Đọc Bát Trạch Minh Kính theo từng quyển: Nhược Quan Đạo Nhân viết gì và bỏ gì

Bát Trạch Minh Kính hiện lưu gồm một bài tựa và hai quyển. Tựa do Cố Ngô Lư viết năm 1790, kể được Nhược Quan Đạo Nhân trao sách. Quyển thượng dạy tính mệnh quái theo tam nguyên, chia Đông – Tây tứ trạch và các bài ca du niên. Quyển hạ dồn vào bếp, đường chuyển nhà, chia phòng theo mệnh người — tức là sách nặng về người hơn ta tưởng.

Lời tựa: ai viết, ai trao, năm nào

Phần đáng tin nhất về lai lịch sách lại nằm ngay trong sách — bài tựa đứng tên Cố Ngô Lư, tự xưng "ông câu cá sông Tư" (Tư Giang điếu tẩu), ghi năm Càn Long thứ 55, Canh Tuất (1790). Ông kể:

• Ông vốn "không tin phong thủy, không mê địa lý", dọn nhà tuỳ ý, tốt xấu lẫn lộn mà không biết vì sao.
• Tháng trọng đông năm Kỷ Dậu (cuối năm 1789), một người tên hiệu Nhược Quan Đạo Nhân đến chơi, bàn chuyện tám trạch, rồi "lấy trong túi ra hai bản sách" trao cho ông, cùng một cây thước gọi là thiên xích — và nói sách là của Dương Quân Tùng.
• Ông đọc, đối chiếu với nhà quen biết, thấy nhà nào thịnh thì "hợp mệnh hợp trạch", nhà nào suy thì "mệnh trạch trái nhau", nên cho khắc in "để công bố khắp nơi".

Ba điều rút ra, đều là văn bản tự nói chứ không phải suy đoán: sách có hai quyển từ lúc ra mắt; Nhược Quan Đạo Nhân là người trao, sách hiện lưu hành ghi ông là người biên soạn; còn tên Dương Quân Tùng chỉ là lời đạo nhân nói lại. Bên trong sách còn một chi tiết niên đại: phần phối mệnh với bếp lấy ví dụ "năm Thiên Khải thứ tư giáp tý là hạ nguyên" (1624) và "nay năm Khang Hy thứ hai mươi ba giáp tý là thượng nguyên" (1684). Người viết đoạn đó sống vào khoảng năm 1684, tức là phần thân sách có trước bài tựa ít nhất một thế kỷ. Không có chỗ nào cho phép đẩy văn bản về đời Đường.

Quyển thượng: người trước, nhà sau

Ai đọc nhiều bài Bát Trạch trên mạng sẽ ngạc nhiên ở câu mở đầu quyển thượng:

Sách mở bằng mệnh, không phải trạch. Ngay sau đó là cách tính: nam thượng nguyên giáp tý khởi Khảm, trung nguyên khởi Tốn, hạ nguyên khởi Đoài, đi nghịch; nữ thượng nguyên khởi trung cung, trung nguyên khởi Khôn, hạ nguyên khởi Cấn, đi thuận; rơi vào trung cung thì nam gửi Khôn, nữ gửi Cấn. Kèm khẩu quyết "Bài sơn chưởng" để đếm trên đốt ngón tay. Đó chính là lối tam nguyên mà công cụ hướng nhà của site dùng; lối cộng chữ số năm sinh là cách rút gọn đời sau.

Phần còn lại của quyển thượng, theo thứ tự đại thể:

Cách tính tám sao và Quy Tàng quyết đã giảng ở bài Du Niên ca quyết; ngũ hành và chữ đắc vị, nội khắc, ngoại chiến ở bài tám sao Du Niên.

Quyển hạ: bếp, đường đến, chia phòng

Quyển hạ dài hơn và thực hành hơn. Đọc hết mới thấy trục của sách: gần như mọi việc đều tính theo bản mệnh người.

Có hai chi tiết đo đạc rất cụ thể, ít ai trích. Thứ nhất, cách vẽ mặt bằng: "lấy một tờ giấy lớn, đo nền nhà ra trượng thước vẽ lên, mỗi trượng nhà thu thành một tấc giấy", rồi "chia tám phần, cùng phần giữa thành chín phần đều nhau" — tức là lưới chín ô, không phải nan quạt. Thứ hai, mục phân phòng viết: "không kể lầu trên lầu dưới, chỉ luận phương của tấc đất hợp mệnh" — nhà nhiều tầng thì xét vị trí trên mặt bằng, tầng nào cũng như nhau. Chuyện nhà ống nhiều tầng bàn thêm ở bài nhà ống nhiều tầng theo Bát Trạch.

Sách bỏ những gì

Đọc trọn hai quyển, những thứ không có cũng nói lên nhiều điều:

• Không có vận. Ngoài một đoạn dùng phép tử bạch để chọn năm đặt bếp, sách không có khái niệm nhà đổi tốt xấu theo vận hai mươi năm. Đó là chỗ phái Huyền Không phê phán.
• Không có loan đầu theo nghĩa đầy đủ. Sách có xét nhà cao thấp ở phương nào, có thủy pháp 24 sơn ở cuối, nhưng không dạy xem long, huyệt, sa như các sách loan đầu.
• Không có âm trạch. Mộ phần chỉ được nhắc lướt.
• Không có phép cộng chữ số năm sinh. Mệnh quái tính theo tam nguyên, đếm trên tay; quyển hạ liệt kê năm can chi sinh thuộc từng mệnh theo ba nguyên.

Ngược lại, sách có nhiều thứ mà người đọc nay ít ngờ: phép chuyển nhà theo "đường đến", phép chọn vợ chồng bằng mệnh quái, và cả một kho chuyện kể ứng nghiệm về con cái, bệnh tật — chủ yếu xoay quanh việc đổi miệng bếp.

Năm đoạn hay bị trích sai

1. "Bếp tọa hung hướng cát" là theo nhà. Sách viết: chỗ đặt bếp nên đè lên phương hung của bản mệnh, miệng bếp quay về phương cát của bản mệnh. Cát hung ở đây tính theo người chủ. Kèm theo là câu then chốt: "táo tọa luận phương bất luận hướng, táo khẩu luận hướng bất luận phương" — chỗ bếp xét vị trí, miệng bếp xét hướng. Phân tích kỹ ở bài bếp tọa hung hướng cát.

2. "Người nấu quay mặt về hướng tốt." Mục tăng táo khẩu hướng viết ngược lại: "người đốt lửa lưng đối phương cát, mặt đối cửa lò, đó mới là hướng cát thật". Miệng lò mở về phương cát, nên người ngồi trước lò thì quay lưng về phương ấy.

3. "Nhà quyết định tất cả, cứ chọn nhà đúng là xong." Mục tu tạo luận phê đúng lối nghĩ ấy: "người nay chỉ luận tọa sơn Đông Tây mà không luận mệnh Đông Tây là sai, phải theo mệnh phối sơn mới là toàn cát". Khi hai bên trái nhau: "nhà có thể đổi mà mệnh không thể đổi, thì nên theo mệnh". Bàn kỹ ở bài trạch mệnh tương phối.

4. "Vợ chồng khác nhóm thì tuỳ thầy." Sách có quy ước: lấy mệnh chồng định miệng bếp, còn giường, phòng, nhà xí thì bố trí để "cứu" mệnh vợ; bếp không đổi được thì vợ dùng một bếp nhỏ riêng quay về phương cát của mình. Quy ước theo người chồng là của xã hội thời ấy; ngày nay có thể đổi thành người trụ cột, nhưng nên biết sách gốc nói gì.

5. "Hai mươi bốn cửa Phúc Đức, Ôn Dịch… là phép của Bát Trạch." Bảng 24 vị trí cửa (Phúc Đức, Ôn Dịch, Tiến Tài…) mà nhiều nơi in kèm thước Lỗ Ban nằm ở phần Môn lâu Ngọc Liễn Kinh chép cuối quyển hạ. Phép này khởi theo tọa sơn, đếm vòng 24 vị trí — hoàn toàn khác phép du niên tám quẻ. Hai phép có thể cho kết luận trái nhau về cùng một cửa; ghép chúng làm một là đọc sai sách.

Sách cổ nói gì

Nếu nhà khó dời, thì trong một gian phòng cũng có hai mươi bốn phương hướng; theo đó mà đổi bếp, dời giường, là có ứng nghiệm. — Bát Trạch Minh Kính, tựa của Cố Ngô Lư, thuật lời Nhược Quan Đạo Nhân

Nhà có thể đổi mà mệnh không thể đổi, nên theo mệnh là tốt. — Bát Trạch Minh Kính, quyển hạ, Tu tạo luận

Bình: hai câu, một ở đầu một ở cuối sách, cho thấy tinh thần thực dụng của Minh Kính. Sách không bắt ai bán nhà; nó dạy sửa trong phạm vi sửa được — bếp, giường, cửa phòng. Đây là phần còn dùng được nhất hôm nay.

Đọc cho đúng mức

Văn bản điện tử phổ biến nhất của Minh Kính hiện nay xen lời giảng hiện đại vào giữa nguyên văn — có đoạn còn tự ghi "chỉ để tham khảo, không thuộc Bát Trạch Minh Kính", như bảng đặt sô pha, bể cá theo mệnh. Khi trích, chỉ nên lấy phần văn ngôn, và nên ghi rõ bản nào. Những câu trong bài này đều lấy từ phần văn ngôn của tựa và hai quyển; chúng tôi chưa có bản khắc gốc để đối chiếu từng chữ.

Sách có nhiều lời đoán rất nặng — số con, bệnh tật, tai ương ứng theo từng phương — kể bằng những chuyện "thầy tôi từng thấy". Đó là lối viết của sách thuật số đương thời, dùng chuyện ứng nghiệm để thuyết phục. Đọc chúng như tư liệu về cách người xưa nghĩ, không như lời báo trước cho nhà mình.

Cuối cùng, Minh Kính là một sách của phái Bát Trạch, không phải toàn bộ. Dương Trạch Tam Yếu, Dương Trạch Thập Thư bàn cùng phép du niên nhưng nhấn ở chỗ khác; xem bài Dương Trạch Tam Yếu và Bát Trạch.

Việc nên làm

• Khi gặp một câu "theo Bát Trạch Minh Kính", tìm xem câu đó nằm ở tựa, quyển thượng hay quyển hạ; không tìm được thì coi là lời người sau.
• Đọc mục tu tạo luận và mục tăng phân phòng trước tiên — hai mục ngắn, cho thấy đúng thứ tự ưu tiên của sách.
• Vẽ mặt bằng nhà theo lối sách dạy: tỉ lệ đều, chia chín ô, rồi mới đặt bếp, giường.
• Tách riêng phép 24 cửa của Ngọc Liễn Kinh khỏi phép du niên khi xem cửa.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính — đề Dương Quân Tùng; tựa của Cố Ngô Lư, Càn Long thứ 55 (1790); quyển thượng và quyển hạ. Đối chiếu bản điện tử của Trung Hoa Điển Tàng (phần văn ngôn), chưa đối chiếu bản khắc gốc.