Đông tứ trạch, Tây tứ trạch: xét nhà trước khi xét người

Đông tứ trạch là bốn loại nhà tọa Khảm (Bắc), Ly (Nam), Chấn (Đông), Tốn (Đông Nam); Tây tứ trạch là bốn loại tọa Càn (Tây Bắc), Khôn (Tây Nam), Cấn (Đông Bắc), Đoài (Tây). Nhóm định theo phía lưng nhà, không theo mặt tiền. Sách Bát Trạch xét nhà tự thân trước — cửa, phòng chủ, bếp — rồi mới đem tuổi người ở ra so.

Trạch lấy theo tọa — và vì sao chỗ này hay sai

Trong Bát Trạch Minh Kính, tên một ngôi nhà là tên quẻ ở phía tọa. Nhà tọa Bắc hướng Nam gọi là Khảm trạch, tọa Đông hướng Tây gọi là Chấn trạch. Phần lớn người đọc hiện nay lại gọi nhà theo hướng ("nhà hướng Tây"), rồi ngầm hiểu "hướng Tây thuộc Tây tứ". Với bốn loại nhà thì cách gọi lệch đó vô hại, với bốn loại còn lại thì đảo hẳn nhóm.

Lý do nằm ở chỗ tọa và hướng là hai quẻ đối nhau, mà các cặp đối nhau không phải lúc nào cũng cùng nhóm:

• Khảm – Ly (Bắc – Nam): cả hai thuộc Đông. Gọi theo tọa hay hướng đều ra Đông tứ trạch.
• Cấn – Khôn (Đông Bắc – Tây Nam): cả hai thuộc Tây.
• Chấn – Đoài (Đông – Tây): khác nhóm. Nhà hướng Tây là Chấn trạch, thuộc Đông tứ trạch.
• Tốn – Càn (Đông Nam – Tây Bắc): khác nhóm. Nhà hướng Tây Bắc là Tốn trạch, thuộc Đông tứ trạch; nhà hướng Đông Nam là Càn trạch, thuộc Tây tứ trạch.

Nhà phố hướng Tây và Đông Nam rất phổ biến ở Việt Nam. Bảng "hướng nhà theo tuổi" nào gọi nhóm theo hướng mặt tiền thì đang xếp những căn này vào nhóm ngược với cách sách định trạch.

Bảng tám trạch: cung cát, cung hung của chính ngôi nhà

Bảng dưới lấy theo phép du niên, đã đối chiếu với Đại Du Niên ca và với bảng của công cụ hướng nhà bên hệ vatpham. Cột cuối cho biết mặt tiền (phía hướng) rơi vào du niên nào của chính trạch đó — một chi tiết gần như không tài liệu phổ thông nào ghi.

Bốn cung còn lại của mỗi trạch là bốn cung hung (Tuyệt Mệnh, Ngũ Quỷ, Lục Sát, Họa Hại). Có thể kiểm nhanh: bốn cung cát của một trạch Đông luôn là bốn phương Đông tứ, của một trạch Tây luôn là bốn phương Tây tứ.

Phối trạch: nhà tự hợp với chính nó

"Phối trạch" là xét các bộ phận của ngôi nhà có cùng nhóm với trạch hay không, chưa cần biết ai ở. Sách đo từ tâm nhà ra, xem ba thứ:

• Cửa chính nên nằm ở một trong bốn cung cát của trạch.
• Phòng chủ (phòng của người đứng đầu gia đình) cũng vậy.
• Bếp ngồi ở cung hung, miệng lò quay về cung cát — xem bài bếp tọa hung hướng cát.

Nhà có cửa, phòng chủ cùng nhóm với trạch gọi là nhà thuần; lẫn nhóm gọi là nhà tạp.

Đọc lại cột cuối của bảng thì thấy một hệ quả ít ai nói thẳng. Với Khảm, Ly, Khôn, Cấn trạch, mặt tiền là Diên Niên hoặc Sinh Khí, nên cửa mở chính giữa mặt tiền đã hợp trạch. Với Chấn, Đoài, Tốn, Càn trạch, chính giữa mặt tiền lại là cung hung của chính trạch đó. Nếu áp đúng lối lấy tọa định trạch, cửa của bốn loại nhà này phải dời về góc mặt tiền thuộc cung cát (nếu có), hoặc mở bên hông.

Nhà cổ Trung Hoa xử lý đúng như vậy: tứ hợp viện Bắc Kinh tọa Bắc, nhưng cổng thường mở ở góc Đông Nam chứ không ở chính giữa mặt Nam — lối "Khảm trạch Tốn môn", cổng đặt vào cung Sinh Khí của Khảm trạch. Với nhà ống Việt Nam bề ngang bốn, năm mét, chuyện dời cửa về góc gần như không có ý nghĩa, vì cả mặt tiền nằm gọn trong một cung. Các phái vì thế tách nhau ở đây:

Chúng tôi không phán cách nào đúng. Điều cần biết là ba cách cho ba kết luận khác nhau về cùng một căn nhà, và người tư vấn nên nói rõ mình đang dùng cách nào.

Phối mệnh: sau cùng mới đến người

Khi nhà đã xét xong mới so với mệnh quái của người chủ: Đông tứ mệnh (Khảm, Ly, Chấn, Tốn) hợp Đông tứ trạch, Tây tứ mệnh (Càn, Khôn, Cấn, Đoài) hợp Tây tứ trạch. Mệnh quái và bốn hướng tốt của từng năm sinh tra nhanh ở công cụ hướng nhà Bát Trạch; ở đây chỉ bàn chỗ phối.

Phối mệnh vướng ở gia đình hiện đại. Sách viết cho nhà có một gia trưởng. Một cặp vợ chồng cùng sinh năm 1990 — tính bằng công cụ và tính tay đều ra: chồng cung Khảm (Đông tứ mệnh), vợ cung Cấn (Tây tứ mệnh). Cùng tuổi mà khác nhóm, không có loại nhà nào hợp cả hai theo nghĩa trọn vẹn. Cặp sinh năm 1988 thì cả hai đều cung Chấn, không có vướng mắc này.

Cách người làm nghề hay gỡ:

1. Trạch theo người trụ cột của gia đình, hoặc người ở nhà nhiều nhất — tuỳ thầy, không có quy ước chung.
2. Phòng ngủ, đầu giường, bàn làm việc chọn theo cung cát của từng người. Đây là phần Bát Trạch làm tốt nhất, vì nó phân biệt được từng người trong nhà.
3. Không đổi nhà chỉ vì một người khác nhóm. Phối mệnh là tầng thứ ba, đứng sau loan đầu và sau phối trạch.

Vì sao bốn quẻ này thành một nhóm

Sách chỉ đưa bảng và khẩu quyết, không giải thích vì sao. Nhìn vào cấu trúc hào thì thấy một quy luật gọn (đây là cách chúng tôi giải thích, sách không viết như vậy):

• Bốn quẻ Đông tứ — Khảm, Ly, Chấn, Tốn — có hào dưới và hào giữa khác nhau (một âm một dương).
• Bốn quẻ Tây tứ — Càn, Khôn, Cấn, Đoài — có hào dưới và hào giữa giống nhau.

Bốn du niên cát là bốn phép biến không làm đổi quan hệ đó: Sinh Khí đổi riêng hào trên; Thiên Y đổi cả hào giữa lẫn hào dưới; Diên Niên đổi cả ba; Phục Vị không đổi gì. Bốn du niên hung đều đổi đúng một trong hai hào dưới – giữa: Họa Hại đổi hào dưới, Tuyệt Mệnh đổi hào giữa, Ngũ Quỷ đổi hào trên và giữa, Lục Sát đổi hào trên và dưới. Vì vậy quẻ cùng nhóm gặp nhau luôn ra cát, khác nhóm luôn ra hung — Đông – Tây tứ không phải hai danh sách học thuộc, mà là hệ quả của phép biến hào ở bài Bát Trạch Minh Kính.

Sách cổ nói gì

Đại ý: Chấn, Tốn, Khảm, Ly là một nhà, đừng để hào của Tây tứ trạch phạm vào; Càn, Khôn, Cấn, Đoài bốn trạch cùng một loài, đừng để hào của Đông tứ trạch phạm vào cung. — Đông Tây tứ trạch ca, khẩu quyết trong các sách Bát Trạch (các bản chép khác nhau đôi chữ; câu sau của mỗi vế nói hậu quả theo lối doạ của thầy xưa, chúng tôi không dẫn)

Bình: chữ "hào" ở đây chỉ các bộ phận của nhà — cửa, phòng, bếp — được quy về quẻ theo cung chúng đứng. Bài ca nói về nhà, không nói về tuổi. Đó chính là ý "xét nhà trước khi xét người".

Đọc cho đúng mức

Bát Trạch chia nhà thành tám nan quạt 45 độ. Phép chia này gọn với nhà gần vuông; với nhà ống dài, cách chia (nan quạt hay lưới chín ô) quyết định một căn phòng rơi vào cung nào, và các thầy dùng khác nhau.

Hai nhóm Đông – Tây là phép tĩnh. Phái Huyền Không không dùng khái niệm này: với họ, một ngôi nhà tọa Bắc xây năm 2025 và một ngôi nhà tọa Bắc xây năm 2005 khác nhau hoàn toàn, vì thuộc hai vận khác nhau. Xem bài Bát Trạch và Huyền Không.

Hình thế bên ngoài — đường đâm thẳng, nhà cao chèn trước mặt, minh đường bí — nằm ngoài phạm vi Đông – Tây tứ trạch. Nhà thuần trạch mà loan đầu xấu vẫn là nhà cần lưu ý; xem bài minh đường.

Việc nên làm

• Gọi tên nhà theo tọa: "nhà tọa Đông hướng Tây — Chấn trạch". Một câu này tránh được lỗi nhóm thường gặp nhất.
• Vẽ mặt bằng, đánh dấu tâm nhà, ghi cửa chính, phòng chủ, bếp đang ở cung nào của trạch.
• Nhà hai người khác nhóm: thống nhất trước trạch theo ai, rồi chia phòng, giường theo từng người.
• Muốn đo tọa hướng chính xác, đọc bài xác định hướng nhà trước khi cầm la bàn.

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính — đề Dương Quân Tùng, Nhược Quan Đạo Nhân biên đính, bản đời Thanh; phần Đông Tây tứ trạch, phối trạch mệnh (đại ý).
• Đông Tây tứ trạch ca — khẩu quyết trong các sách Bát Trạch; dẫn hai câu đầu mỗi vế, đại ý.
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; lối lấy cửa, phòng chủ, bếp làm ba yếu tố (đại ý).
• Bảng du niên trong mã công cụ hướng nhà của hệ vatpham, dùng để đối chiếu bảng tám trạch.