Thẩm Thị Huyền Không Học: cấu trúc sáu quyển, phần nên đọc trước và phần để sau

Thẩm Thị Huyền Không Học là bộ sách của Thẩm Trúc Nhưng (1849–1906), do con trai và học trò biên tập, in lần đầu khoảng năm 1925 thành bốn quyển, sau tăng lên sáu quyển. Đây là cuốn đầu tiên viết công khai trọn phép lập tinh bàn Huyền Không. Người mới nên đọc phần "Tự Đắc Trai Địa Lý Tùng Thuyết" ở quyển đầu trước, phần chú phú để sau.

Người viết: một học giả Hàng Châu đọc sách người khác giấu

Thẩm Trúc Nhưng tên thật là Thẩm Thiệu Huân, tự Trúc Nhưng, người Tiền Đường (Hàng Châu) cuối đời Thanh. Ông không sống bằng nghề địa lý; ông là người học Dịch, đọc phong thủy như đọc một vấn đề văn bản.

Câu chuyện mở đầu thường được kể, theo lời giới thiệu của sách: ông bỏ nhiều tiền mua được bản ghi chép đoán nhà (Trạch Đoán) của Chương Trọng Sơn, thầy Huyền Không nổi tiếng ở Vô Tích, nhưng đọc đi đọc lại vẫn không hiểu. Về sau, nhờ đọc Kinh Dịch mà ông ngộ ra lẽ "Lạc Thư, số năm vào giữa", rồi đem đối chiếu lại Trạch Đoán và Địa Lý Biện Chính của Tưởng Đại Hồng thì mọi chỗ đều giải được. Bài phái Tam Nguyên kể kỹ hơn cuộc tìm kiếm bản thảo họ Chương và nhắc rằng đây là lời kể của chính người được lợi từ câu chuyện.

Điều đáng giữ lại từ câu chuyện: Thẩm không tự nhận được "chân truyền" từ ai. Ông nói mình giải mã được những gì người trước viết bóng gió. Đó là thái độ của người làm văn bản học, và nó giải thích vì sao sách của ông viết rõ đến từng phép tính.

Hai bản: bốn quyển và sáu quyển

Ông mất năm 1906 khi sách chưa xong. Con trai là Thẩm Tổ Miên cùng bạn bè, học trò gom bản thảo, thư từ, ghi chép, cho in thành bốn quyển, theo mô tả của một bản in lại là năm 1925. Về sau, nhóm biên tập tìm thêm tư liệu từ di cảo, thư tín, bút ký của ông, thêm hai quyển, đổi tên thành Tăng Quảng Thẩm Thị Huyền Không Học sáu quyển. Phần lớn bản in Hồng Kông, Đài Loan và các bản dịch tiếng Việt dựa trên bản sáu quyển này.

Hệ quả cho người đọc: không phải chữ nào trong sách cũng do Thẩm viết. Có phần là bài giảng, thư trả lời học trò, ghi chép ông để lại mà người khác sắp xếp; có phần là lời của chính người biên tập. Khi gặp chỗ hai đoạn nói hơi khác nhau, rất có thể đó là hai thời điểm hoặc hai tay biên tập.

Bản đồ nội dung

Các bản in xếp đặt mục lục không hoàn toàn giống nhau. Bảng dưới gom theo nhóm nội dung, ghi vị trí theo các mục lục phổ biến.

Con số 216 cục tự kiểm được: 24 sơn nhân 9 vận bằng 216. Mỗi cục là một tinh bàn tọa một sơn, xây trong một vận. Công cụ lập tinh bàn của trang này tính đúng 216 cục ấy theo quy tắc Thẩm thị, nên bảng tra in sẵn trong sách nay chủ yếu còn giá trị đối chiếu.

Phần nên đọc trước: Tự Đắc Trai Địa Lý Tùng Thuyết

Đây là phần Thẩm viết như một giáo trình, mỗi mục giải một khái niệm. Năm mục nên đọc theo thứ tự:

1. Huyền Không luận. Giải chữ "Huyền Không" bằng chín số Lạc Thư vận hành theo thời gian, chứ không bằng triết lý mơ hồ. Cách tóm "huyền là thời gian, không là không gian" hay gặp trên mạng là lối giảng hiện đại, không phải câu của Thẩm. Đọc kèm bài Huyền Không Phi Tinh là gì.
2. Khởi tinh luận. Cách đưa sao vận vào giữa, lấy sao ở cung tọa và cung hướng nhập trung, rồi định chiều bay. Đây là phần làm sách nổi tiếng: lần đầu, chiều thuận nghịch được viết thành quy tắc theo âm dương của sơn cùng nguyên long. Bài lập tinh bàn trình bày lại từng bước.
3. Âm dương linh chính luận. "Chính thần" và "linh thần": quẻ đương vận là chính thần, nên gặp núi; quẻ đối diện là linh thần, nên gặp nước. Vận 9 thì chính thần ở Ly (Nam), linh thần ở Khảm (Bắc). Đây là cách Thẩm đọc chữ "linh, chính" trong Thanh Nang và Thiên Ngọc.
4. Thành môn luận. Cửa phụ để đón khí vượng khi cửa chính không đắc vận. Gốc của nó là một câu trong Thanh Nang Áo Ngữ, dẫn ở mục "Sách cổ nói gì". Bài thành môn quyết đi tiếp.
5. Thất tinh đả kiếp. Một cách "cướp" vận sau cho nhà đang ở vận trước; nên đọc sau cùng vì điều kiện rất hẹp.

Đọc xong năm mục này, người học đủ sức tự lập và tự đọc một tinh bàn cơ bản.

Một tinh bàn để thấy sách viết rõ tới đâu

Lấy nhà tọa Tý, hướng Ngọ, xây trong vận 9 (2024–2043). Theo quy tắc của Thẩm:

• Vận bàn. Số 9 vào giữa, bay thuận theo đường Lạc Thư: Tây Bắc 1, Tây 2, Đông Bắc 3, Nam 4, Bắc 5, Tây Nam 6, Đông 7, Đông Nam 8.
• Sơn tinh. Cung tọa (Bắc) có số 5. Số 5 không có quẻ nên mượn quẻ của sao vận (vận 9, quẻ Ly). Tý là sơn thiên nguyên; sơn thiên nguyên trong Ly là Ngọ, thuộc âm, nên 5 vào giữa bay nghịch.
• Hướng tinh. Cung hướng (Nam) có số 4. Số 4 thuộc quẻ Tốn; sơn thiên nguyên của Tốn là Tốn, thuộc dương, nên 4 vào giữa bay thuận.

Kết quả: ở cung Bắc (cung tọa), sơn tinh là 9 và hướng tinh cũng là 9. Sao vượng của vận cả hai đều dồn về sau nhà: cục song tinh đáo tọa. Sơn tinh 5 bay nghịch còn tạo thành phản ngâm toàn bàn sơn tinh. Lớp tinh bàn của trang này cho đúng kết quả ấy, và chúng tôi dò tay lại từng cung.

Điều đáng nói không phải là cục tốt hay xấu, mà là: hai người cầm cùng cuốn sách sẽ ra cùng một bàn. Trước Thẩm, điều này không có. Đọc các cục ở bài bốn cục cơ bản và phản ngâm, phục ngâm.

Phần để sau: chú giải các bài phú

Quyển chú phú là phần dày nhất và hấp dẫn nhất, cũng là phần dễ đọc lệch nhất. Các bài Huyền Cơ Phú, Phi Tinh Phú, Huyền Không Bí Chỉ là văn vần nói về tổ hợp sao, kiểu "hai sao gặp nhau ở cung nào thì ứng việc gì". Thẩm và học trò chú từng câu theo phép phi tinh (bài Phi Tinh Phú, Huyền Cơ Phú).

Hai lý do nên để sau. Thứ nhất, các bài phú này không phải của Thẩm; ông chỉ là người chú, và lời chú là cách đọc của một phái. Thứ hai, câu phú ứng sự việc rất cụ thể (bệnh gì, kiện tụng, đào hoa), người mới đọc dễ biến thành bảng phán. Đọc khi đã hiểu rằng mỗi câu chỉ là một khả năng trong nhiều lớp xét: hình thế, vận, năm, cách dùng phòng.

Phần Âm trạch bí đoán, Dương trạch bí đoán là ghi chép đoán nhà, đoán mộ có thật. Giá trị lớn nhất của nó là cho thấy Thẩm áp phép vào việc cụ thể ra sao. Nhưng đó là ca đã biết kết quả, được chọn để chép lại; không nên coi là thống kê.

Sách cổ nói gì

Dịch: Khôn, Nhâm, Ất: Cự Môn từ đầu mà ra; Cấn, Bính, Tân: chỗ nào cũng là Phá Quân; Tốn, Thìn, Hợi: đều là ngôi Vũ Khúc; Giáp, Quý, Thân: Tham Lang một đường mà đi. — Thanh Nang Áo Ngữ

Bình: quyển 3 của Thẩm thị có riêng một mục giải lai lịch câu này. Đọc theo số, Cự Môn là 2, Phá Quân là 7, Vũ Khúc là 6, Tham Lang là 1; Thẩm thị đọc đây là gốc của phép thế quái cho nhà lệch sơn (bài thế quái). Các phái khác đọc khác; bài Thanh Nang Áo Ngữ so các cách giải.

Dịch: Điều bí thứ sáu: cửa thành của tám nước khoá giữ chính khí. — Thanh Nang Áo Ngữ

Bình: một câu bảy chữ, Thẩm dựng thành cả một phép "thành môn". Đây là ví dụ rõ nhất về cách sách làm việc: lấy câu kinh mơ hồ, đặt nó vào khung Lạc Thư, rút ra quy tắc có thể kiểm. Có thể không đồng ý với cách đọc, nhưng có thể chỉ ra nó sai ở đâu.

Đọc cho đúng mức

• Năm in lần đầu (1925) lấy theo mô tả của một bản in lại; năm in bản sáu quyển chúng tôi chưa xác minh.
• Sách là di cảo được người khác sắp xếp; mục lục mỗi bản in lệch nhau, đôi chỗ trùng lặp.
• Thẩm thị là một nhánh của Huyền Không. Nhánh Chương thị, nhánh Đại Quái, các nhánh "Lục pháp" đều phê Thẩm thị ở nhiều điểm, nhất là thế quái và cách dùng sao số 5. Bài nên theo phái nào bàn tiêu chí.
• Phép phi tinh nói về sự phù hợp giữa nhà và thời; nó không thay được khảo sát nền móng, ánh sáng, thông gió. Chính Thẩm cũng đặt hình thế trước lý khí.

Việc nên làm

• Đọc mục Huyền Không luận và Khởi tinh luận, rồi tự lập tinh bàn nhà mình bằng tay trước khi dùng công cụ.
• Đối chiếu kết quả tay với công cụ lập tinh bàn ở cuối bài; lệch ở cung nào thì xem lại chiều bay của sao ở cung đó.
• Khi mua bản dịch, xem có ghi bản bốn quyển hay sáu quyển, có tách lời Thẩm với lời người biên tập không.
• Để quyển chú phú và phần đoán nhà, đoán mộ đến khi đã đọc được chừng mười tinh bàn.

🔯Tinh bàn Huyền Không
Lập tinh bàn theo vận và toạ hướng, phi tinh năm – tháng.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học: Tự Đắc Trai Địa Lý Tùng Thuyết và các mục Huyền Không, Khởi tinh, Linh chính, Thành môn, Thất tinh đả kiếp (dẫn đại ý).
• Tăng Quảng Thẩm Thị Huyền Không Học, bản sáu quyển — mục lục và lời giới thiệu của các bản in lại (dẫn đại ý về lịch sử bản in và câu chuyện mua bản Trạch Đoán).
• Thanh Nang Áo Ngữ — câu "Khôn Nhâm Ất" và câu "Đệ lục bí" (nguyên văn, đối chiếu bản số hoá Wikisource tiếng Hán).
• Tinh bàn tọa Tý vận 9: tính bằng lớp tinh bàn Huyền Không của aihuyenhoc.com, dò tay lại cả chín cung.