Bát Trạch cho căn hộ chung cư: lấy tọa theo tòa nhà hay theo cửa căn

Với căn hộ chung cư, cách bám sát sách Bát Trạch nhất là coi chính căn hộ là một trạch — vì nó có tường bao, cửa, phòng ngủ và bếp riêng — chứ không lấy cả tòa nhà. Trong căn, nên lấy vị trí cửa căn làm gốc theo lối Dương Trạch Tam Yếu; nếu cần trạch quái thì lấy mặt thoáng (ban công) làm hướng, phía hành lang làm tọa.

Vì sao chung cư làm khó Bát Trạch

Bát Trạch Minh Kính viết cho nhà đất: một khuôn viên có cổng, có sân, có các gian, có bếp — của một gia đình. Ở loại nhà ấy, bốn thứ trùng nhau: lưng nhà là tọa, mặt nhà là hướng, cửa chính mở ở mặt nhà, khoảng trống phía trước là minh đường. Định trạch theo tọa không có gì phải bàn.

Căn hộ tách bốn thứ đó ra. Cửa căn mở vào một hành lang tối; ban công và mặt kính lớn nằm ở phía ngược lại; tòa nhà lại có sảnh riêng nhìn ra đường, thường không trùng với hướng nào của căn. Mỗi quan điểm đang có chọn một trong ba thứ làm gốc. Phía Huyền Không, cuộc tranh luận này đã bàn ở bài lập tinh bàn căn hộ; bài này chỉ xét từ phía Bát Trạch, nơi câu hỏi then chốt là: trạch là cái gì.

Ba quan điểm đang dùng

Còn một lối thứ tư không cần chọn tọa: lấy vị trí cửa căn làm gốc theo dòng Dương Trạch Tam Yếu, đứng ở tâm căn hộ xem cửa nằm ở phương nào, rồi xét phòng chủ và bếp theo quan hệ du niên với phương đó. Lối này giảng ở bài Dương trạch tam yếu.

Sách gốc định nghĩa "trạch" thế nào

Chữ "trạch" trong các sách nhà ở xưa không chỉ một khối xây dựng mà chỉ nơi ở của một hộ: có tường bao giữ khí, có cửa cho khí vào, có chỗ người chủ ở, có bếp nuôi người. Bát Trạch Minh Kính xét cửa, phòng chủ, bếp như ba bộ phận của một trạch; Dương Trạch Tam Yếu gọi đúng ba thứ ấy là "tam yếu". Hoàng Đế Trạch Kinh ví ngôi nhà với một thân người — thân người thì có một, không có thân chung cho cả làng.

Đem định nghĩa đó soi vào chung cư:

• Tòa nhà có tường bao, có cửa (sảnh), nhưng có hàng trăm bếp, hàng trăm "người chủ". Nó giống một xóm, một khu phố xưa hơn là một trạch. Không có cách nào xét "phòng chủ" hay "bếp" của cả tòa.
• Căn hộ có tường bao riêng, cửa riêng khoá được, phòng ngủ của chủ hộ, bếp riêng. Nó có đủ cả ba yếu tố mà sách đòi.

Vậy nếu đọc sát sách, căn hộ mới là trạch. Sảnh tòa nhà có vai trò, nhưng là vai trò của đại môn — lớp cổng ngoài. Chính các sách Bát Trạch đã phân hai lớp cửa: cổng ngoài quyết định thế khí đi vào khuôn viên, cửa trong quyết định khí trong nhà. Sảnh tòa là cổng ngoài chung; cửa căn là cửa trong của từng hộ.

Câu hỏi còn lại chỉ là: trong căn, lấy mặt nào làm hướng để ra trạch quái. Sách định tọa là phía nhà tựa vào — kín, vững — còn hướng là phía mở ra minh đường. Ở căn hộ, phía hành lang là phía kín (tường dày, cửa mở vào chỗ tối), phía ban công là phía mở. Đọc theo ý đó thì tọa nằm phía hành lang, hướng nằm phía ban công — dù cửa căn lại ở phía tọa. Đây là chỗ căn hộ khác hẳn nhà đất, và cũng là lý do chúng tôi coi trọng lối lấy vị trí cửa của Tam Yếu: nó không đòi phải phân xử tọa – hướng.

Thử trên một căn hộ hai phòng ngủ

Lấy một căn hộ khoảng 70 mét vuông, hình chữ nhật, chia lưới chín ô từ tâm căn:

Tòa nhà có sảnh nhìn về Nam. Bốn cách đọc cho bốn kết quả — các bảng du niên dưới đây chạy bằng công cụ hướng nhà của site và đã đối chiếu với Đại Du Niên ca:

Ba điều đọc ra từ bảng:

1. Cách "theo cửa căn" cho kết luận ngược hẳn hai cách kia. Nó xếp căn vào Tây tứ trạch, hai phòng ngủ đều cát, nhưng chính cái cửa lại nằm ở Tuyệt Mệnh và bếp nằm ở cung cát — trái ý "bếp tọa hung". Nguyên nhân: trục Đông – Tây là trục mà tọa và hướng khác nhóm (Chấn thuộc Đông, Đoài thuộc Tây), nên chọn sai mặt là đảo cả nhóm trạch. Với căn có trục Bắc – Nam hoặc Đông Bắc – Tây Nam, hai cách cho cùng nhóm và độ vênh nhỏ hơn nhiều.
2. Cách "theo ban công" và cách Tam Yếu trùng nhau ở căn này, vì cửa căn nằm đúng phía tọa. Đó không phải trùng hợp ngẫu nhiên: căn hộ nào có cửa nằm khoảng giữa cạnh đối diện ban công thì hai lối này cho cùng một bảng; cửa lệch hẳn về một góc thì hai lối mới tách nhau.
3. Theo cách lấy ban công, cách Tam Yếu và cả cách theo tòa, hai phòng ngủ đều ở cung hung; bếp cũng ở cung hung — đúng chỗ của bếp. Đây là hình mẫu rất hay gặp: kiến trúc sư dồn phòng ngủ về phía mặt thoáng, xa cửa, và với trục Đông – Tây thì phía xa cửa rơi vào nhóm ngược.

Với căn này, việc nên làm không phải là đổi cửa (không đổi được) mà là phần phối mệnh của Bát Trạch: chọn trong hai phòng ngủ phòng nào hợp hơn với người ngủ, rồi kê đầu giường về phương cát của chính người đó. Phần này giảng ở bài Đông tứ trạch, Tây tứ trạch.

Đo căn hộ cho đúng

Lấy tâm. Vẽ đường bao căn theo tường ngoài, không tính hành lang chung. Ban công hở thường không tính vào khi lấy tâm; ban công đã quây kính thành một phần phòng khách thì nhiều thầy tính vào. Căn hình chữ L thì lấy tâm theo hình bao chữ nhật hoặc theo trọng tâm diện tích — hai cách có thể lệch vài mét, đủ để một phòng đổi phương, nên ghi rõ mình dùng cách nào.

Đo hướng. Trong nhà bê tông cốt thép, la bàn và điện thoại dễ bị nhiễu. Cách chắc hơn: lấy bản vẽ mặt bằng của chủ đầu tư, đặt lên bản đồ vệ tinh trực tuyến theo hình dáng tòa nhà, đọc góc của mặt ban công. Đo bằng điện thoại thì đứng ở ban công, xa lan can sắt, và đo vài lần — xem bài đo hướng nhà bằng điện thoại.

Ghi đủ ba số: hướng sảnh tòa, hướng cửa căn, hướng ban công. Người xem sau, dù theo phái nào, cũng dùng lại được.

Sách cổ nói gì

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: nhà lấy tọa định trạch, tám trạch chia Đông tứ và Tây tứ; trong trạch lại xét cửa, phòng chủ, bếp đứng ở cung nào, cửa và phòng chủ cùng nhóm thì nhà thuần.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: xem nhà có ba điều cốt yếu là cửa, chủ, bếp; cửa là chỗ khí vào nên làm gốc, chủ và bếp xét theo quan hệ với cửa.

Nhà là gốc của người. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Bình: cả ba nguồn đều mặc nhiên coi "trạch" là nơi ở trọn vẹn của một hộ. Không sách nào bàn tới một công trình nhiều hộ dùng chung cửa ngoài, vì thời ấy loại nhà đó không phổ biến. Áp sách vào chung cư vì thế luôn là suy rộng, và cách suy rộng giữ được nhiều nhất tinh thần của sách là coi căn hộ là một trạch — một hộ, một cửa, một bếp.

Đọc cho đúng mức

Không có văn bản cổ nào trả lời thẳng câu hỏi "căn hộ lấy tọa theo đâu". Mọi quan điểm, kể cả quan điểm bài này nghiêng theo, đều là suy diễn hiện đại từ định nghĩa của sách. Người tư vấn nói chắc "phải lấy theo tòa" hay "phải lấy theo cửa" là đang nói quan điểm của mình, nên hỏi lại họ dựa vào đâu.

Bát Trạch cũng không xét những thứ căn hộ chịu ảnh hưởng nhiều nhất: tầng cao, gió lùa, nắng chiều hắt vào kính, tiếng ồn từ trục đường, mùi từ ống rác. Một phòng ngủ "cung cát" mà nắng Tây chiếu đến chín giờ tối vẫn là phòng khó ngủ.

Phái Huyền Không xét căn hộ theo vận của tòa và hướng của mặt thoáng; khi hai phái nói khác nhau về cùng một căn, xem cách phân vai ở bài Bát Trạch và Huyền Không.

Việc nên làm

• Ghi ba hướng: sảnh tòa, cửa căn, ban công; vẽ mặt bằng căn, đánh dấu tâm và chín ô.
• Xét theo vị trí cửa trước: phòng ngủ chính và bếp đứng ở du niên nào so với cửa.
• Nếu muốn có trạch quái, lấy ban công làm hướng; đặc biệt cẩn thận với căn trục Đông – Tây và Đông Nam – Tây Bắc, nơi chọn sai mặt là đảo nhóm.
• Khi phòng ngủ rơi vào cung hung so với cửa, xoay đầu giường theo phương cát của người ngủ, đừng nghĩ tới đục cửa — căn hộ gần như không cho phép.
• Đi xem căn mới, để ý ánh sáng, gió và tiếng ồn của từng phòng trước khi bàn tới cung.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính — đề Dương Quân Tùng, Nhược Quan Đạo Nhân biên đính, bản đời Thanh; phần định trạch theo tọa, cửa – phòng chủ – bếp (đại ý).
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; lối lấy cửa làm gốc (đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — câu "trạch giả, nhân chi bản" và lối ví nhà với thân người.
• Bảng du niên của mặt bằng ví dụ chạy bằng mã công cụ hướng nhà của aihuyenhoc (`HuongNha::bangPhuong`).