Đèn trong nhà theo phong thủy: minh đường sáng bao nhiêu lux, góc tối và đèn chiếu bàn thờ

Phong thủy coi phòng khách là minh đường trong nhà, mà chữ "minh" nghĩa là sáng. Quy ra con số: phòng khách nên có độ rọi chung khoảng 100 – 150 lux, chỗ đọc 300 lux trở lên, hành lang và cầu thang nhà ống khoảng 100 lux. Góc tối lâu ngày trước hết là chỗ ẩm mốc, sau mới là chuyện "âm khí". Đèn bàn thờ nên là đèn điện ánh ấm, công suất nhỏ.

"Minh đường" — chữ minh là sáng

Minh đường trong sách địa lý là khoảng trống trước nhà, trước mộ: nơi khí tụ, nơi mắt nhìn ra. Chữ minh (明) ghép từ mặt trời và mặt trăng, nghĩa gốc là sáng. Một minh đường tốt theo sách phải rộng, phẳng, sáng sủa; minh đường bị che, tối, ẩm là minh đường kém. Bài minh đường đi kỹ khái niệm này.

Các thầy dương trạch đời sau đem khái niệm vào trong nhà: gian đầu tiên sau cửa chính — ở nhà Việt là phòng khách — gọi là nội minh đường. Dương Trạch Thập Thư, đại ý, coi khoảng sân, khoảng gian trước nhà như minh đường của nhà, cần quang đãng chứ không chật tối. Đem vào nhà ống, nhà chung cư thì "quang đãng" có hai nghĩa: đủ chỗ trống, và đủ ánh sáng.

Ánh sáng thì đo được. Đó là chỗ phong thủy và kỹ thuật chiếu sáng gặp nhau.

Bao nhiêu lux là "sáng sủa"

Lux là đơn vị độ rọi — lượng ánh sáng rơi xuống một mét vuông bề mặt. Khuyến nghị chiếu sáng nhà ở phổ biến (tham khảo các hướng dẫn chiếu sáng dân dụng) nằm quanh các mức sau:

Để biết phòng mình đang ở mức nào, các ứng dụng đo lux trên điện thoại cho số gần đúng — đủ để thấy phòng 30 lux hay 150 lux, không đủ để đo chính xác. Đặt điện thoại nằm ngửa ở mặt bàn trà, chỗ ngồi, buổi tối khi bật đèn.

Tính nhanh số đèn cần: lumen đèn cần ≈ diện tích × lux mong muốn ÷ 0,5 (hệ số 0,5 cho phòng tường sáng; tường tối thì ÷ 0,35). Phòng khách 20 m² muốn 120 lux cần khoảng 20 × 120 ÷ 0,5 = 4.800 lumen — cỡ hai đèn ốp trần 24 W, hoặc sáu bóng âm trần loại 800 lumen. Xem số lumen in trên hộp đèn, đừng xem số oát.

Màu ánh sáng: ấm hay trắng

• 2.700 – 3.000 K (vàng ấm): phòng khách buổi tối, phòng ngủ, bàn thờ. Theo ngũ hành, đây là ánh "Hỏa" người ta hay nói tới khi bàn đèn.
• 4.000 K (trắng trung tính): bếp, góc làm việc, nhà vệ sinh — thấy màu đúng, đỡ mỏi mắt.
• 6.500 K (trắng xanh): hợp nhà xưởng, cửa hàng; trong nhà ở thì lạnh, buổi tối dễ khó ngủ.

Một chỉ số hay bị bỏ qua: CRI (độ hoàn màu) in trên hộp đèn. Đèn CRI từ 80 trở lên cho màu da, màu gỗ, màu sơn trông đúng; phòng vừa chọn sơn theo màu hợp mệnh mà dùng đèn CRI thấp thì màu ra khác hẳn — bài màu sơn phòng khách có nói chuyện ánh sáng làm đổi màu.

Nhà ống: chỗ tối nằm ở giữa

Nhà ống 4 m × 20 m có ánh sáng ở hai đầu: mặt tiền và giếng trời hoặc cửa hậu. Phần giữa — thường là chân cầu thang, hành lang, nhà vệ sinh dưới gầm thang — là chỗ tối nhất, ban ngày cũng phải bật đèn.

• Cầu thang cần sáng nhất trong các lối đi: mỗi chiếu nghỉ một đèn, đèn đặt sao cho bóng người không đổ lên bậc phía trước. Nhà có người già nên thêm đèn chân tường cảm biến chuyển động cho đêm — ánh ấm, mức 5 – 10 lux, đủ thấy mép bậc.
• Giếng trời là "minh đường giữa nhà" của nhà ống; giữ kính mái sạch, không che kín bằng tấm nhựa đục. Buổi tối, một đèn chiếu lên cây ở giếng trời làm cả nhà sáng hơn nhiều so với thêm đèn trần.
• Hành lang dài: đèn tường hắt lên trần dọc hành lang cho cảm giác rộng hơn đèn âm trần rọi thẳng xuống. Bài hành lang dài trong nhà bàn chuyện hành lang đâm thẳng.

Góc tối: ẩm mốc trước, "âm khí" sau

Dân gian hay nói góc nhà tối lâu ngày thì "âm khí tụ". Phần quan sát đằng sau câu này rất thật: góc tối thường là góc kín gió, sát tường ngoài, sau tủ to — chỗ không khí không lưu thông, mặt tường lạnh hơn phòng.

Ở miền Bắc, mùa nồm (khoảng tháng Hai đến tháng Tư dương lịch) độ ẩm có ngày lên trên 90%, hơi nước đọng trên mặt tường lạnh. Nấm mốc phát triển mạnh khi độ ẩm cao kéo dài; góc kín sau tủ là nơi mốc lên đầu tiên, và vì tối nên phát hiện muộn nhất.

Cần nói cho đúng: đèn không làm khô góc ấy, đèn LED gần như không toả nhiệt. Đèn giúp nhìn thấy góc ấy. Việc làm khô thuộc về:

• Kê tủ lớn cách tường ngoài khoảng 5 cm cho không khí lách qua.
• Mùa nồm đóng cửa, chạy máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ khô, giữ độ ẩm khoảng 50 – 60%.
• Một đèn nhỏ hắt góc, bật buổi tối: góc ấy không còn là chỗ bị bỏ quên trong mắt người ở, và vết mốc nếu có sẽ được thấy sớm.

Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý, kể "nhà rộng mà người ít" là một trong năm cái hư của nhà. Phòng bỏ không, đóng kín, tối om ở nhà phố nhiều tầng chính là hình ảnh ấy — và cách sửa vẫn là mở ra, dùng đến, cho sáng và gió vào.

Đèn chiếu bàn thờ

Tục giữ ánh sáng trên bàn thờ có từ thời đèn dầu, nến. Ngày nay đèn điện làm việc ấy an toàn hơn nhiều.

• Đèn thờ điện ánh vàng ấm, công suất nhỏ. Một đèn 2 W bật quanh năm tiêu khoảng 17,5 kWh mỗi năm (2 W × 8.760 giờ) — không đáng kể so với lợi ích không có lửa trần qua đêm.
• Không để nến, đèn dầu, hương vòng cháy qua đêm khi không có người: bàn thờ là chỗ có gỗ khô, giấy, hoa giả, vải phủ — rất dễ bắt lửa.
• Đèn rọi từ trên xuống phía trước, không rọi thẳng vào di ảnh bằng đèn nóng; ảnh in phai dưới đèn chiếu nhiều năm. Đèn LED ít nhiệt, ít tia cực tím hơn đèn halogen.
• Dây điện đi trong nẹp, không luồn sau khung gỗ, không dùng ổ cắm kéo dài nằm trên mặt bàn thờ. Ổ cắm có hẹn giờ nếu muốn đèn chỉ sáng buổi tối.
• Đèn không nên chói vào mắt người đứng trước bàn thờ.

Vị trí và hướng bàn thờ bàn ở bài cách đặt bàn thờ gia tiên.

Năm 2027: giữa nhà có sao Cửu Tử

Theo lối Huyền Không, năm Đinh Mùi 2027 sao năm Cửu Tử (hành Hỏa, sao vượng của vận 9) nhập trung cung, tức giữa nhà. Các thầy hiện đại hay khuyên giữ giữa nhà sáng sủa, gọn, có người qua lại trong năm sao này đóng giữa — một lời khuyên trùng với việc nhà ống vốn cần: thêm sáng cho phần giữa. Bài Cửu Tử trung cung 2027 nói kỹ hơn.

Đọc cho đúng mức

Sách cổ không có lux, không có đèn điện. Nối "minh đường" với độ rọi là cách hiểu của bài này, dựa trên nghĩa chữ "minh" và trên mô tả "quang đãng" của sách; nó không phải phép tính sách dạy. Phần đáng tin là phần đo được: phòng 30 lux thì tối thật, mỏi mắt thật, dễ vấp thật.

"Âm khí ở góc tối" là cách nói dân gian. Bài này không phán nó đúng hay sai; chỉ chỉ ra rằng góc tối thường đi cùng góc ẩm, và việc làm cho góc ấy khô, thoáng, nhìn thấy được có lợi bất kể người ở tin theo cách nào.

Việc nên làm

• Đo lux ở chỗ ngồi phòng khách buổi tối bằng điện thoại; dưới khoảng 80 lux thì thêm đèn.
• Tính lumen theo diện tích; mua đèn theo lumen, chọn CRI từ 80 trở lên.
• Phòng khách, phòng ngủ ánh 2.700 – 3.000 K; bếp, góc làm việc 4.000 K.
• Nhà ống: đèn mỗi chiếu nghỉ, đèn chân tường cảm biến cho đêm, đèn chiếu cây ở giếng trời.
• Góc tối: kê tủ cách tường ngoài, hút ẩm mùa nồm, thêm một đèn hắt nhỏ.
• Bàn thờ: đèn điện ánh ấm công suất nhỏ, dây đi gọn, không để lửa trần qua đêm.

Nếu muốn một vật giữ cho phòng khách cảm giác ấm và sáng, nhiều nhà chọn đèn đứng chao vải, đèn đá muối, đèn gốm men ấm đặt ở góc tối nhất — hành Hỏa, và là chỗ hiếm hoi vật phẩm làm đúng việc thật: thêm ánh sáng cho góc ấy.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — phần ngũ hư, ngũ thực của nhà ở (đại ý).
• Dương Trạch Thập Thư — Vương Quân Vinh; phần minh đường của nhà (đại ý).
• Sao năm 2027 (Cửu Tử nhập trung) tính bằng mã công cụ tinh bàn của aihuyenhoc (`PhiTinh::saoNam`).
• Mức độ rọi: tổng hợp từ các khuyến nghị chiếu sáng nhà ở thông dụng; số đo thực tế nên kiểm bằng máy đo lux.