Nốt ruồi lòng bàn tay, lòng bàn chân: hiếm và cần theo dõi

Nốt ruồi ở lòng bàn tay, lòng bàn chân ít gặp hơn chỗ khác, nên dân gian hay gán nghĩa đặc biệt: tay "nắm quyền, nắm của", chân "đạp sao", đi xa. Nhưng với bác sĩ da liễu, đây là vị trí cần theo dõi kỹ nhất ở người châu Á: dạng u hắc tố hay gặp nhất ở người châu Á mọc chính ở lòng bàn chân, bàn tay và dưới móng.

Dân gian và tướng thư nói gì

Lòng bàn tay và lòng bàn chân là chỗ kín, ít ai nhìn thấy, lại ít nốt ruồi, nên lời đọc dân gian nghiêng hẳn về phía tốt:

Truyền thuyết "chân đạp thất tinh", tức bảy nốt ruồi dưới lòng bàn chân xếp như chòm Bắc Đẩu, được gán cho nhiều nhân vật làm vua, làm tướng trong truyện kể dân gian Trung Hoa. Đó là chuyện kể đời sau, không có trong chính sử.

Chính sử thì có một chi tiết thật về nốt ruồi, chỉ không phải ở bàn chân: Sử Ký chép Lưu Bang, vua mở nhà Hán, có bảy mươi hai nốt ruồi ở đùi trái. Chi tiết ấy được chép như một dấu lạ của người làm vua, và từ đó thành một mẫu kể cho nhiều chuyện "nốt ruồi đế vương" về sau.

Còn trong phép xem tay, lòng bàn tay được đọc chủ yếu qua đường chỉ và các gò; nốt ruồi chỉ là chi tiết phụ, và nhiều sách cho rằng nốt ruồi ở lòng bàn tay, chỗ kín, phần nhiều là tốt. Bài xem chỉ tay và gò bàn tay nói phần chính.

Vì sao bác sĩ để ý lòng bàn tay, bàn chân

Ở người da trắng, u hắc tố (ung thư hắc tố) hay mọc ở vùng da phơi nắng: lưng, vai, chân. Ở người châu Á và người da sẫm, bức tranh khác hẳn. Các nghiên cứu ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đều ghi nhận: dạng hay gặp nhất là u hắc tố đầu chi, mọc ở lòng bàn chân, lòng bàn tay và dưới móng, những chỗ hầu như không phơi nắng.

Ba điều cần nhớ:

1. Không phải nốt ruồi nào ở lòng bàn chân cũng đáng lo. Phần lớn là nốt ruồi lành, và nốt ruồi đầu chi không hiếm ở người châu Á.
2. Vị trí này hay bị phát hiện muộn. Lòng bàn chân ít khi được nhìn, nốt mới mọc có thể to dần nhiều năm mà không ai để ý.
3. U hắc tố đầu chi không liên quan đến nắng, nên chống nắng không phòng được. Cách duy nhất là nhìn và đi khám kịp.

Một trường hợp nổi tiếng: ca sĩ Bob Marley mất năm 1981 vì u hắc tố khởi đầu dưới móng một ngón chân, được chẩn đoán năm 1977. Ban đầu nó bị nghĩ là vết thương do đá bóng.

Nhận biết nốt đáng ngờ ở lòng bàn tay, bàn chân

Quy tắc ABCDE vẫn dùng được (xem bài tẩy nốt ruồi có đổi vận không). Riêng vùng này có thêm vài điểm:

Bác sĩ da liễu còn có một công cụ rất hữu ích cho vùng này: soi da. Dưới kính soi, sắc tố của nốt ruồi lành ở lòng bàn chân thường nằm theo rãnh của vân da, còn u hắc tố thường nằm theo gờ của vân da. Đây là một phát hiện của các bác sĩ da liễu Nhật Bản và đã thành tiêu chí chuẩn. Phép soi mất vài phút, không đau, không cần cắt.

Vệt đen ở móng: chỗ dễ bỏ sót nhất

Một biến thể của nhóm này nằm dưới móng (móng trong tướng thư cũng có cách đọc riêng, xem bài móng tay theo sách tướng và theo bác sĩ): vệt sắc tố dọc móng, tức một sọc nâu đen chạy dọc từ gốc tới đầu móng. Ở người châu Á, vệt này khá hay gặp và phần lớn lành tính, nhất là khi có nhiều móng cùng có vệt mảnh, đều màu.

Nên đi khám khi:

• Chỉ một móng có vệt, nhất là ngón cái tay hoặc ngón cái chân, ở người lớn.
• Vệt rộng dần, sẫm dần, hoặc màu không đều trong vệt.
• Vệt rộng hơn khoảng 3 mm.
• Sắc tố lan ra da quanh móng (nếp gốc móng, hai bên móng).
• Móng bị nứt, tách, biến dạng theo vệt.

Phân biệt với vết bầm dưới móng do va đập: vết bầm thường đỏ tím rồi sẫm, có hình tròn hay loang chứ không thành sọc, và dời dần ra đầu móng khi móng mọc. Đánh dấu mép trên vết bằng một vạch nhỏ trên móng, vài tuần sau xem nó có dời không; không dời thì đi khám.

Sách cổ nói gì

Đùi trái có bảy mươi hai nốt ruồi. — Tư Mã Thiên, Sử Ký, Cao Tổ bản kỷ

Bình: câu này nằm trong đoạn tả tướng mạo Lưu Bang, ngay cạnh những chi tiết như mũi cao, trán rồng, râu đẹp. Người viết sử đời Hán ghi nốt ruồi như một dấu lạ để kể chuyện người làm vua có tướng khác thường. Đó là cách viết sử của thời ấy, và nó cho thấy từ rất sớm, nốt ruồi trên thân đã được gắn với số phận lớn. Nó không cho thấy nốt ruồi tạo ra số phận ấy.

Đại ý các bản tướng thư phổ thông: lòng bàn tay mềm, ấm, sắc hồng thì sách cho là tốt; nốt ruồi trong lòng bàn tay, dưới lòng bàn chân là chỗ kín, phần nhiều đọc là tốt. — Ma Y Tướng Pháp và các bản phổ thông (đại ý)

Bình: "lòng bàn tay sắc hồng, ấm" là lớp khí sắc, đổi theo tuần hoàn máu. Còn lời đọc tốt cho nốt ruồi lòng bàn chân lại vô tình khiến người ta yên tâm với chính vị trí cần để ý nhất.

Đọc cho đúng mức

Lời đọc "nắm quyền", "đạp sao" là phép ví theo hình và theo truyền thuyết; không có nghiên cứu nào nối nốt ruồi lòng bàn tay, bàn chân với quyền lực hay của cải. Điều có nghiên cứu là chuyện ngược lại hoàn toàn: ở người châu Á, đây là vị trí u hắc tố hay gặp nhất.

Đừng để một lời đọc dễ nghe làm bạn bỏ qua việc theo dõi. Nguyên tắc chung về cách tướng thư đọc nốt ruồi có ở bài nốt ruồi trên mặt. Cũng đừng hoảng: phần lớn nốt ruồi ở đây lành, và một lần soi da ở bác sĩ đủ để biết.

Việc nên làm

1. Mỗi tháng một lần, nhìn kỹ lòng bàn chân (dùng gương hoặc nhờ người nhà), kẽ ngón, gót, và mười móng tay, mười móng chân.
2. Chụp ảnh nốt ruồi ở lòng bàn chân kèm thước đo; so mỗi vài tháng.
3. Nốt mới mọc ở người lớn, nốt đang lớn, màu loang, hoặc vệt đen chỉ ở một móng mà rộng dần: đi khám da liễu, xin được soi da.
4. Vết "bầm" dưới móng không dời ra khi móng mọc thì đi khám.
5. Không tự cắt, tự đốt, tự chấm thuốc nốt ruồi ở lòng bàn chân; chỗ chịu lực khó lành và dễ che mất dấu hiệu.

Nguồn tham khảo

• Tư Mã Thiên — Sử Ký, Cao Tổ bản kỷ, đoạn tả tướng Lưu Bang
• Ma Y Tướng Pháp và các bản tướng thư phổ thông — phần bàn tay, bàn chân (đại ý)
• Kiến thức da liễu phổ thông về u hắc tố đầu chi ở người châu Á, soi da lòng bàn chân và vệt sắc tố dọc móng