Ngoại ứng trong Mai Hoa: tiếng động, người đi qua, vật lạ lúc lập quẻ và vì sao phần này khó dạy bằng công thức

Ngoại ứng là những gì người đoán nghe, thấy, gặp ngay lúc lập quẻ hoặc lúc đang đoán: một tiếng vỡ, một người cầm vật gì đi ngang, con chim bay về hướng nào. Mai Hoa coi đó như một quẻ phụ: đổi sự việc ra tượng của một trong tám quẻ, rồi xem nó sinh hay khắc quẻ Thể, hoặc đọc thẳng nghĩa của nó vào việc hỏi.

Phần tính quẻ của Mai Hoa có thể viết thành phần mềm. Phần ngoại ứng thì không. Nó là chỗ sách gọi là "linh ứng", chỗ người học lâu năm gọi là "con mắt", và cũng là chỗ dễ tự lừa mình nhất. Bài này nói ngoại ứng là gì, sách dùng nó ra sao, vì sao nó khó dạy, và một cách ghi chép để biến nó từ cảm giác thành thứ có thể tự kiểm.

Ngoại ứng là gì, và nó khác điềm báo ở đâu

Trong Mai Hoa, mọi phép đoán xoay quanh một quẻ đã lập (xem Mai Hoa Dịch Số là gì). Ngoại ứng là thông tin đến từ bên ngoài quẻ nhưng xuất hiện cùng lúc với việc lập quẻ, và được đọc trong khung của quẻ ấy.

Ba đặc điểm phân biệt nó với điềm báo dân gian:

Nói gọn: điềm báo là câu trả lời không có câu hỏi; ngoại ứng là lời chứng cho một câu trả lời đã có.

Hai cách dùng ngoại ứng trong sách

Cách thứ nhất: đổi ra quẻ rồi so với Thể. Mỗi người, vật, màu, âm thanh đều thuộc về một trong tám quẻ theo bảng loại tượng (xem Bát quái vạn vật loại tượng). Người già, vật tròn, kim loại thuộc Càn; thiếu nữ, tiếng nói cười, vật sứt mẻ thuộc Đoài; lửa, vật màu đỏ, văn thư thuộc Ly; tiếng ồn, vật bằng tre gỗ chuyển động thuộc Chấn; nước, người say, vật màu đen thuộc Khảm… Ngoại ứng vì thế được cân như Dụng: sinh Thể thì tăng phần thuận, khắc Thể thì tăng phần nghịch.

Cách thứ hai: đọc nghĩa trực tiếp. Một số ngoại ứng mang nghĩa rõ ràng tới mức không cần đổi ra quẻ: nghe tiếng cười thì việc có phần vui, thấy vật gãy vỡ thì việc dễ hỏng, thấy người khóc thì có phần buồn, thấy vật đang hợp lại thì việc dễ thành. Thiên Tam Yếu Linh Ứng trong bản lưu hành gom những tương ứng kiểu này theo ba cửa: tai nghe, mắt thấy, lòng cảm. Bài Tam Yếu Linh Ứng đi chi tiết.

Sách còn có thiên Thập Ứng, chia các loại ứng thành nhiều lớp (ứng từ quẻ chính, từ quẻ hỗ, từ quẻ biến, từ phương hướng, từ ngày, từ ngoại vật…). Danh sách giữa các bản không hoàn toàn khớp; xem bài Thập Ứng.

Ngoại ứng trong ví dụ cành mai

Ví dụ nổi tiếng nhất của Mai Hoa cho thấy ngoại ứng có hai vai cùng lúc:

1. Cái cớ để lập quẻ. Thiệu Ung không tự dưng lập quẻ. Ông thấy hai con chim sẻ tranh nhau cành mai rồi rơi xuống đất, và nghĩ: không động thì không xem, nay chim tranh cành mà rơi, ắt có duyên cớ. Ngoại ứng là dấu động mở ra phép đoán.
2. Lời chứng cho cách đọc. Quẻ ra Trạch Hoả Cách, Dụng Ly Hoả khắc Thể Đoài Kim. Đoài có tượng thiếu nữ; Ly khắc thì có tổn thương. Hình ảnh rơi xuống từ cành cao là ngoại ứng gợi cho chữ "ngã" trong lời đoán: cô gái hái hoa ngã từ trên cây. Phép tính chỉ cho "có tổn thương"; ngoại ứng cho "tổn thương vì ngã".

Phân tích đầy đủ từng bước ở bài Quan Mai Chiêm.

Một ví dụ dựng sẵn để thấy cách làm

Giả sử ai đó lập quẻ cho câu hỏi "cuộc gặp đối tác chiều nay có suôn sẻ không" và quẻ ra Thể là Chấn Mộc. Đúng lúc tính xong, bên ngoài có người làm rơi một chồng bát sứ, vỡ mấy chiếc.

• Đổi ra quẻ: tiếng vỡ của vật sứ, vật bị sứt mẻ, thuộc Đoài Kim. Đoài Kim khắc Chấn Mộc: thêm một phần nghịch.
• Đọc trực tiếp: vật vỡ, việc dễ đổ.
• Ghép với quẻ: nếu quẻ chính vốn thuận, ngoại ứng này được đọc là "có một chỗ trục trặc nhỏ trong buổi gặp, nên chuẩn bị phương án dự phòng". Nếu quẻ chính vốn nghịch, ngoại ứng làm lời đọc nặng hơn: nên dời buổi gặp hoặc thu hẹp mục tiêu.

Ví dụ này được dựng ra để minh hoạ, không phải chuyện thật đã ứng. Nó cho thấy cách nghĩ: ngoại ứng không quyết định một mình, nó thêm sức cho một chiều đọc.

Vì sao ngoại ứng khó dạy bằng công thức

Đây là phần mà mọi bài hướng dẫn Mai Hoa đều né. Có ít nhất bốn lý do.

Thứ nhất, không có danh sách đóng. Thế giới quanh người đoán có vô số thứ: tiếng xe, tiếng chó, người đi ngang, ánh nắng, mùi bếp. Sách không nói ngoại ứng là "cái đầu tiên", "cái lạ nhất" hay "cái to nhất". Người đoán phải tự chọn, và chọn tức là đã diễn giải.

Thứ hai, một vật thuộc nhiều quẻ. Chiếc bát sứ vỡ có thể là Đoài (sứt mẻ), Khôn (đồ gốm, đất nung), Ly (vật rỗng giữa). Tuỳ chọn tượng nào, sinh khắc với Thể đổi chiều. Bảng loại tượng cho nhiều lựa chọn, không cho quy tắc chọn.

Thứ ba, trí nhớ chọn lọc. Tâm lý học gọi đó là thiên kiến xác nhận: ta nhớ những lần ngoại ứng khớp với kết quả và quên những lần không khớp. Các ví dụ trong sách đều là chuyện đã ứng; không ai chép những lần đoán sai. Người học đọc toàn chuyện trúng nên tưởng ngoại ứng luôn khớp.

Thứ tư, nhìn thấy hình mẫu trong ngẫu nhiên. Bộ não người được rèn để tìm ý nghĩa trong mọi chuỗi sự việc. Khi đã có câu hỏi trong đầu, mọi thứ quanh mình đều có vẻ "liên quan". Đó là một năng lực có ích khi đọc tình huống, nhưng cũng là nguồn sai số lớn nhất của ngoại ứng.

Bốn lý do này không có nghĩa là ngoại ứng vô dụng. Chúng có nghĩa là ngoại ứng thuộc về kỹ năng, giống như bác sĩ lâu năm nhìn sắc mặt người bệnh, chứ không thuộc về thuật toán. Kỹ năng thì không dạy được bằng bảng, chỉ rèn được bằng thực hành có ghi chép và có tự kiểm.

Một quy trình ghi chép để ngoại ứng thành thứ có thể tự kiểm

Để không tự lừa mình, người dùng Mai Hoa nghiêm túc có thể theo năm luật:

1. Định khung thời gian trước. Ví dụ: chỉ tính những gì xảy ra từ lúc bắt đầu tính quẻ đến lúc viết xong năm quẻ đơn. Ngoài khung ấy không tính.
2. Chỉ ghi cái đầu tiên đập vào giác quan trong khung ấy, không đi tìm.
3. Ghi trước, đọc sau. Viết ngoại ứng vào sổ (tả đúng sự việc, chưa diễn giải), rồi mới đổi ra quẻ và đọc.
4. Chọn tượng theo một thứ tự cố định. Ví dụ ưu tiên: con người trước, rồi âm thanh, rồi vật, rồi màu. Với mỗi loại, dùng tượng đầu tiên trong bảng loại tượng.
5. Kiểm lại sau khi việc xong. Ghi rõ ngoại ứng đã khớp hay không. Sau năm mươi quẻ, đếm tỷ lệ. Con số ấy là thứ duy nhất cho biết ngoại ứng có giúp bạn hay không.

Quy trình này không có trong sách cổ. Nó là cách người hôm nay giữ lại phần hay của ngoại ứng (buộc mình chú ý hoàn cảnh) mà bớt được phần dễ sai (diễn giải sau khi đã biết kết quả). Cách ghi sổ chung ở bài ghi sổ quẻ.

Sách cổ nói gì

Dịch: Dịch không suy nghĩ, không làm gì, lặng yên không động, cảm thì thông suốt mọi lẽ trong thiên hạ. — Chu Dịch, Hệ Từ thượng, chương 10

Bình: Đây là câu nền cho mọi lý thuyết về "ứng". Quẻ lặng yên; chỉ khi có cảm (một việc, một câu hỏi, một dấu động) thì mới thông. Mai Hoa đẩy ý ấy ra ngoài quẻ: thế giới quanh lúc lập quẻ cũng là một phần của cái "cảm" ấy.

Mai Hoa Dịch Số, thiên Tam Yếu Linh Ứng, đại ý: người đoán dùng ba cửa là tai, mắt và lòng; tai nghe tiếng, mắt thấy hình, lòng cảm được điều đến. Sách liệt kê nhiều tương ứng: nghe tiếng cười nói là điềm vui, nghe tiếng khóc than là điềm buồn; thấy vật tròn đầy là thành, thấy vật gãy vỡ là hỏng.

Bình: Tam Yếu đặt lòng người đoán ngang với tai mắt. Có thể đọc câu ấy theo hai cách: như một năng lực huyền bí, hoặc như lời thừa nhận rằng người đoán đang diễn giải. Cách đọc thứ hai không hạ thấp phép này; nó chỉ nói đúng chỗ cần cẩn trọng.

Đọc cho đúng mức

Ngoại ứng là phần chủ quan nhất của Mai Hoa. Hai người đứng cạnh nhau, cùng quẻ, có thể chọn hai ngoại ứng khác nhau và đọc ra hai lời khác nhau. Không có cách nào phân xử ai đúng trước khi việc xảy ra.

Không có số liệu. Không có nghiên cứu nào đo việc dùng ngoại ứng làm tăng độ chính xác của lời đoán. Mọi bằng chứng là chuyện kể.

Đừng để ngoại ứng thắng dữ kiện. Một tiếng vỡ bát không phải lý do để bỏ một cuộc khám bệnh hay một hợp đồng đã xem kỹ. Ngoại ứng chỉ là lời nhắc chú ý, và lời nhắc tốt nhất là "kiểm lại kế hoạch".

Lục Hào gần như không dùng ngoại ứng. Lục Hào dựa vào hào, nhật thần, nguyệt kiến; thông tin ngoài quẻ rất ít được tính. Người chuyển từ Lục Hào sang Mai Hoa thường thấy phần này "không có luật"; người từ Mai Hoa sang Lục Hào thấy Lục Hào "thiếu sức sống". Cả hai cảm giác đều đúng; xem Mai Hoa và Lục Hào.

Việc nên làm

1. Quyết định khung thời gian tính ngoại ứng của mình và ghi ở đầu sổ.
2. Mỗi lần lập quẻ, ghi ngoại ứng bằng lời tả trần trụi trước khi diễn giải.
3. Học thuộc bảng loại tượng ở mức nhận ra được mỗi người, vật, tiếng thuộc quẻ nào.
4. Đọc ngoại ứng như một lời nhắc chuẩn bị, không như một lời phán.
5. Sau mỗi năm mươi quẻ, đếm số lần ngoại ứng khớp và không khớp, rồi tự quyết có dùng tiếp hay không.

🌸Mai Hoa Dịch Số
Lập quẻ theo thời điểm hoặc theo số, thể – dụng, hỗ quái, biến quái.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Mai Hoa Dịch Số, bản lưu hành đề Thiệu Ung soạn: thiên Tam Yếu Linh Ứng, thiên Thập Ứng, ví dụ Quan Mai chiêm (đại ý).
• Chu Dịch, Hệ Từ thượng, chương 10.
• Các khái niệm thiên kiến xác nhận và xu hướng thấy hình mẫu trong ngẫu nhiên: tâm lý học nhận thức phổ thông.