Bốn cục cơ bản: vượng sơn vượng hướng, thượng sơn hạ thủy, song tinh đáo hướng, song tinh đáo tọa

Bốn cục cơ bản của Huyền Không xét sao vượng của vận nằm đâu: sơn tinh vượng ở cung tọa và hướng tinh vượng ở cung hướng là vượng sơn vượng hướng; đảo ngược là thượng sơn hạ thủy; cả hai dồn ra mặt tiền là song tinh đáo hướng; dồn về sau lưng là song tinh đáo tọa. Mỗi cục đòi một kiểu núi và nước khác nhau.

Hai câu hỏi đằng sau mọi cục

Sơn tinh chủ người — sức khỏe, nhân đinh, sự yên ổn; nó cần "núi": chỗ cao, khối đặc, tường dựa. Hướng tinh chủ tài và sự lưu thông; nó cần "nước": khoảng trống, sân, đường đi, mặt nước. Vì thế cục của một tinh bàn trả lời hai câu: sơn tinh vượng nằm ở đâu, và chỗ đó có núi không; hướng tinh vượng nằm ở đâu, và chỗ đó có nước không.

Sao vượng là sao trùng số với vận của nhà (nhà vận 8 thì sao 8, nhà vận 9 thì sao 9). Ghép hai câu hỏi với hai vị trí quan trọng nhất là cung tọa và cung hướng, ta có bốn khả năng:

Tên gọi tự giải thích: "thượng sơn hạ thủy" là sao của nước (hướng tinh) chạy lên núi, sao của núi (sơn tinh) rơi xuống nước — mỗi sao nằm sai chỗ của mình.

Hình học của bốn cục: chỉ cần biết chiều bay

Đây là điều ít sách nói thẳng, nhưng tính ra rất gọn. Gọi T là cung tọa, H là cung hướng, V là vận.

• Sơn tinh khởi từ con số mà vận bàn đặt ở cung tọa. Nếu nó bay nghịch, sao V của nó quay về đúng cung tọa; nếu bay thuận, sao V chạy sang cung đối diện, tức cung hướng.
• Hướng tinh cũng vậy: bay nghịch thì sao V ở lại cung hướng, bay thuận thì sao V chạy sang cung tọa.

Nói gọn: nghịch là về chỗ của mình, thuận là chạy sang phía đối diện. Từ đó:

Chúng tôi đã kiểm quy tắc này trên đủ 9 vận × 24 sơn = 216 tinh bàn bằng công cụ phi tinh của site: không sai một ca. Người đã biết cách định chiều bay (bài lập tinh bàn) có thể đọc ra cục mà không cần bay hết chín cung.

Vì sao vận 9 không có vượng sơn vượng hướng

Đếm cục của 24 sơn trong từng vận cho ra một hình rất đều:

Lý do nằm ở chính vận bàn. Trong vận 9, hai cung đối diện qua tâm luôn mang hai số cộng lại bằng 9: Bắc 5 – Nam 4, Đông 7 – Tây 2, Đông Bắc 3 – Tây Nam 6, Tây Bắc 1 – Đông Nam 8. Mỗi cặp ấy luôn gồm một số thuộc quẻ chính (1, 3, 7, hoặc số 5 mượn quẻ Ly) và một số thuộc quẻ góc (8, 2, 6, 4). Mà sơn cùng nguyên long ở quẻ chính và quẻ góc luôn trái âm dương nhau (Tý âm thì Tốn dương, Nhâm dương thì Thìn âm). Hệ quả: trong vận 9, sơn tinh và hướng tinh luôn bay ngược chiều nhau, nên chỉ có hai cục song tinh.

Vận 5 thì ngược lại: các cặp đối diện cộng bằng 10 (1 – 9, 3 – 7, 2 – 8, 4 – 6), luôn cùng loại quẻ, nên hai lớp sao luôn bay cùng chiều — chỉ có vượng sơn vượng hướng hoặc thượng sơn hạ thủy. Vận 8 nằm giữa, chia đều bốn cục. Bảng đầy đủ 24 sơn của vận 9 ở bài vận 9; của vận 8 và cách nó đổi khi sang vận 9 ở bài nhà xây vận 8 sang vận 9.

Với người mua nhà hay xây nhà trong giai đoạn 2024 – 2043, điều này có nghĩa: không có hướng nào "đẹp sẵn" theo kiểu vượng sơn vượng hướng. Câu hỏi đúng không phải "hướng nào tốt" mà là "hai sao 9 dồn về phía nào, và phía đó của khu đất có gì".

Đọc từng cục cho nhà ở thật

Vượng sơn vượng hướng. Cục "thuận tay" nhất: nhà lưng dựa vào khối cao, mặt nhìn ra khoảng trống — đúng kiểu nhà phố có nhà cao phía sau và đường phía trước. Điều kiện hay bị quên: phía sau phải thật sự đặc. Nhà có sân sau rộng, hồ sau nhà, hay ngõ thoát phía sau thì sơn tinh vượng "rơi xuống nước", sách đọc là cục đẹp mà không được hưởng phần người.

Thượng sơn hạ thủy. Tinh bàn ngược, nhưng không phải cục bỏ đi. Sách Huyền Không nói rõ: nếu hình thế cũng ngược — trước mặt có nhà cao, đồi, khối chắn; sau lưng có sân rộng, hồ, đường lớn — thì sao lại về đúng chỗ. Nhà quay lưng ra đường lớn, mặt nhìn vào núi hay khối nhà cao là ví dụ. Một số tinh bàn thượng sơn hạ thủy còn có phép "cứu" bằng hợp thập, liên châu tam ban.

Song tinh đáo hướng. Cả hai sao vượng ở mặt tiền. Mặt tiền cần nước gần (sân, vỉa hè rộng, đường, mặt nước) để đón hướng tinh, và xa hơn bên kia khoảng trống ấy có khối cao (dãy nhà, đồi) để đỡ sơn tinh. Nhà mặt phố nhìn ra đường rồi bên kia đường là dãy nhà cao thường được đọc là khớp. Nhà mặt tiền trống trải tới tận chân trời thì được phần tài, thiếu phần người.

Song tinh đáo tọa. Cả hai sao vượng ở sau lưng. Sau nhà cần có khối cao để đỡ sơn tinh, và giữa nhà với khối cao đó có khoảng trống, giếng trời, sân sau, lối đi để hướng tinh "thấy nước". Nhà ống áp sát nhà hàng xóm phía sau, không một mét trống, là trường hợp khó nhất: hướng tinh vượng không có chỗ động. Thầy theo Thẩm Thị khi đó thường bàn mở giếng trời, cửa sổ, hay đặt lối đi ở phần sau nhà; xem bài nhà ống theo Huyền Không.

"Núi" và "nước" ở phố là gì

Sách xưa viết cho nhà giữa đồng, đồi, sông. Ở phố, các thầy Huyền Không thường đọc:

• Núi: nhà cao hơn, khối bê tông lớn, tường đặc, cây to, cầu vượt, gò đất. Phòng kín, tủ âm tường, cầu thang khối đặc cũng được coi là "núi" trong nhà.
• Nước: đường, ngã ba, bãi đỗ, sân, hồ, công viên, cửa lớn, hành lang dài — nơi người và khí đi lại. Trong nhà là cửa, phòng khách thoáng, lối đi.

Cách đọc này là truyền thống truyền miệng của phái, sách cổ không có chữ "đường nhựa". Nhưng nó nhất quán với nguyên lý: núi là chỗ tĩnh, nước là chỗ động.

Sách cổ nói gì

Long thần trên núi đừng xuống nước, long thần trong nước đừng lên núi. — khẩu quyết dòng Tam Nguyên, nhiều bản chép vào Thanh Nang Áo Ngữ

Bình: đây là nguồn của chữ "thượng sơn hạ thủy". Phái Thẩm Thị đọc "long thần trên núi" là sơn tinh vượng, "long thần trong nước" là hướng tinh vượng: mỗi sao phải gặp đúng loại hình của nó. Câu này cũng cho thấy cục không phải là kết luận cuối cùng — chính hình thế quyết định sao có "đắc dụng" hay không. Thẩm Thị Huyền Không Học đại ý nói: tinh bàn thượng sơn hạ thủy mà sơn thủy bên ngoài cũng đảo vị thì lại thành cát, tinh bàn vượng sơn vượng hướng mà sơn thủy đảo vị thì lại không dùng được.

Đọc cho đúng mức

Cục chỉ xét hai cung. Một tinh bàn có chín cung; cục chỉ nói về sao vượng ở tọa và hướng. Hai căn cùng cục có thể khác nhau nhiều ở các cung bên, nơi đặt bếp, phòng ngủ, cửa phụ.

Cục thay đổi theo vận hiện tại. Cục tính theo vận của nhà. Nhà vận 8 vượng sơn vượng hướng, sang vận 9 thì sao 8 đã thoái; điều đáng xét lúc này là sao 9 nằm đâu trên chính tinh bàn đó.

Phép thường và thế quái cho cục khác nhau. Nhà nằm lệch xa tâm sơn phải dùng thế quái, và cục có thể đổi hẳn. Ví dụ quen thuộc: nhà tọa Thìn hướng Tuất vận 8 là thượng sơn hạ thủy theo phép thường nhưng thành vượng sơn vượng hướng theo phép thế quái.

Hình thế vẫn là gốc. Phái Loan Đầu và cả nhiều thầy Huyền Không đều nói: hình thế xấu thì lý khí đẹp mấy cũng không cứu được. Đừng đổi hướng cửa, đập tường chỉ để "sửa cục" — xét ánh sáng, gió, an toàn trước.

Việc nên làm

• Biết cục nhà mình: đo hướng, lấy vận nhà, rồi chỉ cần xét chiều bay của sơn tinh và hướng tinh là ra.
• Đi một vòng quanh nhà, ghi lại phía trước và phía sau có gì: cao hay thấp, đặc hay trống, có đường, sân, hồ không. So với bảng "hình thế sách đòi".
• Nhà vận 9 song tinh đáo tọa mà sau nhà áp tường kín: ưu tiên giữ một khoảng thông thoáng phía sau khi sửa (giếng trời, cửa sổ), không cần đổi hướng nhà.
• Nhà song tinh đáo hướng: giữ mặt tiền sáng, thoáng, cửa chính dùng thường xuyên; tránh dựng khối chắn sát trước cửa.

Nguồn tham khảo

• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học, phần bàn về vượng sơn vượng hướng, thượng sơn hạ thủy và sơn thủy đảo vị, đại ý.
• Câu "sơn thượng long thần bất hạ thủy…" — khẩu quyết dòng Tam Nguyên, thường chép kèm Thanh Nang Áo Ngữ.
• Bảng đếm cục 9 vận × 24 sơn và quy tắc chiều bay: tính và kiểm bằng công cụ phi tinh của aihuyenhoc.com.