Tranh treo phòng khách theo mệnh: sơn thủy, mẫu đơn, ngựa và nghĩa gốc của từng đề tài

Tranh treo phòng khách có hai lớp nghĩa. Lớp gốc đến từ hội họa Tống – Minh và tranh dân gian Việt: sơn thủy cho tâm "về núi", mẫu đơn là hoa phú quý, tứ quý là phẩm cách người quân tử, ngựa là sức đi xa. "Tranh hợp mệnh" theo hành năm sinh là lớp đời nay ghép thêm. Nên chọn đề tài vì nghĩa gốc trước.

Lớp gốc: mỗi đề tài một câu chuyện

Trước khi có bảng "mệnh Hỏa treo tranh gì", các đề tài tranh đã có nghĩa riêng, được hình thành qua nhiều thế kỷ hội họa và văn chương.

Tranh ngựa và cá chép có bài riêng: Tranh Mã đáo thành công, Cá chép hóa rồng.

Sơn thủy: vì sao người xưa treo núi sông trong nhà

Quách Hy, họa sư đời Bắc Tống, để lại tập lý luận Lâm Tuyền Cao Trí. Đại ý ông giải thích: người quân tử yêu núi rừng, nhưng bận việc đời không thể bỏ nhà mà đi; một bức sơn thủy tốt cho phép họ ngồi trong phòng mà lòng đã ở giữa suối khe. Tranh sơn thủy đáng quý ở chỗ người xem có thể "đi", "ngắm", "dạo", "ở" được trong tranh.

Hiểu như vậy thì tiêu chí chọn tranh sơn thủy rõ hơn hẳn mọi bảng hợp mệnh: một bức có đường đi, có lối vào, có chỗ để mắt nghỉ — người ngồi phòng khách nhìn vào thấy dễ thở. Chuyện nước trong tranh chảy vào hay chảy ra, núi đặt sau lưng hay trước mặt là lớp phong thủy chồng lên sau — xem Tranh sơn thủy treo hướng nào.

Mẫu đơn và sen: hai cách nhìn hoa trong cùng một bài văn

Ái Liên Thuyết của Chu Đôn Di là bài văn ngắn, nhưng chính nó định nghĩa ba loài hoa trong tranh Á Đông suốt nghìn năm: cúc là hoa ẩn dật, mẫu đơn là hoa phú quý, sen là hoa quân tử. Điều ít người để ý là giọng của tác giả: ông kể đời Đường người ta đua nhau yêu mẫu đơn, còn ông riêng yêu sen — và khẽ nhận xét người yêu mẫu đơn thì đông.

Đọc bài văn ấy, tranh mẫu đơn trong phòng khách là lời chúc sung túc — ý tốt, hợp phòng khách. Còn tranh sen mang một lời nhắc khác: giữ mình giữa chốn bụi bặm. Hai bức đều đẹp, nhưng nói hai điều khác nhau.

Lớp đời nay: tranh hợp mệnh

Lối chọn tranh theo mệnh lấy hành của năm sinh (thường là mệnh nạp âm), rồi chọn tranh có màu chủ đạo và đề tài thuộc hành ấy hoặc hành sinh ra nó. Bảng dưới là cách xếp phổ biến, có lý lẽ ngũ hành nhưng không có trong sách hội họa hay sách phong thủy cổ:

Ba chỗ cần tỉnh táo khi dùng bảng:

• Một bức tranh thường có nhiều hành. Sơn thủy vừa núi (Thổ) vừa nước (Thủy) vừa cây (Mộc). Xếp nó vào hành nào là chọn một mặt, bỏ các mặt kia.
• "Mệnh" có nhiều cách tính. Mệnh nạp âm và cung phi của cùng một người có thể khác hành — bài Theo mệnh nạp âm, theo cung phi hay theo dụng thần giải thích.
• Phòng khách là của cả nhà, và của khách. Tranh hợp mệnh một người chưa chắc hợp mắt người khác.

Ví dụ: một người mệnh Hỏa, phòng khách phương Tây

Người sinh năm 1986 (Bính Dần, sau Tết) có mệnh nạp âm Lư Trung Hỏa, tính bằng công cụ của site. Phòng khách nhà họ ở mặt tiền nhìn Tây — phương Tây thuộc Kim.

• Theo bảng mệnh: tranh Hỏa (mẫu đơn đỏ) hoặc tranh Mộc (tre trúc).
• Theo phương: Hỏa khắc Kim — một bức mẫu đơn đỏ rực, khổ lớn ở phương Kim là chỗ hai lớp chọi nhau.
• Cách gỡ theo ngũ hành là thông quan: Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim — tranh hành Thổ như núi non, đồng lúa chín, tông vàng nâu đứng giữa, thuận cả người lẫn phương.

Một bức sơn thủy tông vàng nâu, có núi xa và lối đi — vừa đúng nghĩa gốc Quách Hy nói, vừa qua được lớp ngũ hành. Thứ tự vẫn là: chọn bức tranh mình thật sự muốn ngắm, rồi kiểm ngũ hành.

Treo ở đâu, cỡ bao nhiêu

• Tường sau sofa là chỗ quen nhất: tranh rộng khoảng hai phần ba chiều dài sofa trông cân.
• Tâm tranh ngang tầm mắt người đứng — khoảng 1,45 – 1,6 m tính từ sàn ở nhà Việt; treo quá cao khiến tranh "trốn" khỏi người xem.
• Không treo đối diện cửa chính một bức có đường nước chảy thẳng ra cửa — đây là chỗ lớp phong thủy hay nhắc.
• Tránh tường nắng chiếu trực tiếp: mực, màu nước, tranh in bạc màu nhanh dưới nắng.

Những đề tài người xưa kiêng treo trong nhà (thú dữ nhe nanh, cảnh tang tóc, ảnh người đã mất ngoài bàn thờ) có bài riêng: Những tranh người xưa kiêng treo trong nhà.

Sách cổ nói gì

Sơn thủy có cảnh đi được, có cảnh ngắm được, có cảnh dạo được, có cảnh ở được. — Quách Hy, Lâm Tuyền Cao Trí

Bình: với Quách Hy, bức tranh hay là bức "ở được" — một tiêu chí về cảm nhận của người xem, không phải về hành của người treo.

Cúc là hoa của người ẩn dật; mẫu đơn là hoa của sự phú quý; sen là hoa của người quân tử. — Chu Đôn Di, Ái Liên Thuyết

Bình: ba câu này là gốc của nghĩa ba loài hoa trong tranh. Không câu nào nói hoa hợp mệnh nào.

Đọc cho đúng mức

Một bức tranh trong phòng khách tác động thật tới không khí căn phòng: yên hay động, ấm hay lạnh, thoáng hay chật. Chuyện tranh hợp mệnh mang lại điều gì thêm cho người treo thì không có sách nào nói. Lớp nghĩa gốc của đề tài — sơn thủy để lòng thư thái, sen để giữ mình, mẫu đơn để chúc đủ đầy — là lớp có sách, có lịch sử, đáng dựa vào hơn. Bảng hợp mệnh dùng để cân nhắc màu và đề tài khi còn phân vân giữa hai bức.

Việc nên làm

• Chọn đề tài theo nghĩa gốc mà gia đình thấy hợp, rồi mới tra bảng hành.
• Khi mệnh và phương phòng khách chọi nhau, chọn tranh hành trung gian.
• Treo tâm tranh ngang tầm mắt, rộng khoảng hai phần ba sofa.
• Tránh tường nắng trực tiếp; tranh in nên có kính lọc tia cực tím.
• Màu nền phòng chọn trước, tranh chọn sau — xem Màu sơn phòng khách.

Nguồn tham khảo

• Quách Hy — Lâm Tuyền Cao Trí (Bắc Tống).
• Chu Đôn Di — Ái Liên Thuyết (Bắc Tống).
• Mệnh nạp âm trong ví dụ và quẻ – hành phương vị tính bằng công cụ của aihuyenhoc.com.