Quẻ Thể gặp mùa sinh hay mùa khắc: áp vượng suy theo mùa vào phép đoán Mai Hoa

Trong Mai Hoa, sinh khắc giữa Thể và Dụng chỉ cho biết chiều của việc; mùa lập quẻ cho biết sức của mỗi bên. Quẻ Thể gặp mùa của chính hành mình hoặc mùa sinh mình thì có gốc, bị khắc cũng chịu được; gặp mùa khắc mình thì yếu, chỉ một chút nghịch đã nặng. Cùng một quẻ, lập mùa xuân và mùa thu có thể cho hai kết luận ngược nhau.

Bài này không giảng lại năm bậc vượng, tướng, hưu, tù, tử (đã có ở bài vượng tướng hưu tù tử của trụ Cổ học). Nó chỉ làm một việc: đặt tám quẻ đơn vào bốn mùa, rồi chỉ cách đưa bảng ấy vào phép đọc Thể và Dụng.

Sách nói gì về quái khí

Mai Hoa Dịch Số, bản lưu hành, có một mục ngắn về "quái khí vượng suy". Đại ý:

• Vượng: Chấn, Tốn (Mộc) vượng mùa xuân; Ly (Hoả) vượng mùa hạ; Càn, Đoài (Kim) vượng mùa thu; Khảm (Thuỷ) vượng mùa đông; Khôn, Cấn (Thổ) vượng ở các tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
• Suy: mùa xuân Khôn, Cấn suy; mùa hạ Càn, Đoài suy; mùa thu Chấn, Tốn suy; mùa đông Ly suy; tháng Thìn Tuất Sửu Mùi thì Khảm suy.

Để ý danh sách "suy" của sách: quẻ suy chính là quẻ bị hành của mùa khắc (Mộc khắc Thổ ở mùa xuân, Hoả khắc Kim ở mùa hạ…). Sách chỉ dùng hai chữ vượng và suy; năm bậc đầy đủ là cách người đời sau lấy từ thuyết ngũ hành chung để chia cho mịn.

Bảng 8 quẻ đơn theo mùa

Mùa tính theo tháng âm lịch như cách lập quẻ Mai Hoa vẫn dùng: xuân tháng Giêng, Hai; hạ tháng Tư, Năm; thu tháng Bảy, Tám; đông tháng Mười, Một; Tứ Quý là bốn tháng cuối mùa Ba, Sáu, Chín, Chạp (Thìn, Mùi, Tuất, Sửu).

Cách đọc nhanh cho Mai Hoa, gom năm bậc về ba mức:

• Có gốc (vượng, tướng): quẻ mạnh. Thể có gốc thì chịu khắc được; Dụng có gốc thì sinh thì sinh mạnh, khắc thì khắc mạnh.
• Lưng chừng (hưu, tù): quẻ đang nghỉ hoặc đang bị kìm. Sức vừa.
• Không gốc (tử): quẻ đang bị mùa khắc. Thể tử thì yếu nhất; Dụng tử thì dù khắc Thể cũng không làm được gì nhiều.

Cách cân Thể – Dụng theo mùa

Sinh khắc cho chiều, mùa cho độ. Ghép hai thứ lại thành một bảng cân đơn giản:

Và phía Dụng cũng phải cân: Dụng khắc Thể mà Dụng đang tử thì cái khắc ấy yếu, như lời doạ không có sức sau lưng; Dụng sinh Thể mà Dụng đang tử thì sự giúp đỡ có, nhưng mỏng.

Nguyên tắc cũng áp cho quẻ hỗ và quẻ biến: quẻ nào sinh Thể mà đang có gốc thì phe Thể được tăng sức nhiều hơn.

Ví dụ một: cùng quẻ Tùy, mùa xuân và mùa thu

Lập quẻ theo hai số 2 và 4, cộng giờ Thìn (công cụ Mai Hoa của site, chế độ hai số):

Giả sử câu hỏi là "nhận thêm một việc mới ở chỗ làm có kham nổi không".

Lập vào tháng Hai (mùa xuân). Thể Chấn Mộc vượng. Dụng Đoài Kim tù. Hỗ Tốn Mộc cũng vượng, đứng về phe Thể; biến Chấn Mộc vượng. Cái khắc của Dụng là có thật nhưng yếu, phe Thể đông và mạnh. Đọc: việc mới có áp lực ban đầu, nhưng mình đủ sức và có người cùng chí hướng đỡ; nhận được.

Lập vào tháng Tám (mùa thu). Thể Chấn Mộc tử. Dụng Đoài Kim vượng. Tốn, Chấn ở hỗ và biến tuy cùng phe Thể nhưng cũng tử theo. Cùng chữ "Dụng khắc Thể", lần này cái khắc nặng mà phe mình yếu. Đọc: việc mới đè nặng, sức mình đang không ở đỉnh; nên thương lượng lại phạm vi, hoặc lùi thời điểm.

Không một con số nào trong quẻ thay đổi. Chỉ đổi mùa, lời đọc đã đổi chiều.

Ví dụ hai: Thể khắc Dụng mùa đông và mùa hạ

Lập theo hai số 6 và 3, cộng giờ Mão:

Giả sử câu hỏi là "đòi được khoản tiền người ta nợ không".

Lập vào tháng Mười (mùa đông). Thể Khảm Thuỷ vượng, Dụng Ly Hoả tử. Thể khắc Dụng mà Dụng không gốc: mình nắm thế chủ động, bên kia yếu. Quẻ biến Cấn Thổ khắc Thể, nhưng Thổ mùa đông đang tù, cái khắc ở cuối nhẹ. Đọc: đòi được, cuối có chút vướng thủ tục.

Lập vào tháng Năm (mùa hạ). Thể Khảm Thuỷ tù, Dụng Ly Hoả vượng. Thể vẫn "khắc" Dụng trên giấy, nhưng Thuỷ yếu gặp Hoả mạnh thì như gáo nước hắt vào đám cháy: không dập nổi, còn bị bốc hơi. Biến Cấn Thổ mùa hạ là tướng, cái khắc ở cuối nặng. Đọc: muốn mà chưa đủ lực, cuối việc dễ bị chặn; nên tìm người trung gian hay đường chính thức thay vì tự đòi.

Ví dụ này cho thấy một điều sách không nói thẳng: Thể khắc Dụng không phải lúc nào cũng tốt. Khi Dụng đang vượng mà Thể đang suy, "mình khắc nó" trở thành "mình lao vào cái mạnh hơn mình".

Những chỗ hay vướng khi áp mùa

Tháng âm hay tiết khí? Nói chặt, mùa trong ngũ hành tính theo tiết: xuân bắt đầu từ Lập Xuân, không phải mùng Một Tết. Mai Hoa lập quẻ bằng tháng âm lịch nên nhiều người cũng tính mùa theo tháng âm. Hai cách lệch nhau ở quãng giáp ranh vài ngày đến nửa tháng; quẻ lập trong quãng ấy thì nên ghi rõ mình theo cách nào. Xem lập quẻ theo thời gian.

Thổ vượng cả tháng hay mười tám ngày? Mai Hoa nói Thổ vượng ở các tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Thuyết ngũ hành trong y thư (Tố Vấn) lại nói Thổ vượng mười tám ngày cuối mỗi mùa. Theo cách thứ hai, đầu tháng Ba vẫn còn khí xuân, Mộc chưa hết vượng. Hai cách cho kết quả khác nhau ở nửa đầu các tháng cuối mùa.

Quẻ Thể và Dụng cùng hành. Tỷ hoà thì mùa nâng hoặc hạ cả hai cùng lúc; điều cần xét lúc ấy là hỗ và biến.

Mùa của việc và mùa lập quẻ. Có thầy cân quẻ theo mùa lúc việc sẽ xảy ra, không phải lúc hỏi. Sách không nói rõ. Cách an toàn: dùng mùa lúc lập quẻ, và chỉ dùng mùa của việc khi tính ứng kỳ.

Sách cổ nói gì

Đại ý từ Mai Hoa Dịch Số, mục Quái khí vượng suy: Chấn Tốn Mộc vượng mùa xuân, Ly Hoả vượng mùa hạ, Càn Đoài Kim vượng mùa thu, Khảm Thuỷ vượng mùa đông, Khôn Cấn Thổ vượng các tháng Thìn Tuất Sửu Mùi; mùa xuân Khôn Cấn suy, mùa hạ Càn Đoài suy, mùa thu Chấn Tốn suy, mùa đông Ly suy, tháng Thìn Tuất Sửu Mùi Khảm suy.

Bình: một đoạn văn ngắn mà đủ cả bảng. Cái đáng chú ý là sách chỉ ghi quẻ vượng và quẻ "bị mùa khắc", không chia năm bậc. Điều này cho thấy Mai Hoa dùng mùa như một lực đẩy thêm, không như một hệ chấm điểm phức tạp.

Đại ý từ các đoạn bàn Thể Dụng trong bản lưu hành: quẻ Thể nên vượng, không nên suy. Sách nói gọn đến thế; phần "vượng thì chịu được khắc, suy thì được sinh cũng chậm" là cách các thầy đời sau triển khai.

Đại ý từ Tố Vấn, Thái Âm Dương Minh luận: Thổ không chủ riêng một mùa, mà vượng ở cuối mỗi mùa, mỗi lần mười tám ngày.

Đọc cho đúng mức

• Mùa là lớp chỉnh, không phải lớp quyết. Sinh khắc Thể – Dụng vẫn là trục chính; mùa chỉ nói bên nào nặng tay hơn.
• Bảng năm bậc là cách giảng đời sau, sách chỉ có vượng và suy. Đừng biến nó thành phép cộng điểm cứng nhắc.
• Hai cách tính mùa và hai cách tính Thổ đều có người theo; ghi rõ mình theo cách nào khi ghi sổ.
• Các ví dụ trong bài là ví dụ dựng, lập bằng công cụ để minh hoạ cách cân, không phải chuyện đã xảy ra.
• Không đọc mùa thành điềm: Thể suy chỉ có nghĩa là "trong việc này, lúc này, mình yếu thế hơn", không nói gì về sức khoẻ hay vận mệnh.

Việc nên làm

1. Mỗi lần lập quẻ, ghi tháng âm lịch và mùa ngay cạnh quẻ, cùng hành của Thể.
2. Tra bảng trên để ghi bậc của Thể, Dụng, hai hỗ và biến; viết tắt "có gốc", "lưng chừng", "không gốc".
3. Đọc sinh khắc trước, rồi mới dùng mùa để chỉnh mức nặng nhẹ, không làm ngược lại.
4. Với quẻ lập quanh Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông, ghi rõ tính mùa theo tháng âm hay theo tiết.
5. Lập quẻ bằng công cụ Mai Hoa của site để khỏi tính nhầm số dư, rồi tự cân mùa bằng bảng này.

🌸Mai Hoa Dịch Số
Lập quẻ theo thời điểm hoặc theo số, thể – dụng, hỗ quái, biến quái.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Mai Hoa Dịch Số, bản lưu hành, mục Quái khí vượng suy và các đoạn bàn Thể Dụng (đại ý).
• Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, thiên Thái Âm Dương Minh luận (đại ý).
• Hai quẻ ví dụ Trạch Lôi Tùy và Thuỷ Hoả Ký Tế lập bằng công cụ Mai Hoa của aihuyenhoc.com, chế độ hai số có cộng giờ.