Gương trong nhà: đặt ở đâu, kiêng ở đâu và vì sao người xưa ngại gương

Gương soi trong nhà hợp nhất ở lối vào (đặt trên tường bên, không đối diện cửa), phòng tắm, phòng thay đồ, và tường phòng khách nhận sáng để mở rộng không gian. Nên tránh gương chiếu thẳng vào giường, bàn thờ, bếp nấu và cửa chính. Gương bát quái treo ngoài cửa là tục trấn, khác hẳn gương soi, không đem vào trong nhà.

Hai thứ khác nhau cùng mang tên "gương"

Phần lớn sự rối rắm quanh chuyện gương trong nhà đến từ việc gộp hai vật làm một.

Gương soi là đồ dùng: để chỉnh quần áo, để phòng sáng hơn, rộng hơn. Mọi câu hỏi về nó là câu hỏi về ánh sáng, về cảm giác và về những điều kiêng đã thành tục.

Gương bát quái là vật trấn: một tấm gương nhỏ (lồi, lõm hoặc phẳng) gắn trong khung tám quẻ, treo ngoài cửa, mặt hướng ra phía có thứ mình ngại — góc nhọn, đường đâm, cột điện. Nó thuộc về tục lệ tín ngưỡng, có cách dùng và điều kiêng riêng, kể cả phép lịch sự với nhà đối diện. Bài Gương bát quái treo đúng cách và Hàng xóm treo gương bát quái bàn riêng.

Bài này chỉ nói về gương soi. Nguyên tắc chung: gương bát quái không treo trong nhà, không quay vào nhà, không dùng thay gương soi.

Vì sao người xưa ngại gương

Có ba lớp lý do chồng lên nhau, và nên tách ra mới thấy cái nào đáng nghe.

Lớp tín ngưỡng. Bão Phác Tử của Cát Hồng ghi rằng người vào núi nên đeo gương sáng sau lưng, vì loài tinh quái giả được hình người nhưng không giấu được hình thật trong gương. Từ đó gương mang nghĩa "soi ra cái khuất", vừa được dùng để trấn, vừa bị ngại khi chiếu vào chỗ người đang yếu như lúc ngủ. Tục che gương trong nhà có tang cũng thuộc lớp này.

Lớp chữ nghĩa. Câu chuyện "phá kính trùng viên" — gương vỡ lại lành — mà Bản Sự Thi đời Đường chép lại, kể đôi vợ chồng ly tán chia nhau mỗi người nửa tấm gương làm tin, về sau nhờ nửa gương mà tìm được nhau. Gương vỡ vì thế gắn với chia lìa. Tục kiêng giữ gương nứt trong nhà phần lớn đi ra từ hình ảnh này.

Lớp thực tế. Gương hắt sáng, nhân đôi chuyển động, cho ta thấy bóng người ở chỗ không có người. Ban ngày điều đó làm phòng rộng và sáng; ban đêm nó làm người ta giật mình. Rất nhiều điều kiêng về gương sống lâu được chính vì chúng trùng với trải nghiệm này.

Không lớp nào trong ba lớp trên là lý khí của Bát Trạch hay Huyền Không. Các sách phong thủy dương trạch đời Thanh như Bát Trạch Minh Kính, Dương Trạch Tam Yếu xét cửa, phòng chủ, bếp — không có mục nào bàn gương soi. Thời ấy gương còn là đĩa đồng nhỏ cất trong hộp, chưa phải tấm kính lớn dán tường.

Bảng từng phòng: nên, tránh, lý do

Gương trong phòng ngủ có bài riêng: Gương trong phòng ngủ. Trường hợp gương đối diện cửa chính, xem Gương đối diện cửa chính.

Gương lớn cho nhà ống và căn hộ nhỏ

Nhà ống ngang 4 m, phòng khách sâu 5 m, chỉ một mặt có cửa — đây là chỗ gương thật sự có ích. Một mảng gương trên tường bên, chạy dài theo chiều sâu nhà, làm phòng có cảm giác rộng gấp rưỡi. Ba điều cần giữ:

• Đặt gương ở tường vuông góc với cửa sổ hoặc cửa chính, để gương nhận ánh sáng chiếu xiên rồi hắt vào sâu trong nhà, thay vì phản chiếu thẳng ra đường.
• Không để gương phản chiếu đúng chỗ ngồi chính. Người ngồi sofa mà nhìn sang thấy chính mình thì phòng rộng nhưng không yên.
• Gương mờ, gương khói, gương ô ghép làm dịu hiệu ứng: vẫn mở không gian, nhưng bóng người không rõ, đỡ giật mình.

Căn hộ chung cư có cửa nhìn thẳng ra hành lang và thang máy: gương ở huyền quan nên đặt trên tường bên. Nếu tường bên quá hẹp, tủ giày cửa gương cao ngang ngực là cách gọn — đủ soi, không đối diện cửa.

Chuyện lắp: gương bền thì đỡ lo "gương vỡ"

Phần đông chuyện "gương nứt, gương ố" trong nhà là chuyện lắp sai, không phải chuyện điềm:

• Dùng silicon trung tính. Silicon gốc axit (loại có mùi chua như giấm) ăn lớp tráng bạc phía sau, vài tháng sau gương ố đen từ mép vào.
• Phòng tắm cần gương có lớp sơn bảo vệ mặt sau và nên chừa khe nhỏ phía dưới cho hơi ẩm thoát.
• Gương lớn hơn 1 m² nên có ke đỡ chân hoặc khung, không chỉ dán keo. Tường mới xây ở nhà phố còn co ngót, tấm kính dán cứng lên tường dễ nứt.
• Mài cạnh gương trước khi lắp ở chỗ người hay đi qua.

Gương đã nứt thì thay — vì cạnh nứt sắc và vì nhìn mảnh gương vỡ mỗi ngày không dễ chịu. Không cần nghi lễ gì cho việc thay gương.

Sách cổ nói gì

Lấy đồng làm gương, có thể sửa áo mũ; lấy xưa làm gương, có thể biết hưng vong; lấy người làm gương, có thể rõ được mất. — Cựu Đường Thư, Ngụy Trưng truyện (lời Đường Thái Tông)

Bình: câu đầu nói đúng công năng gốc của gương — sửa áo mũ. Một tấm gương ở lối ra vào, soi trước khi bước ra ngoài, là cách dùng gương hợp với người xưa nhất.

Bão Phác Tử, thiên Đăng Thiệp, đại ý: tinh quái lâu năm có thể giả hình người, nhưng không giấu được hình thật trong gương; người vào núi đeo gương sáng sau lưng. — Bão Phác Tử (dẫn đại ý)

Bình: đây là gốc của ý "gương soi cái khuất", từ đó có gương trấn ngoài cửa và điều kiêng gương chiếu người ngủ. Nguồn của nó là sách đạo gia về tu luyện, không phải sách xem nhà.

Bản Sự Thi, đại ý: vợ chồng Từ Đức Ngôn lúc loạn ly bẻ đôi tấm gương, mỗi người giữ một nửa làm tin; về sau nhờ nửa gương mà gặp lại. — Bản Sự Thi (dẫn đại ý)

Bình: câu chuyện kết thúc bằng sum họp, nhưng hình ảnh gương vỡ thì ở lại với nghĩa chia lìa.

Đọc cho đúng mức

Không có cổ thư phong thủy nào cho bảng "gương đặt ở đâu". Những điều nên – tránh trong bài là sự gộp lại của tục kiêng, tín ngưỡng đạo gia và kinh nghiệm bố trí nhà. Các trường phái phong thủy đời nay — nhất là lối Hồng Kông, Đài Loan cuối thế kỷ 20 — thêm nhiều điều về gương (gương nhân đôi bàn ăn, gương "dẫn khí" vào góc khuyết) mà sách đời Thanh chưa từng nói tới; nên đọc chúng như gợi ý trang trí.

Thứ tự đáng tin khi quyết đặt gương: an toàn trước, rồi ánh sáng và cảm giác, sau cùng mới đến tục kiêng. Một tấm gương làm người trong nhà thấy dễ chịu thì đó là gương đặt đúng chỗ.

Việc nên làm

• Gương soi toàn thân: đặt ở lối vào, trên tường bên, vuông góc với cửa.
• Gương mở rộng phòng: tường vuông góc với cửa sổ, không phản chiếu chỗ ngồi chính.
• Rời gương khỏi chỗ chiếu thẳng giường, bàn thờ, bếp nấu.
• Lắp bằng silicon trung tính, gương lớn có ke đỡ, mài cạnh.
• Gương nứt thì thay, không để lại.
• Gương bát quái: không treo trong nhà, không quay vào trong.

Nguồn tham khảo

• Cựu Đường Thư — Ngụy Trưng truyện (lời Đường Thái Tông sau khi Ngụy Trưng mất).
• Cát Hồng — Bão Phác Tử, nội thiên, thiên Đăng Thiệp.
• Mạnh Khải — Bản Sự Thi (chuyện Từ Đức Ngôn và công chúa Lạc Xương).
• Bát Trạch Minh Kính; Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu (đối chiếu: không có mục bàn gương soi).