Đeo vàng hay đeo bạc theo mệnh: kim loại là hành Kim, màu vàng lại là Thổ — và vì sao bạc xỉn đen

Theo chất liệu, vàng và bạc đều là kim loại, thuộc hành Kim, nên bảng ngũ hành xếp chúng hợp mệnh Kim, mệnh Thủy (Kim sinh Thủy). Nhưng có bảng lại quy theo màu: vàng là sắc Thổ, bạc là sắc Kim. Hai cách quy cho hai đáp án khác nhau với mệnh Thủy, mệnh Thổ, mệnh Hỏa. Còn bạc xỉn đen là do lưu huỳnh trong mồ hôi và không khí, không phải điềm báo.

Hai cách quy: theo chất hay theo màu

Hồng Phạm tả tính của Kim là "Kim viết tòng cách" — kim loại thì theo được, đổi được: nung chảy, đúc lại thành hình mới. Câu ấy nói về chất. Thiên Công Khai Vật của Tống Ứng Tinh, thiên Ngũ kim, đại ý xếp vàng, bạc, đồng, sắt, thiếc, chì chung một loại "kim". Theo lối này, mọi món trang sức kim loại đều là Kim, bất kể màu gì.

Lối thứ hai đi theo ngũ sắc (bài ngũ hành của màu sắc bàn kỹ): vàng là sắc trung ương (Thổ), trắng là sắc phương Tây (Kim), đỏ là Hỏa, xanh là Mộc, đen là Thủy. Lễ Ký, thiên Nguyệt Lệnh, đại ý, đổi màu áo, màu ngọc theo mùa theo đúng thứ tự ngũ sắc này. Theo lối ấy, nhẫn vàng là Thổ, nhẫn bạc là Kim, vàng hồng ngả về Hỏa.

Không sách cổ nào nói khi chất và màu khác hành thì lấy cái nào. Đây là cùng một kiểu rối với chuyện trộn mệnh nạp âm và cung phi ở bài phong thủy theo mệnh hay theo tuổi. Bảng "đeo vàng hợp mệnh gì" trên mạng dùng lẫn cả hai, thường không ghi mình theo lối nào.

Bảng: mỗi mệnh, hai cách quy

Đọc bảng sẽ thấy:

• Mệnh Kim hợp cả vàng lẫn bạc, tính cách nào cũng vậy. Đây là mệnh duy nhất không phải băn khoăn.
• Mệnh Thủy: bạc an toàn ở cả hai cách; vàng thì một cách nói hợp, một cách nói kỵ. Trang ghi "mệnh Thủy không nên đeo vàng" là theo màu; trang ghi "mệnh Thủy đeo vàng tốt vì Kim sinh Thủy" là theo chất.
• Mệnh Thổ: vàng chỉ hợp khi tính theo màu. Câu "mệnh Thổ hợp vàng" quen tai thật ra dựa vào màu, không vào chất.
• Mệnh Mộc: không món nào "hợp" theo bảng. Thế nhưng người mệnh Mộc vẫn đeo nhẫn cưới — điều này nhắc rằng bảng là gợi ý chứ không phải lệnh cấm.
• Mệnh Hỏa: theo chất và theo màu đều không phải "hợp"; người theo màu thường chọn vàng hồng (ngả đỏ) cho gần sắc Hỏa.

Tuổi vàng, chất bạc: thứ người đeo cần biết trước

Bảng ngũ hành không phân biệt vàng 24K với vàng 10K, nhưng da tay thì phân biệt rất rõ.

Dị ứng niken là một trong những dị ứng tiếp xúc hay gặp nhất: chỗ đeo đỏ, ngứa, có khi nổi mụn nước. Người từng ngứa với khóa thắt lưng, nút quần jeans thì nên tránh vàng trắng pha niken, vàng tây tuổi thấp, trang sức mạ. Ngứa, đỏ kéo dài sau khi tháo trang sức thì nên đi khám da liễu.

Vì sao bạc xỉn đen, vì sao nhẫn vàng làm đen tay

Bạc xỉn đen là do bạc gặp các hợp chất chứa lưu huỳnh và tạo thành lớp bạc sunfua màu đen. Lưu huỳnh có trong không khí (khói xe, khu gần suối nóng), trong mồ hôi, trong lòng đỏ trứng, hành tỏi, cao su (dây chun, găng tay), một số mỹ phẩm và thuốc uốn tóc. Trời nóng ẩm, ra nhiều mồ hôi thì bạc đen nhanh hơn. Bạc 925 còn chứa đồng, nên xỉn nhanh hơn bạc ta.

Lời đồn "bạc đen là báo xui", "bạc đen là trong người có độc" không có cơ sở. Tục cạo gió bằng đồng bạc lăn với lòng đỏ trứng, rồi xem bạc đen tới đâu, cũng là phản ứng với lưu huỳnh của chính lòng trứng — nó xảy ra cả khi lăn trên tay người không mệt mỏi gì. Bạc đen chỉ cần làm sạch: khăn đánh bạc, hoặc chà nhẹ với bột muối nở pha nước, rửa sạch, lau khô.

Nhẫn vàng làm đen da có hai nguyên nhân hay gặp. Một là hợp kim trong vàng tuổi thấp (đồng, bạc) phản ứng với mồ hôi. Hai là mỹ phẩm, kem chống nắng chứa bột khoáng cứng hơn vàng mài vào nhẫn, tạo bụi kim loại đen bám lên da. Rửa sạch là hết, không phải "vàng không hợp người".

Nhẫn đồng, trang sức mạ làm da xanh: muối đồng do mồ hôi tạo ra, vô hại, rửa là sạch.

Chọn cho hợp: theo bảng và theo da

Nếu muốn theo bảng mà vẫn đeo thoải mái:

• Chọn trước một lối quy (chất hay màu) và theo lối ấy; đừng lấy "vàng là Kim" để khen, rồi lấy "vàng là Thổ" để chê trong cùng một lần chọn.
• Mệnh Thủy thích vàng mà ngại bảng theo màu: vàng trắng, bạch kim là cách dung hòa — chất Kim, màu Kim.
• Mệnh Mộc muốn tránh kim loại theo bảng: nhẫn trơn mảnh, ít kim loại; vòng gỗ, vòng đá xanh cho đồ đeo hằng ngày — xem mệnh Mộc đeo đá gì.
• Mệnh Hỏa: vàng hồng là lối theo màu phổ biến.
• Da nhạy cảm: ưu tiên vàng 18K trở lên, bạc 925 tốt, tránh mạ và niken — chuyện của da quan trọng hơn chuyện của bảng.

Nếu đã có lá số Bát Tự được xem kỹ, nhiều thầy chọn kim loại theo dụng thần chứ không theo mệnh nạp âm; người cần Kim theo lá số thì đeo kim loại hợp hơn người cần Mộc — xem chọn màu theo dụng thần.

Đọc cho đúng mức

• Bảng "đeo vàng hợp mệnh gì" là lối đời nay, ghép chất liệu hoặc màu với mệnh nạp âm năm sinh. Không có sách cổ nào dạy người sinh năm này đeo vàng, người sinh năm kia đeo bạc.
• Vàng, bạc không làm thay đổi sức khỏe, công việc hay tiền bạc của ai. Bạc đổi màu là hóa học, không phải điềm.
• Trang sức cưới, trang sức gia truyền mang giá trị khác hẳn chuyện hợp mệnh; không có lý do gì để cất đi vì một bảng tra.
• Khi bảng và da tay nói khác nhau, nghe da tay.

Việc nên làm

1. Tra mệnh nạp âm theo ngày sinh đầy đủ bằng công cụ cung mệnh.
2. Đọc bảng nào thì xem bảng ấy quy theo chất hay theo màu; dùng một lối cho trọn.
3. Hỏi rõ tuổi vàng, thành phần vàng trắng (pha niken hay paladi), có mạ hay không trước khi mua.
4. Ngứa, đỏ chỗ đeo thì tháo ra; kéo dài thì đi khám da liễu.
5. Bạc xỉn thì làm sạch; cất bạc trong túi kín, tránh để chung với dây cao su.

Nguồn tham khảo

• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm — "Kim viết tòng cách".
• Tống Ứng Tinh, Thiên Công Khai Vật — thiên Ngũ kim; đại ý.
• Lễ Ký, thiên Nguyệt Lệnh — ngũ sắc theo mùa; đại ý.
• Tuổi vàng, hợp kim, hiện tượng bạc xỉn, dị ứng niken: tài liệu phổ thông về kim hoàn và da liễu.