Sao Thái Bạch: sao Kim trên trời và câu "Thái Bạch quét sạch cửa nhà" từ đâu ra

Sao Thái Bạch là sao Kim — ngôi sao sáng mà người Việt gọi là sao Hôm khi hiện lúc chiều tối, sao Mai khi hiện lúc rạng sáng. Nam gặp Thái Bạch ở tuổi mụ 13, 22, 31, 40, 49…; nữ ở 17, 26, 35, 44, 53…. Câu "Thái Bạch quét sạch cửa nhà" là lời dặn giữ tiền có vần dễ nhớ, chưa thấy sách cổ nào ghi.

Tuổi nào gặp Thái Bạch

Ví dụ: năm 2027 nam sinh 1979 (tuổi mụ 49) gặp Thái Bạch, còn nữ cùng năm sinh gặp Thái Âm. Cách tính ở bài cách tính sao hạn, bảng đủ năm sinh của năm Đinh Mùi ở bài sao hạn 2027.

Có một trùng hợp đáng để ý. Dân gian hay nói "nam 49, nữ 53" là hai tuổi phải giữ mình. Đối chiếu bảng thì nam 49 tuổi mụ gặp đúng Thái Bạch, nữ 53 tuổi mụ cũng gặp đúng Thái Bạch. Hai câu nói dân gian, một về tuổi, một về sao, gặp nhau ở cùng một chỗ. Chuyện tuổi 49, 53 có nguồn gốc riêng, bàn ở bài tuổi 49, tuổi 53.

Thái Bạch trên trời: ngôi sao không bao giờ đi xa Mặt Trời

Sau Mặt Trời và Mặt Trăng, sao Kim là vật sáng nhất trên bầu trời, sáng đến mức có lúc đổ được bóng mờ ở nơi thật tối. "Thái Bạch" nghĩa đen là "rất trắng", gọi theo đúng màu sáng ấy.

Sao Kim nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời, nên nhìn từ Trái Đất nó không bao giờ đi xa Mặt Trời quá chừng bốn mươi bảy độ. Hệ quả là ta không bao giờ thấy sao Kim lúc nửa đêm. Nó chỉ hiện ở phía tây sau hoàng hôn, hoặc ở phía đông trước bình minh. Người Việt đặt cho hai lúc ấy hai cái tên: sao Hôm và sao Mai. Người Hy Lạp xưa có thời còn tưởng đó là hai ngôi sao khác nhau.

Từ lúc là sao Hôm, qua lúc biến mất, sang lúc là sao Mai rồi trở lại sao Hôm, sao Kim mất khoảng 584 ngày. Năm vòng như thế dài gần đúng tám năm, nên cứ tám năm sao Kim lại hiện ở gần đúng chỗ cũ vào cùng mùa. Người làm lịch các nền văn minh cổ đều biết nhịp tám năm này.

Hai bộ mặt của Thái Bạch trong văn hóa chữ Hán

Bộ mặt thứ nhất: sao của binh đao. Trong Sử Ký, thiên Thiên Quan Thư, Tư Mã Thiên xếp Thái Bạch vào hàng sao gắn với việc binh, đại ý: xem Thái Bạch mọc, lặn, sáng, mờ để định việc dụng binh. Điềm đáng sợ nhất là "Thái Bạch kinh thiên" — sao Kim hiện rõ giữa ban ngày.

Sử sách chép một lần điềm ấy làm thay đổi cả một triều đại. Theo Tư Trị Thông Giám, năm Vũ Đức thứ chín đời Đường, Thái Bạch hiện ban ngày; quan coi thiên văn Phó Dịch mật tâu với vua Đường Cao Tổ, đại ý: Thái Bạch hiện ở phần trời ứng với đất Tần, Tần vương sẽ có thiên hạ. Ít ngày sau, Tần vương Lý Thế Dân phục binh ở cửa Huyền Vũ, giết anh và em, rồi lên ngôi, tức Đường Thái Tông. Câu chuyện là sử, còn lời đoán sao là của quan thiên văn đương thời; đọc lại hôm nay, thấy rõ hơn cả là cách người ta mượn điềm trời để nói chuyện chính trị.

Bộ mặt thứ hai: ông lão hiền trong Tây Du Ký. Cũng tên ấy, nhưng Thái Bạch Kim Tinh trong Tây Du Ký là một vị tiên già tóc trắng, hiền hậu, hai lần xuống hạ giới mời Tôn Ngộ Không về trời bằng lời lẽ ôn hòa thay vì đem quân đánh. Người Việt quen hình ảnh này qua truyện và phim nhiều hơn là qua sách thiên văn.

Lời giải "xấu" của sao Thái Bạch trong lịch Việt đi theo bộ mặt thứ nhất. Nhưng ngay trong văn hóa chữ Hán, sao này chưa bao giờ chỉ có một nghĩa.

Câu "Thái Bạch quét sạch cửa nhà" từ đâu ra

Chúng tôi chưa tìm thấy câu này trong sách cổ chữ Hán nào. Nó có dáng của một câu tục ngữ Việt: ngắn, có vần (Bạch – sạch), có hình ảnh (quét sạch cửa nhà), và chỉ đúng một việc — hao tốn tiền của. Những câu như vậy sống được lâu chính nhờ dễ nhớ, chứ không nhờ có sách chép.

Lời giải đầy đủ hơn trong lịch dân gian cho năm Thái Bạch thường gồm:

• Hao tài tốn của, chi tiêu vượt dự tính, cho vay khó đòi.
• Có bản dặn giữ sức khỏe, nhất là với nữ.
• Có bản ghi ngược hẳn: người có địa vị gặp Thái Bạch lại thuận việc thăng tiến.
• Tháng Năm âm lịch được dặn kỹ hơn.

Việc cùng một sao mà bản ghi tốt, bản ghi xấu cho thấy lời giải sao hạn không có một gốc chung để đối chiếu (xem bảng so sánh ở bài Cửu Diệu). Chỉ có câu vần là thống nhất ở mọi nơi — và vì thế được nhớ nhiều nhất.

Sách cổ nói gì

Dịch: Phía đông có sao Khải Minh, phía tây có sao Trường Canh. — Kinh Thi, Tiểu Nhã, bài Đại Đông

Bình: Theo cách giải được các nhà chú đời sau theo, Khải Minh ("mở sáng") là sao Kim buổi sớm, Trường Canh là sao Kim buổi chiều — đúng như sao Mai, sao Hôm của người Việt. Câu thơ ấy nằm trong bài Đại Đông, một bài than cảnh dân phương đông bị vơ vét. Người làm thơ kể một loạt sao có tên mà chẳng làm được việc của cái tên: sao Khiên Ngưu không kéo nổi xe, sao Đẩu phương bắc không múc được rượu — và giữa chuỗi ấy là sao Mai, sao Hôm. Gần ba nghìn năm trước, người ta đã nhìn sao Kim mà nói về chuyện tiền bạc, nhưng là để than gánh nặng thuế khóa do người gây ra, không phải để đổ lỗi cho sao.

Đọc cho đúng mức

Thái Bạch trong vòng sao hạn không liên quan gì đến vị trí thật của sao Kim. Năm bạn "gặp Thái Bạch", sao Kim vẫn mọc lặn theo nhịp 584 ngày như với mọi người khác. Phép gán theo tuổi mụ là vòng đếm quy ước chín năm một lần.

Mọi người nam 49 tuổi mụ trên cả nước cùng gặp Thái Bạch trong một năm. Có người năm ấy làm ăn thuận, có người vất vả; sao không phân biệt được ai với ai. Đọc tên sao như dự báo tài chính cho riêng mình là đọc quá mức hệ này cho phép.

Phần hữu ích của câu "quét sạch cửa nhà" là nó nhắc một kỷ luật mà năm nào cũng nên có: giữ một khoản dự phòng và nghĩ kỹ trước khi đưa tiền cho người khác.

Việc nên làm

Đổi lời nhắc "hao tài" thành mấy thói quen cụ thể:

• Lập hoặc bổ sung quỹ dự phòng. Mức hay được khuyên là đủ chi tiêu thiết yếu của gia đình trong vài tháng, để ở nơi rút ra được nhanh nhưng không tiện tiêu.
• Cho vay chỉ số tiền mình chịu mất được. Khoản lớn thì có giấy, có hẹn trả.
• Không đứng ra bảo lãnh khoản vay của người khác khi chưa đọc kỹ và chưa bàn với người trong nhà.
• Hùn vốn có văn bản, ghi rõ phần góp, phần chia, cách rút ra.
• Mua sắm lớn thì chờ một hai tuần trước khi quyết; nếu sau hai tuần vẫn thấy cần thì mua.
• Cảnh giác lừa đảo: không chuyển tiền theo cuộc gọi tự xưng cơ quan nhà nước, không đưa mã xác thực cho ai, không tin lời mời đầu tư lãi cao bất thường.

Người có tục dâng sao đầu năm có thể xem bài lễ dâng sao giải hạn. Tiền dành cho lễ, nếu có, nên nhỏ — chính năm Thái Bạch là năm không nên chi những khoản không cần.

⭐Sao hạn – tam tai – Thái Tuế
Cửu Diệu, tám hạn, tam tai, phạm Thái Tuế theo năm sinh và năm xem.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Kinh Thi — Tiểu Nhã, bài Đại Đông (câu "Đông hữu Khải Minh, tây hữu Trường Canh").
• Sử Ký — Tư Mã Thiên, Thiên Quan Thư (đại ý về Thái Bạch và việc binh).
• Tư Trị Thông Giám — Tư Mã Quang, nhà Đường năm Vũ Đức thứ chín (đại ý về điềm Thái Bạch hiện ban ngày và lời tâu của Phó Dịch).
• Tây Du Ký — Ngô Thừa Ân (hình tượng Thái Bạch Kim Tinh).
• Bảng tuổi gặp Thái Bạch: thuật toán công cụ sao chiếu mệnh hệ vatpham, đối chiếu tay theo vòng chín sao.