cái nhãn "Pythagoras", nhãn "Chaldean" không có văn bản cổ nào đỡ: không có bảng chữ Latinh nào ở Babylon. Hai bảng cho cùng một cái tên hai đáp số khác nhau, so sánh cụ thể ở bài thần số học Chaldean.

Dòng thời gian

Sách cổ nói gì

Thần số học không có "sách cổ" theo nghĩa của Tử Vi hay Kinh Dịch. Văn bản gốc của nó là sách tiếng Anh đầu thế kỷ XX. Chính nhan đề cuốn sách khoảng 1904 – 1905 của Balliett là chứng cứ rõ nhất: "A System of Numbers as Taught by Pythagoras" (một hệ con số như Pythagoras đã dạy). Pythagoras sống trước đó hơn hai nghìn bốn trăm năm và không để lại văn bản; bảng chữ cái Latinh 26 chữ mà hệ này dựa vào chưa tồn tại thời ông.

Bình: gán một phép mới cho một bậc thầy cổ là chuyện phổ biến ở mọi nền văn hoá. Phương Đông có Tử Vi gán cho Trần Đoàn, Mai Hoa gán cho Thiệu Ung; người đọc kỹ đều tách "theo truyền thống" với "văn bản cho thấy". Thần số học đáng được đọc với cùng sự tỉnh táo ấy, chỉ khác là ở đây khoảng cách không phải vài trăm năm mà hơn hai nghìn năm, và người gán tên vẫn còn để lại sách có ghi năm.

Đọc cho đúng mức

• Năm sinh, năm mất và năm in sách trong bài lấy từ thư mục và các tiểu sử đã công bố; một số nguồn lệch nhau một hai năm (chẳng hạn cuốn sách đầu tiên về rung động của Balliett được ghi 1904 hoặc 1905).
• Viện của Juno Jordan được nhắc nhiều trong sách thần số học nhưng ít tài liệu độc lập; con số "hai mươi lăm năm" là theo các thư mục chuyên ngành.
• Biết nguồn gốc không làm thần số học mất giá trị giải trí hay tự soi; nó chỉ giúp đặt nó đúng chỗ: một hệ tự phát triển của nước Mỹ đầu thế kỷ XX, không phải trí tuệ cổ đại bị thất truyền.
• Những nhà toán học viết sách phê bình, như Underwood Dudley, chỉ ra rằng mọi "trùng hợp kỳ diệu" của con số đều tìm được nếu đủ kiên nhẫn cộng trừ; đó là lời nhắc nên giữ khi đọc bất kỳ lời giải số nào.

Việc nên làm

1. Khi gặp câu "thần số học có từ thời Pythagoras", hỏi lại: văn bản cổ nào? Câu trả lời trung thực là không có.
2. Nếu muốn đọc gốc, tìm bản số hoá các sách của Balliett (đã hết bản quyền) và so với tài liệu tiếng Việt đang lưu hành; bạn sẽ thấy giọng "rung động" vẫn còn nguyên.
3. Đặt thần số học cạnh các phép phương Đông như một đối chiếu Đông – Tây, không trộn hai hệ thành một lời giải.
4. Dùng nó như công cụ gợi chuyện, tự soi; quyết định lớn thì dựa vào thông tin thật của việc ấy.

Nguồn tham khảo

• Mrs. L. Dow Balliett — How to Attain Success Through the Strength of Vibration: A System of Numbers as Taught by Pythagoras (khoảng 1904 – 1905); The Philosophy of Numbers: Their Tone and Colors (1908); Nature's Symphony (1911); The Day of Wisdom According to Number Vibration (1917).
• Juno Jordan — Numerology: The Romance in Your Name (1965).
• Cheiro — The Book of Numbers (London, 1926).
• Florence Campbell — Your Days Are Numbered (1931).
• Underwood Dudley — Numerology, or What Pythagoras Wrought (Mathematical Association of America, 1997).
• catherine yronwode — Books About Numerology and Number Divination: Annotated Bibliography (thư mục chú giải, năm in và tiểu sử tác giả).
• Các mục tiểu sử về Sarah Joanna Dennis Balliett, Julia Seton và Cheiro trên Wikipedia tiếng Anh (đối chiếu năm sinh, năm mất).