Phi Tinh Phú và Huyền Cơ Phú: hai bài phú của Huyền Không đọc thế nào

Phi Tinh Phú và Huyền Cơ Phú là hai bài phú khuyết danh dạy cách đọc tổ hợp sao Huyền Không, được Thẩm Thị Huyền Không Học chép và chú. Huyền Cơ Phú gọi sao bằng tên Bắc Đẩu và quẻ; Phi Tinh Phú gọi bằng màu. Câu nào cũng phải đọc kèm chuyện sao đắc lệnh hay thất lệnh — chữ "hung" trong phú là tượng, không phải lời phán.

Hai bài phú, một dòng truyền

Cả hai đều viết theo lối phú biền ngẫu: hai vế đối nhau, nhiều hình ảnh, ít giải thích. Không bản nào có tên tác giả đáng tin. Chúng sống được tới nay chủ yếu nhờ được chép vào phần giải văn bản cổ của Thẩm Thị Huyền Không Học, cạnh Huyền Không Bí Chỉ và Tử Bạch Quyết (xem bài Thẩm Thị Huyền Không Học).

Khác nhau về giọng:

Cả hai hay bị nhầm với Tử Bạch Quyết vì cùng bàn tổ hợp sao. Bài Tử Bạch Quyết có các câu 4 – 1, 3 – 7, 7 – 9 của bài quyết ấy; ở đây chúng tôi không lặp lại.

Ba chiếc khoá để đọc

Gần như mọi câu trong hai bài phú là một câu đố mã hoá. Có ba khoá:

Có khoá rồi, câu "Tham Lang ở cung Tốn" đọc thành 1 gặp 4; "Xích Tử" đọc thành 7 gặp 9. Màu Bạch dùng chung cho ba sao, nên Phi Tinh Phú thường tránh dùng nó khi cần phân biệt.

Năm câu Huyền Cơ Phú

1. Câu mở đầu

Lớn thay việc ở, thành bại gắn vào đó; hệ trọng thay việc táng, hưng phế liên quan.

Câu này đặt ngay phạm vi: phép dùng cho cả dương trạch (nhà ở) lẫn âm trạch (mộ phần). Bản chép có chỗ ngắt khác ("Đại tai! Cư hồ…"), nghĩa không đổi.

2. Một gặp bốn, sáu gặp bảy

Tên vang khoa bảng, là sao Tham Lang ở cung Tốn; nắm quyền binh, là núi Vũ Khúc đứng ở Canh Đoài.

Giải mã: Tham Lang là 1, cung Tốn số 4 — chính là cặp 4 – 1 mà Tử Bạch Quyết gọi là khoa danh. Vũ Khúc là 6, Canh Đoài số 7 — hai sao Kim gặp nhau, tượng binh quyền. Chú ý chữ "phong" (núi): vế sau đòi có núi thật ở phương ấy, không chỉ có số.

3. Tám gặp chín, hai gặp tám

Tả Phụ đến Đinh Bính, được đứng trong hàng quan triều; Cự Môn vào Khôn Cấn, ruộng liền bờ nối bờ.

Giải mã: Tả Phụ là 8, Đinh Bính thuộc Ly số 9 — Hoả sinh Thổ, cặp 8 – 9. Cự Môn là 2 vào Khôn (2) hay Cấn (8) — Thổ gặp Thổ, tượng đất đai. Câu này cho thấy sao 2 không chỉ là "bệnh phù": lúc đắc lệnh, nó là sao ruộng đất.

4. Lửa chiếu cửa trời

Lửa chiếu cửa trời, ắt sẽ khạc ra máu.

Giải mã: "Thiên môn" là Càn (6, Kim); "hoả" là 9 hay quẻ Ly. Hoả khắc Kim, Càn ứng đầu và phổi theo lối phối tạng. Đây là câu điển hình của chữ hung trong phú: một tượng bệnh viết bằng giọng chắc nịch. Mục cảnh báo dưới đây bàn cách đọc.

5. Hình thế cũng là chữ

Cung Khảm khuyết lõm thì hư thai; phương Ly gặp đá lởm chởm thì hại mắt.

Đây không phải tổ hợp sao mà là hình thế: góc Bắc của nhà bị khuyết, phương Nam có đá nhọn. Câu cho thấy Huyền Cơ Phú không tách lý khí với loan đầu. Có dị bản: chữ 墜 chép thành 墯, chữ "Ly ứng" có bản chép "Ly vị". Câu về thai sản là ví dụ của lối phú gán chuyện sinh nở cho hình thế — không có cơ sở, chỉ nên đọc như lời nhắc giữ nhà kín đáo, vững vàng ở phương ấy. Chuyện thai sản là việc của bác sĩ.

Năm câu Phi Tinh Phú

6. Câu tuyên ngôn

Người là tâm của trời đất, lành dữ vốn tự mình làm chủ được; Dịch có biến đổi lành tai, tránh hay theo vốn có thể liệu trước.

Đây là câu quan trọng nhất để đọc mọi câu "hung" sau đó. Chính bài phú tự nói: những tượng dữ là để liệu trước, không phải để cam chịu.

7. Bảy chín, hai năm

Đỏ với tía, gây tai có số; đen với vàng, ủ thành bệnh đáng lo.

Giải mã: Xích 7, Tử 9 — cặp hoả; Hắc 2, Hoàng 5 — cặp bệnh. Cùng hai cặp mà Tử Bạch Quyết gọi là "Cửu Thất hợp triệt" và "Nhị Ngũ giao gia". Có bản chép "Hoàng Hắc" thay "Hắc Hoàng". Cách xử lý thực tế với cặp 2 – 5 ở bài Ngũ Hoàng, Nhị Hắc.

8. Đừng để sao 5 thấy, đừng để sao 7 nếm

Xanh biếc, xanh lục là phong ma, chỗ khác đừng để Liêm Trinh thấy; tía và vàng là thuốc độc, cung bên đừng để miệng Đoài nếm.

Giải mã: Bích 3, Lục 4 (hai sao Mộc) mà gặp Liêm Trinh 5 thì tượng rối loạn tinh thần; Tử 9 với Hoàng 5 mà có Đoài 7 (miệng) ở cạnh thì tượng ăn uống phải thứ độc. Câu này dạy một điều kỹ thuật: tổ hợp ba sao, không chỉ hai, và sao thứ ba có thể ở "chỗ khác", "cung bên" — tức xét cả cung kề.

9. Một câu, hai mặt

Phá Quân gần Văn Khúc, Tham Lang thì tươi đẹp, gốc của sự dịu dàng; Xích nối Bích, Tử thì thông minh mà cũng là mầm của sự khắc bạc.

Giải mã: 7 gần 4 và 1; 7 nối 3 và 9. Câu này hiếm hoi ở chỗ khen và chê cùng lúc — thông minh đi kèm sắc lạnh. Nó cho thấy người viết phú không chia tổ hợp thành tốt xấu tuyệt đối.

10. Đọc tổ hợp qua tên quẻ

Đồng Nhân thì xe ngựa rong ruổi; Tiểu Súc thì sai dịch vất vả.

Giải mã: hai sao gặp nhau thì ghép thành quẻ kép. Càn (6) trên Ly (9) là quẻ Thiên Hoả Đồng Nhân; Tốn (4) trên Càn (6) là Phong Thiên Tiểu Súc. Tượng 6 – 9 là đi lại nhiều; 4 – 6 là việc vặt nặng nhọc. Đây là lớp đọc thứ ba — qua 64 quẻ — mà người học chỉ thuộc bảng ngũ hành hay bỏ qua.

Đọc chữ "hung" trong văn phú

Mở hai bài phú ra, người đọc gặp dày đặc chữ nặng: khạc máu, hư thai, thuốc độc, phong ma, tai hoả. Có bốn lý do để không đọc chúng như lời phán:

1. Lối văn phú cần hình ảnh mạnh. Phú là văn để thuộc lòng; "ắt sẽ khạc máu" dễ nhớ hơn "nên để ý hô hấp". Độ chắc của câu chữ là độ chắc của vần điệu, không phải của thống kê.
2. Câu nào cũng ngầm điều kiện thất lệnh. Thẩm Thị, đại ý, chú rằng tổ hợp sao phải đọc theo vận: sao đắc lệnh thì tượng lành, thất lệnh mới ra tượng dữ. Chính Huyền Cơ Phú có câu "nhất quý đương quyền, chư hung nhiếp phục" (bài chín sao đổi nghĩa theo vận dẫn và giải).
3. Phú tự nói cát hung tự chủ được — câu số 6 ở trên.
4. Không có dữ liệu. Chưa có khảo sát nào cho thấy nhà có cặp 7 – 9 cháy nhiều hơn, hay người ở cung 2 – 5 ốm nhiều hơn. Giá trị dùng được của các câu này là chỉ chỗ cần để ý: điện, bếp, thông gió, kết cấu nhà.

Ngoài ra, cả hai bài phú có những câu dùng tượng chê trách phụ nữ hoặc chuyện chăn gối để nói tổ hợp sao. Chúng tôi không dẫn các câu ấy; đó là định kiến của thời viết.

Sách cổ nói gì

Mười câu trên là nguyên văn, đối chiếu với bản lưu hành của hai bài phú; chỗ có dị bản đã ghi ngay dưới câu. Thẩm Thị Huyền Không Học, phần chú hai bài phú, đại ý: tên sao chỉ là ký hiệu, đừng thấy tên dữ mà sợ; mọi câu phải xét quẻ, xét vận rồi mới luận.

Bình: đặt hai bài phú cạnh nhau, chỗ đáng giá nhất không phải từng tổ hợp mà là phương pháp: đọc số qua màu, qua tên sao, qua quẻ kép; xét cả cung kề; trộn lý khí với hình thế. Người học thuộc lòng câu chữ mà không học phương pháp thì sẽ chỉ còn lại nỗi sợ.

Đọc cho đúng mức

Bản văn chưa thống nhất. Hai bài phú truyền tay nhiều đời, có chỗ khác chữ, khác cách ngắt câu. Câu nào chưa thấy hai bản cùng chép thì nên coi là đại ý.

Đây là một nhánh. Các nhánh Huyền Không khác (Đại Quái, Chương thị) dùng hai bài phú theo cách khác, có khi giải ngược Thẩm thị (xem Huyền Không Đại Quái và Phi Tinh).

Đừng tra phú như tra bệnh. Thấy tổ hợp trong phú ứng với nhà mình thì việc đúng là kiểm tra thực tế ở cung ấy, không phải lo lắng.

Việc nên làm

• Học ba chiếc khoá (màu, tên Bắc Đẩu, quẻ) trước khi đọc bất cứ câu phú nào.
• Khi gặp một câu, viết lại thành số (ví dụ "Xích Tử" thành 7 – 9), rồi hỏi: trong vận 9, hai sao này đắc lệnh hay thất lệnh?
• Với cung có tổ hợp các phú cảnh báo (7 – 9, 2 – 5, 3 – 4 gặp 5), việc làm được là kiểm tra điện, bếp, thông gió, vệ sinh — và đi khám khi có triệu chứng.
• Đọc câu số 6 mỗi lần thấy một câu phú làm mình lo.

Nguồn tham khảo

• Huyền Cơ Phú (khuyết danh) — năm câu trích nguyên văn, đối chiếu bản lưu hành trong tuyển tập dương trạch kham dư cổ văn; dị bản ghi tại chỗ.
• Phi Tinh Phú (khuyết danh) — năm câu trích nguyên văn, đối chiếu bản lưu hành có chú; dị bản ghi tại chỗ.
• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học, phần chú Huyền Cơ Phú, Phi Tinh Phú (đại ý).