Trang trí nhà ngày Tết: câu đối đỏ, cây nêu, hoa đào hoa mai — tục Việt từ đâu ra, cái gì mới thêm

Đồ trang trí Tết của người Việt có ba lớp gốc. Câu đối đỏ đi ra từ tục treo gỗ đào trừ tà của Trung Hoa cổ. Cây nêu là tục riêng của người Việt. Hoa đào, hoa mai theo khí hậu từng vùng. Còn chữ Phúc dán ngược, đèn lồng đỏ, bao lì xì in sẵn là lớp mới, đến qua giao thương. Tết Đinh Mùi 2027 rơi vào thứ Bảy 6/2/2027.

Lịch Tết Đinh Mùi 2027

Tính bằng bộ lịch của site:

Năm 2027 không có tháng nhuận. Muốn tra ngày khác, dùng lịch âm dương của site; dọn nhà trước Tết nên làm vào ngày nào, xem dọn nhà đón Tết 2027.

Câu đối đỏ: từ tấm gỗ đào

Người Trung Hoa đời Hán có tục treo hai tấm gỗ đào ở cửa ngày đầu năm. Phong Tục Thông Nghĩa của Ứng Thiệu, đại ý, chép chuyện núi Độ Sóc có cây đào lớn, dưới gốc có hai vị thần Thần Đồ, Uất Lũy coi giữ, bắt quỷ dữ; người đời vì thế khắc hình hoặc viết tên hai vị lên gỗ đào treo ở cửa. Tấm gỗ ấy gọi là đào phù.

Về sau, người ta bỏ tên thần, viết lên đào phù những câu chúc đối nhau. Truyền thống thường kể vua Mạnh Sưởng nước Hậu Thục năm 964 viết lên đào phù hai câu:

Năm mới đón phúc dư, tiết đẹp gọi xuân dài. Đây là câu thường được nhắc như câu đối Tết đầu tiên còn ghi lại; tư liệu khác có thể cho thấy tục viết câu chúc có sớm hơn, nên chỉ nên hiểu là "câu sớm nổi tiếng nhất".

Từ gỗ đào đổi sang giấy đỏ là chuyện của các đời sau. Màu đỏ giữ lại ý cũ: đỏ là màu dương, màu lửa, màu hỷ — trong ngũ hành thuộc Hỏa (xem ngũ hành của màu sắc). Người Việt nhận tục này rất sớm; câu đối Tết của nhà nho viết chữ Hán trên giấy hồng điều, và dân gian có câu đối nôm quen thuộc đến mức thành định nghĩa của Tết:

Cây nêu: tục của người Việt

Cây nêu không có trong tục Tết của người Hán. Đó là một cây tre cao, để gần nguyên ngọn, dựng ở sân hoặc trước ngõ từ khoảng 23 tháng Chạp đến mồng 7 tháng Giêng. Trên ngọn treo những thứ tuỳ vùng: khánh đất nung kêu leng keng trong gió, vòng tre, túi trầu cau, mảnh vải đỏ, có nơi treo cành lá xanh.

Truyền thuyết dân gian kể nhiều dị bản; bản phổ biến nhất là chuyện Phật giúp người giành lại đất từ tay quỷ: người xin đất rộng bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn tre, áo trải rộng phủ khắp, quỷ phải lui ra biển. Ngày Tết quỷ đòi về thăm đất cũ, nên người dựng nêu nhắc chủ quyền. Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính, đại ý, tả tục dựng nêu, treo khánh, và có nơi lấy vôi bột vẽ hình cung tên trước sân với cùng một ý ấy.

Truyền thuyết thì để nghe, còn điều sử liệu cho thấy là: cây nêu là tục làng, gắn với khoảng sân đất của nhà nông. Ở phố, nêu thưa dần từ nửa đầu thế kỷ trước; ngày nay chủ yếu thấy ở làng, ở đình chùa và ở các lễ hội phục dựng. Nhà chung cư không dựng nêu cũng không thiếu gì — đó là tục của một kiểu nhà khác.

Hoa đào, hoa mai, cây quất: theo khí hậu

Không có luật sách nào nói Bắc chơi đào, Nam chơi mai. Đó là chuyện cây gì nở đúng Tết ở vùng ấy:

• Miền Bắc: đào nở cuối đông đầu xuân, đúng dịp Tết; các làng đào ven Hà Nội nổi tiếng từ lâu. Cây quất với chùm quả vàng chín vào Tết cũng chủ yếu là lối chơi phía Bắc.
• Miền Nam: khí hậu nóng, đào khó trồng; mai vàng nở rộ dịp Tết nên thành hoa Tết.
• Miền Trung: mai vàng là chính, có nơi có cả đào.

Ý nghĩa gán cho hoa — đào sắc hồng đỏ là dương, mai vàng là quý — là phần người chơi thêm vào sau. Phần thật là: hoa nào nở đúng dịp thì thành hoa Tết. Đặt cành đào, chậu mai ở đâu trong nhà năm 2027, xem bài hoa cây Tết 2027 đặt ở đâu.

Tranh Tết, chữ Tết

Tranh dân gian. Kinh Sở Tuế Thời Ký của Tông Lẫm, đại ý, chép rằng ngày đầu năm người đất Sở dán tranh gà lên cửa. Gà gáy gọi mặt trời, xua bóng tối — ý ấy theo tranh Tết đi rất xa. Tranh Đông Hồ có tranh gà, tranh lợn đàn, Vinh hoa – Phú quý; tranh Hàng Trống tinh tế hơn, dành cho nhà phố; tranh Kim Hoàng in trên giấy đỏ.

Chữ. Ông đồ ngồi phố viết câu đối là hình ảnh đã thành ký ức chung qua bài thơ của Vũ Đình Liên:

Bài thơ viết năm 1936, khi lớp người đọc chữ Hán đã thưa, ông đồ "vẫn ngồi đấy, qua đường không ai hay". Mấy chục năm gần đây, phố ông đồ sống lại ở nhiều nơi, chủ yếu với thư pháp chữ Quốc ngữ — một lối chơi chữ mới, không phải tục cũ, nhưng là cách người Việt giữ tục xin chữ đầu năm bằng chữ của mình. Chọn chữ, chỗ treo, xem bài tranh chữ thư pháp.

Cái mới đến từ thương mại

Không có gì sai khi dùng đồ mới; chỉ nên biết nó từ đâu để không nhầm thành "phong thủy bắt buộc".

Pháo. Tràng pháo trong câu đối nôm đã vắng từ khi Nhà nước cấm pháo nổ từ đầu năm 1995. Nay pháo hoa được bắn ở các điểm công cộng theo quy định; pháo nổ trong nhà là trái luật.

Màu đỏ, màu vàng — và nhà đang có tang

Đỏ là màu hỷ, vàng là màu quý; hai màu ấy chiếm Tết vì ý nghĩa dương và cát tường. Gần đây có trang mạng khuyên chọn màu trang trí theo nạp âm của năm (năm Đinh Mùi nạp âm Thiên Hà Thủy) — đó là lối mới, không có trong tục Tết cổ; tục chỉ có đỏ và vàng.

Có một tục đáng nhắc vì liên quan đến màu: nhà đang để tang thường không dán câu đối đỏ, không trang trí rực rỡ trong cái Tết đầu sau tang; có nơi dán câu đối giấy trắng hoặc vàng nhạt, có nơi để trống. Đây là tục tôn trọng người đã khuất và người đang buồn — người đến chúc Tết nhà có tang cũng nên giữ lời chúc nhẹ nhàng.

An toàn: Tết hay cháy vì đồ trang trí

• Dây đèn nháy rẻ tiền, cắm ổ nối dài suốt đêm, quấn quanh cành đào khô — là cách gây cháy hay gặp nhất mùa Tết. Chọn dây có nguồn gốc, tắt khi đi ngủ, không quấn lên vật dễ cháy.
• Cành đào, cành mai để lâu khô giòn; đặt xa bàn thờ, xa hương nến.
• Câu đối giấy, hoa giả không dán sát bóng đèn nóng.

Đọc cho đúng mức

Trang trí Tết là tục lệ văn hóa, không phải phép lý khí của phong thủy. Sách phong thủy không bắt treo câu đối hay chọn hoa nào. Ý nghĩa trừ tà của đào phù, của cây nêu là tín ngưỡng cổ; bài này kể lại gốc của chúng, không cho rằng không treo thì nhà gặp điều gì.

Tách lớp như trên để mỗi nhà tự chọn: giữ cái mình thấy có nghĩa, bỏ cái chỉ là mốt, và không ai phải lo "trang trí sai phong thủy" khi chỉ đơn giản là thích một chậu hoa khác.

Việc nên làm

• Ghi lịch: 23 tháng Chạp là 30/1/2027, mồng Một là 6/2/2027, mồng 7 là 12/2/2027.
• Chọn hoa theo nhà mình: đào cho nhà miền Bắc, mai cho nhà miền Nam, cành nhỏ hoặc hoa giả cho căn hộ chật.
• Nếu treo câu đối, chọn câu mình hiểu nghĩa; xin chữ Quốc ngữ cũng là giữ tục.
• Đồ mới (chữ Phúc ngược, đèn lồng, lì xì in) dùng tuỳ thích, biết gốc của nó là đủ.
• Nhà đang có tang: giữ trang trí nhẹ, theo tục của gia đình và địa phương.
• Đèn nháy chọn hàng có nguồn gốc, tắt khi ngủ, để cành khô xa hương nến.

📅Lịch âm – lịch vạn niên
Lịch tháng âm dương, can chi, tiết khí, ngày hoàng đạo.Mở

Nguồn tham khảo

• Phong Tục Thông Nghĩa — Ứng Thiệu, đời Hán; chuyện Thần Đồ, Uất Lũy và tục treo gỗ đào (đại ý).
• Kinh Sở Tuế Thời Ký — Tông Lẫm, Nam Bắc triều; tục ngày mồng Một tháng Giêng, dán tranh gà lên cửa (đại ý).
• Việt Nam phong tục — Phan Kế Bính, 1915; phần tết Nguyên đán, tục dựng nêu (đại ý).
• Vũ Đình Liên — bài thơ "Ông đồ" (1936), khổ đầu (nguyên văn).
• Ngày Tết 2027 tính bằng bộ lịch âm dương của aihuyenhoc (`AmLich::amSangDuong`).