Các kiểu mắt trong tướng thư: mắt phượng, mắt hạc, mắt đào hoa, mắt tam bạch và hơn mười kiểu khác

Tướng thư đặt tên các kiểu mắt theo con vật và hình ảnh: mắt rồng, mắt phượng, mắt hạc, mắt hươu, mắt trâu, mắt đào hoa, mắt tam bạch, tứ bạch… Các bản Ma Y in kèm hình vẽ kể tới vài chục kiểu. Bảng dưới đây xếp gần hai mươi kiểu hay gặp theo nhóm, kèm cách nhận dạng. Nhưng câu cuối của mọi sách tướng về mắt vẫn là: thần quan trọng hơn hình.

Năm nét để nhận một kiểu mắt

Mỗi tên mắt trong sách thật ra là một tổ hợp của năm nét. Nắm năm nét này thì đọc bảng nào cũng hiểu:

Bốn nét đầu là hình; vùng mắt và mí trên còn là cung Điền Trạch trong mười hai cung tướng mặt. Nét cuối, ánh nhìn, là chỗ hình bắt đầu chạm vào thần, thứ sách coi trọng nhất (xem tướng mắt).

Nhóm mắt sách khen: rồng, phượng, hạc

Nhóm mắt mang tên thú hiền và thú mạnh

Nhóm mắt sách nhắc phải giữ mình

Danh sách đầy đủ trong các bản Ma Y dài hơn, có những tên như mắt công, mắt uyên ương, mắt dê, mắt sói, mắt lợn. Các bản khác nhau mô tả không thống nhất, nên chúng tôi chỉ giữ những kiểu mà các bản gần như cùng một cách tả.

Vì sao sách lấy tên con vật

Gọi mắt theo con vật là cách mượn tính của con vật để nói tính của người. Hạc gợi thanh cao, hươu gợi hiền và nhạy, trâu gợi chịu khó, hổ gợi uy. Đây là lối so sánh có từ rất sớm trong văn hoá Trung Hoa; các sách tướng phương Tây thời Aristotle và đời sau cũng có lối so người với thú.

Lối so sánh này giúp người học nhớ nhanh, nhưng có hai cái bẫy:

• Nó chạy theo hình ảnh văn hoá của con vật, không theo quan sát về con người. Rắn, sói bị gán tính xấu vì văn hoá coi chúng là xấu; mắt "giống rắn" vì thế bị phán oan.
• Nó làm người đọc quên rằng mắt còn ánh nhìn. Hai người cùng "mắt hạc" mà một người nhìn tỉnh, một người nhìn mỏi mệt, sách sẽ đọc khác hẳn nhau.

Những thứ ngày nay làm "đổi kiểu mắt"

Ngày nay, kiểu mắt nhìn thấy được thay đổi dễ dàng hơn bao giờ hết, và điều đó cho thấy hình mắt là thứ nông nhất trong tướng mắt:

• Kẻ mắt kéo đuôi biến gần như mọi đôi mắt thành "mắt phượng" trong vài phút.
• Kính áp tròng làm to tròng đen làm lòng trắng gần như biến mất, tức là đảo ngược hoàn toàn "tam bạch". Kính áp tròng không rõ nguồn gốc, đeo quá giờ có thể gây viêm loét giác mạc.
• Cắt mí, nhấn mí đổi mí đơn thành mí rõ; sách cổ không hề bàn chuyện mắt một mí là xấu (xem mắt một mí, hai mí và phẫu thuật thẩm mỹ có đổi được tướng không).
• Ống kính điện thoại, bộ lọc ảnh làm mắt to, tròng đen sáng, khác hẳn mắt thật.
• Tuổi tác làm mí trên sụp, mí dưới chùng, mắt "trễ đuôi" và lộ lòng trắng phía dưới.

Sách cổ nói gì

Dịch: Xét người, không gì tốt bằng xem con ngươi. Con ngươi không che được cái xấu của người. Trong lòng ngay thẳng thì con ngươi sáng trong; trong lòng không ngay thẳng thì con ngươi mờ tối. — Mạnh Tử, Ly Lâu thượng

Ma Y Tướng Pháp, phần luận mắt, đại ý: mắt là nơi thần trú, ban ngày thần ở mắt, ban đêm thần về Tâm; mắt dài sâu có thần thì quý, mắt lồi lộ thần thì nóng vội; hình mắt dù đẹp mà thần tán thì không thành quý tướng, hình mắt chưa đẹp mà thần tàng thì vẫn là người khá.

Bình: Mạnh Tử không nói về hình con ngươi mà nói về độ trong của nó, tức là thần. Ma Y, dù dành nhiều trang cho tên các kiểu mắt, vẫn chốt lại cùng một ý. Bảng ở trên vì vậy chỉ nên dùng để hiểu chữ trong sách; còn đọc người, phải đọc ánh nhìn.

Đọc cho đúng mức

• Không có nghiên cứu nào cho thấy hình dạng mắt dự báo tính cách hay vận số. Các ấn tượng như "mắt hiền", "mắt dữ" chủ yếu là phản ứng của người nhìn, và hay sai.
• Hình mắt do di truyền, dân tộc, tuổi tác và các bệnh về mắt, tuyến giáp quyết định nhiều hơn mọi yếu tố khác.
• Lồi mắt, lộ lòng trắng mới xuất hiện, sụp mí một bên, hai đồng tử to nhỏ khác nhau đột ngột là dấu hiệu cần khám, không phải tướng.
• Tên kiểu mắt trong các bản Ma Y không thống nhất; cùng một tên có bản tả khác.

Việc nên làm

• Dùng bảng năm nét để mô tả mắt mình bằng lời, thay vì tìm xem mình thuộc "con vật" nào.
• Khi xem tướng mắt người khác, nhìn ánh nhìn trước: có tỉnh không, có định không, có ấm không. Đó là phần sách gọi là thần.
• Giữ mắt khoẻ: ngủ đủ, nghỉ mắt khi nhìn màn hình lâu, đeo kính đúng độ, khám mắt định kỳ; mắt có thần trước hết là mắt không mỏi.
• Chỉ dùng kính áp tròng có nguồn gốc rõ ràng, theo hướng dẫn của bác sĩ mắt.

🤳Xem tướng mặt qua ảnh
Chụp selfie: máy đo 478 điểm trên mặt, AI luận tam đình, ngũ quan, các cung trên mặt. Ảnh không lưu.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Ma Y Tướng Pháp — phần luận mắt và các hình mắt in kèm trong bản lưu hành (đại ý).
• Thần Tướng Toàn Biên — phần luận mắt (đại ý).
• Mạnh Tử — thiên Ly Lâu thượng (trích nguyên văn).
• Tài liệu nhãn khoa phổ thông về lồi mắt, sụp mí, kính áp tròng và khô mắt.