Móng tay theo sách tướng và móng tay theo bác sĩ: bán nguyệt, sọc dọc, móng khum

Sách tướng đọc móng tay như dấu hiệu tính khí: móng dài là người điềm tĩnh, móng ngắn là người nhanh nóng, móng cứng là can đảm. Bác sĩ đọc móng như cửa sổ nhỏ của sức khoẻ: đầu ngón phình hình dùi trống, móng lõm như thìa, vệt đen mới xuất hiện là dấu hiệu nên đi khám. Bán nguyệt và sọc dọc phần lớn là bình thường.

Hai cách nhìn một cái móng

Móng tay là tấm chất sừng mọc ra từ gốc móng, nằm dưới da ở chân móng. Nó mọc chậm, chừng ba milimét mỗi tháng ở móng tay, nên một cái móng ghi lại khoảng nửa năm sinh hoạt của cơ thể. Đó là lý do cả thầy tướng lẫn thầy thuốc đều nhìn nó.

• Tướng thư Hoa đặt móng trong hệ tạng phủ: Hoàng Đế Nội Kinh nói gan "tươi ra ở móng" (xem mục sách cổ), nên móng cứng, hồng, bóng là gan, gân khoẻ. Sách tướng đời sau đọc tiếp sang tính khí: móng chắc là có gan dạ.
• Sách tay học phương Tây cuối thế kỷ mười chín, như của Cheiro, phân loại móng theo dài, ngắn, rộng, hẹp và gán với tính khí, có lúc gán cả với khuynh hướng bệnh.
• Y khoa không đọc tính cách qua móng, nhưng có một danh sách dài những thay đổi ở móng đi kèm bệnh toàn thân hoặc bệnh tại chỗ. Lòng bàn tay cũng vậy: những gì nó nói thật về sức khoẻ được tóm ở cuối bài đường sinh đạo.

Bảng hai cột: sách tướng đọc gì, bác sĩ xem gì

Một chi tiết đáng dừng lại: "móng như dùi"

Thần Tướng Thiết Quan Đao, sách tướng lưu hành đời Thanh, viết: "Móng nên chắc khoẻ, chủ có gan dạ; móng như cái dùi, chủ vô năng." Người soạn đã quan sát được đúng một dấu hiệu mà y học phương Tây gọi là ngón tay dùi trống, mô tả từ thời Hippocrates. Chỉ có điều cách đọc khác hẳn: sách tướng đọc thành phẩm chất con người, còn y học đọc thành dấu hiệu nên tìm bệnh ở phổi, tim, gan.

Một người mang ngón tay dùi trống thường đang có bệnh mạn tính làm họ hụt hơi, mau mệt. Rất có thể người xưa thấy những người như vậy làm việc kém sức, rồi ghi lại thành "vô năng". Đó là một quan sát đúng đi kèm một lời giải sai, và là ví dụ hay để hiểu vì sao đọc tướng phải chừng mực.

Tự kiểm móng dùi trống tại nhà

Áp mặt lưng hai móng của hai ngón trỏ (hay hai ngón cùng tên) vào nhau, đầu ngón chạm đầu ngón. Bình thường, giữa hai gốc móng có một khe nhỏ hình thoi. Nếu khe ấy mất hẳn, móng có thể đang khum dạng dùi trống. Đây chỉ là cách tự kiểm sơ bộ; thấy khác thường thì đi khám, nhất là khi có kèm ho kéo dài, khó thở, mau mệt.

Bán nguyệt: chuyện đếm "vòng sức khoẻ"

Trên mạng có lối đọc phổ biến: ngón nào cũng thấy bán nguyệt là khoẻ, ít bán nguyệt là yếu, bán nguyệt to là "dương khí thịnh". Bán nguyệt thật ra là phần đầu của gốc móng, nơi tế bào móng sinh ra, lộ ra dưới lớp móng vì chưa trong suốt hẳn. Nó to hay nhỏ, lộ hay khuất phụ thuộc chiều dài gốc móng và độ dày lớp da chân móng, khác nhau theo ngón và theo người.

Người khoẻ mạnh có thể chỉ thấy bán nguyệt ở ngón cái. Đổi màu bán nguyệt (xanh, đỏ) thì hiếm và thường đi cùng những bệnh đã có biểu hiện khác. Không nên đếm bán nguyệt để tự đánh giá sức khoẻ.

Khi nào nên đi khám

• Đầu ngón phình dần, móng khum như mặt kính đồng hồ, nhất là kèm ho, khó thở, mệt.
• Vệt đen hay nâu mới xuất hiện ở một móng, rộng dần, hoặc sắc tố lan ra da quanh móng.
• Móng lõm như thìa kèm mệt, da xanh, chóng mặt.
• Toàn bộ móng đổi màu trắng đục hoặc nửa trắng nửa nâu, kèm phù, mệt.
• Móng tách khỏi nền, rỗ lấm tấm, kèm mảng da đỏ bong vảy ở nơi khác.
• Quanh móng sưng, đỏ, đau, có mủ.

Sách cổ nói gì

Gan là gốc của sức chịu mỏi, là nơi hồn ở; vẻ tươi của nó hiện ra ở móng, sức đầy của nó ở gân. — Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn, thiên Lục Tiết Tạng Tượng Luận

Thiên Ngũ Tạng Sinh Thành nói gọn hơn: "肝之合筋也，其榮爪也" (can chi hợp cân dã, kỳ vinh trảo dã), gan hợp với gân, vẻ tươi ở móng.

Bình: Nội Kinh nhìn móng như chỗ hiện ra sức khoẻ của một hệ trong cơ thể. Đó là cách nhìn y học của người xưa, gần với cách bác sĩ hôm nay coi móng là cửa sổ sức khoẻ, hơn là gần với lối đọc tính cách của sách tướng đời sau.

Móng nên chắc khoẻ, chủ có gan dạ; móng như cái dùi, chủ không có tài. — Thần Tướng Thiết Quan Đao, Tướng chưởng bí quyết (theo bản số hoá chữ giản thể)

Bình: chữ "gan dạ" ở đây nối thẳng với lý thuyết "móng là vẻ tươi của gan" của Nội Kinh. Sách tướng đã đi một bước từ sức khoẻ sang tính khí. Bước ấy là chỗ người đọc hôm nay nên dừng lại.

Đọc cho đúng mức

• Móng tay có thể gợi ý bệnh, nhưng không đủ để chẩn đoán. Phần lớn thay đổi ở móng có nhiều nguyên nhân, kể cả lành tính.
• Lời đọc tính cách qua móng của sách tướng Đông, Tây không có kiểm chứng; móng chỉ là một phần nhỏ trong cách sách tướng nhìn bàn tay (bài xem chỉ tay).
• Bán nguyệt, sọc dọc, đốm trắng là những thứ dân gian hay lo nhất, mà phần lớn lại là bình thường.
• Không tự chữa theo móng: không tự uống sắt, canxi chỉ vì nhìn móng; cần xét nghiệm.

Việc nên làm

1. Nhìn móng mỗi khi cắt móng; để ý thay đổi mới hơn là hình dạng vốn có từ lâu.
2. Làm thử phép áp hai móng nếu thấy đầu ngón có vẻ phình.
3. Chụp ảnh khi thấy vệt màu lạ, để so sau vài tuần và đưa bác sĩ xem.
4. Khám khi có một trong các dấu hiệu ở mục trên.
5. Đọc phần sách tướng về móng như tư liệu văn hoá; ghép với bài ngón tay trong tướng thuật để thấy cả bàn tay.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn, thiên Lục Tiết Tạng Tượng Luận và thiên Ngũ Tạng Sinh Thành (đối chiếu bản số hoá).
• Thần Tướng Thiết Quan Đao, Tướng chưởng bí quyết (bản số hoá).
• Cheiro, Language of the Hand (1894), phần móng tay (đại ý).
• Tài liệu da liễu và nội khoa phổ thông về các dấu hiệu ở móng (đại ý).