Nốt ruồi son (nốt đỏ): có phải nốt ruồi không

Phần lớn "nốt ruồi son" không phải nốt ruồi. Nốt ruồi là đám tế bào sắc tố, màu nâu đen; còn chấm đỏ tươi tròn nhỏ hay gặp ở thân, tay người lớn thường là u máu nhỏ, một búi mạch máu lành tính, nhiều lên theo tuổi. Tướng thư khen nốt ruồi "đỏ như son", nhưng cũng có loại chấm đỏ là dấu hiệu bệnh cần đi khám ngay.

Nốt ruồi son trong tướng thư và dân gian

Tướng thư có một câu tiêu chuẩn về màu nốt ruồi: nốt ruồi tốt thì đen như sơn, đỏ như son, trắng như ngọc (xem bài nốt ruồi trên mặt). Chữ "son" ở đây là chu sa, màu đỏ tươi dùng làm mực son, làm sơn mài. Nốt đỏ tươi, nổi tròn, có ánh được xếp vào loại đẹp.

Dân gian Việt Nam giữ ý ấy và thêm nhiều lời đọc: nốt ruồi son là "nốt ruồi phúc", nốt ruồi son ở lòng bàn tay, bàn chân, giữa ngực là tướng quý, có người còn nói "nốt ruồi son mọc thêm là sắp có lộc". Lời đọc nghiêng hẳn về phía tốt, có lẽ vì màu đỏ trong văn hoá ta vốn là màu may.

Vấn đề là: thứ mà tướng thư và dân gian gọi chung là "nốt ruồi son" gồm nhiều loại chấm đỏ khác nhau về bản chất. Phần lớn vô hại; một vài loại thì không.

Phần lớn là u máu anh đào

Loại chấm đỏ hay gặp nhất ở người lớn có tên y khoa là u máu anh đào (vì màu đỏ như quả anh đào). Đặc điểm:

• Chấm đỏ tươi đến đỏ sẫm, tròn, kích thước từ đầu kim đến vài milimét.
• Phẳng hoặc hơi nổi như giọt sơn.
• Hay ở thân, ngực, bụng, lưng, cánh tay.
• Bắt đầu xuất hiện từ khoảng tuổi ba mươi và nhiều lên theo tuổi; người cao tuổi phần lớn có ít nhiều.
• Lành tính, không biến thành ung thư.
• Có thể chảy máu khá nhiều nếu bị cào xước, vì nó là mạch máu.

Hiểu điều này thì lời đọc "nốt ruồi son mọc thêm là có lộc" có một cách giải thích rất đời thường: người ta càng lớn tuổi càng nhiều chấm đỏ, mà tuổi càng lớn thì thường càng ổn định hơn về của cải. Hai thứ đi cùng nhau vì cùng đi theo tuổi, không vì cái này sinh ra cái kia.

Nếu u máu anh đào nằm ở chỗ hay cọ xát hoặc bạn không thích, bác sĩ da liễu có thể xử lý bằng laser mạch máu hoặc đốt điện. Không cần xử lý nếu nó không gây phiền.

Những chấm đỏ khác: bảng phân biệt

Cột "ấn vào có nhạt màu không" dùng phép ấn kính: lấy một cái ly thủy tinh trong hoặc một miếng kính trong, ấn nhẹ lên chấm đỏ rồi nhìn qua kính. Mạch máu giãn sẽ bị ép lại nên nhạt màu; máu đã thoát ra ngoài mạch (chấm xuất huyết) thì không nhạt. Phép thử này không thay khám, nhưng giúp bạn biết lúc nào phải đi ngay.

Chấm đỏ kèm sốt: chuyện không đợi được

Ở Việt Nam, dòng "chấm xuất huyết" trong bảng cần được nói riêng. Sốt xuất huyết là bệnh rất phổ biến ở ta, và một trong những dấu hiệu là nhiều chấm đỏ nhỏ dưới da, hay ở cẳng chân, cánh tay, kèm sốt cao, đau mỏi. Chấm xuất huyết cũng gặp khi tiểu cầu giảm vì nhiều nguyên nhân khác, hoặc khi nhiễm trùng nặng.

Một người đang sốt mà thấy chấm đỏ mới nổi lên khắp người, ấn kính không nhạt màu, cần đến cơ sở y tế ngay. Lúc ấy đừng ai nói chuyện "nốt ruồi son mọc là có lộc".

Ngược lại, vài chấm đỏ tươi, tròn, đã ở trên người nhiều tháng, không sốt, không mọc thêm ồ ạt, thì nhiều khả năng là u máu anh đào lành tính.

Sách cổ nói gì

Đại ý phần nốt ruồi trong Thần Tướng Toàn Biên: nốt ruồi phải xem màu; đen thì nên như sơn mài, đỏ thì nên như son, trắng thì nên như ngọc; màu đục, xám, khô thì kém. — Thần Tướng Toàn Biên, phần nốt ruồi (đại ý)

Bình: tướng thư dùng một chữ "nốt ruồi" cho mọi chấm trên da, nên câu "đỏ như son" thật ra đang nói về một nhóm thứ mà y khoa chia thành nhiều bệnh khác nhau. Tướng thư đọc màu theo lối khí sắc, tức cái đang sống trên da; tiêu chí "tươi, gọn, có ánh" mà sách khen tình cờ trùng với dáng của u máu anh đào lành tính; còn những chấm đỏ cần lo (xuất huyết, cục mọc nhanh) thì sách không có công cụ để nhận ra.

Đại ý các bản Ma Y: nốt ruồi nổi lên, có ánh, ở chỗ kín thì phần nhiều đọc là tốt; ở chỗ lộ trên mặt thì đọc dè dặt. — Ma Y Tướng Pháp, phần nốt ruồi (đại ý)

Bình: nếu theo nguyên tắc này, nốt ruồi son trên thân, chỗ kín, gần như luôn được đọc là tốt. Đó là lý do lời đọc dân gian về nốt ruồi son hầu hết dễ nghe.

Đọc cho đúng mức

Gọi một u máu nhỏ là "nốt ruồi son" rồi đọc nó như tướng quý là một cách đặt tên cho vui, không có cơ sở. Không có nghiên cứu nào nối chấm đỏ trên da với phúc, lộc hay quyền. U máu anh đào nhiều lên theo tuổi, có yếu tố di truyền, và đôi khi xuất hiện nhiều trong thời kỳ mang thai; đó là tất cả những gì y khoa biết chắc về nó.

Điều cần giữ từ bài này không phải lời đọc tướng, mà là khả năng phân biệt: chấm đỏ cũ, tròn, tươi thì yên tâm; chấm đỏ mới, nhiều, không nhạt khi ấn, nhất là kèm sốt, thì đi khám ngay; cục đỏ mọc nhanh, dễ chảy máu thì đi khám da liễu.

Việc nên làm

1. Làm phép ấn kính với chấm đỏ mới thấy; không nhạt màu thì đi khám.
2. Đang sốt mà nổi nhiều chấm đỏ dưới da: đến cơ sở y tế ngay, không chờ.
3. Thấy nhiều chấm đỏ có "chân nhện" ở mặt, cổ, ngực người lớn (không mang thai): nói với bác sĩ để kiểm tra gan.
4. U máu anh đào hay bị cào chảy máu thì có thể nhờ bác sĩ da liễu xử lý; không tự cạy, tự đốt.
5. Muốn hiểu cách tướng thư đọc màu và vị trí nốt ruồi nói chung, đọc bài nốt ruồi trên mặt và tẩy nốt ruồi có đổi vận không.

Nguồn tham khảo

• Thần Tướng Toàn Biên — phần nốt ruồi (đại ý)
• Ma Y Tướng Pháp — phần nốt ruồi (đại ý)
• Kiến thức da liễu phổ thông về u máu anh đào, u mạch hình sao, u hạt sinh mủ, chấm xuất huyết và phép ấn kính