Gương bát quái treo đúng cách: lõm, lồi hay phẳng, treo ở đâu, và phép lịch sự với nhà đối diện

Gương bát quái, nếu treo, đặt ngoài cửa, ngay trên đỉnh khung cửa, mặt quay ra đúng thứ mình ngại (góc nhọn, cột điện, đường đâm thẳng) — không quay vào nhà, không chĩa vào cửa nhà đối diện. Gương treo cửa thường xếp quẻ theo Tiên Thiên, khác vòng Hậu Thiên trên la kinh. Gương lõm dồn nắng được nên tránh chỗ nắng gắt. Đây là tục dân gian; sách nhà ở cổ không dạy treo gương.

Trước khi treo: có thật sự cần không

Câu hỏi đầu tiên không phải "treo thế nào" mà là "treo để làm gì". Gương bát quái trong tục dân gian dùng cho một việc: đối diện một thứ bên ngoài mà gia đình thấy ngại — góc nhọn của nhà khác chĩa vào, cột điện đứng giữa cửa, con đường đâm thẳng vào nhà, mái nhà đối diện dốc xuống phía mình.

Nếu trước nhà không có thứ gì như vậy, treo gương chỉ vì "nhà nào cũng treo" là treo một vật không có việc để làm. Còn nếu có, nên biết rằng các sách nhà ở kinh điển — Dương Trạch Tam Yếu, Bát Trạch Minh Kính — khi gặp "xung" từ ngoài thì khuyên sửa hình thế: dời cửa, đổi lối vào, trồng cây, xây bức che (dẫn đại ý). Những cách đó tác động vào thứ có thật — tầm nhìn, gió, tiếng ồn, ánh đèn xe. Các bài góc nhọn chiếu vào nhà và điều chỉnh thế nhà không cần vật phẩm có cách làm cụ thể.

Gốc của tục là hai dòng gặp nhau: gương như vật soi chân tướng — Bão Phác Tử của Cát Hồng chép đạo sĩ vào núi đeo gương sáng sau lưng để vật lạ không giấu được hình thật (dẫn đại ý) — và tám quẻ như hoa văn cầu lành. Gương bát quái vì vậy là lựa chọn của người muốn giữ tục, sau khi đã làm những gì làm được. Đặt nó đúng chỗ đó trong thứ tự thì sẽ không trông chờ ở nó quá mức.

Tiên Thiên trên gương, Hậu Thiên trên la kinh: đừng lẫn

Đây là chỗ hàng bán đại trà hay sai và người mua hay hỏi nhầm. Có hai cách xếp tám quẻ, cả hai đều có gốc trong Thuyết Quái truyện của Chu Dịch:

Vì sao gương treo cửa lại dùng Tiên Thiên? Lối giải của người làm nghề: Tiên Thiên là "thể" — trật tự gốc, cân bằng, dùng làm vật "giữ"; Hậu Thiên là "dụng" — gắn với phương thật, dùng để đo. Không có sách cổ nào quy định điều này; đó là lệ nghề.

Hệ quả thực tế: không cần xoay gương cho khớp hướng nhà. Gương Tiên Thiên treo với quẻ Càn (ba vạch liền) ở trên là đúng chiều, dù cửa nhà quay hướng nào. Người cố xoay gương cho "quẻ Ly về phía Nam thật" là đang lẫn gương với la kinh. Ba phép thử để nhận một chiếc gương xếp đúng hay sai nằm ở bài gương bát quái: tiên thiên hay hậu thiên; gốc của hai vòng ở bài tiên thiên, hậu thiên bát quái.

Lõm, lồi, phẳng: lời truyền miệng và chuyện quang học

Người bán thường giải: gương lõm "thu" (hút cái xấu vào rồi giữ lại), gương lồi "tán" (đẩy ra tứ phía), gương phẳng "phản" (dội ngược lại). Đó là lời truyền miệng, mỗi nơi nói một kiểu — có nơi nói ngược hẳn.

Phần quang học thì không đổi, và có mấy điều đáng tính:

Con số 8 W tính đơn giản: nắng trưa trời quang khoảng 1.000 W mỗi mét vuông, mặt gương đường kính 10 cm rộng chừng 0,008 m². Dồn vào một đốm cỡ vài li, chừng ấy đủ làm xém giấy, mành tre khô, rèm vải nếu chúng nằm đúng điểm hội tụ trong nhiều phút. Gương nhỏ và mặt cong không chuẩn nên ít khi gây chuyện, nhưng gương lõm kim loại sáng không nên treo ở chỗ nắng chiếu thẳng gần mái lá, mành tre, rèm.

Nếu mục đích là thấy được xe, người ở khúc hẻm khuất, một tấm gương cầu lồi giao thông loại 60 – 80 cm có ích thật — và nó không phải gương bát quái.

Treo ở đâu, cao bao nhiêu

Mấy ca hay gặp ở đô thị:

• Căn hộ chung cư: cửa căn mở ra hành lang chung. Mặt ngoài cửa và tường hành lang thuộc phần chung hoặc chịu nội quy tòa nhà — nhiều nơi không cho gắn vật lên đó. Hỏi ban quản lý trước. Nếu cửa căn đối diện cửa căn khác, treo gương ở đó rất dễ thành chĩa thẳng vào nhà hàng xóm. Bài cửa căn hộ đối diện thang máy có cách bố trí bên trong thay cho vật treo ngoài.
• Nhà thuê: hỏi chủ nhà, và tháo trả khi dọn đi.
• Nhà phố có cổng và cửa: treo ở mặt ngoài cổng hay cửa nhà là tùy thứ mình ngại nằm ở đâu; thường thì cổng gần đường hơn.

Phép lịch sự với nhà đối diện

Đây là phần nhiều bài hướng dẫn bỏ qua, trong khi nó gây chuyện nhiều nhất. Trong chính lối nghĩ của tục này, gương bát quái "đẩy" thứ xấu đi — mà đẩy về đâu? Nếu mặt gương nhìn thẳng sang cửa nhà đối diện, người nhà bên kia, nhất là người lớn tuổi giữ tục, sẽ hiểu là mình đang bị "đẩy" sang. Nhiều cuộc cãi nhau trong ngõ bắt đầu từ chỗ đó.

Một vài phép ứng xử đơn giản:

• Gương quay về đúng vật mình ngại, không quay về cửa nhà ai. Góc nhọn, cột điện thường là của chung hoặc của nhà nước, không phải của hàng xóm.
• Nếu khó tránh hướng nhà đối diện, nói trước với họ một câu. Một lời hỏi rẻ hơn nhiều so với mấy năm hai nhà không nhìn mặt nhau.
• Tránh gương phẳng, gương lõm hắt nắng vào cửa sổ, phòng khách nhà khác — vệt chói là chuyện có thật, không cần tin hay không tin tục.
• Nếu hàng xóm phiền lòng, gỡ xuống — tục treo gương là để nhà mình yên lòng, không có tục nào bảo giữ gương bằng mọi giá.

Khi đã thành tranh chấp, nơi giải quyết trước tiên là tổ hòa giải ở khu phố, thôn xóm — không phải thêm một tấm gương chĩa ngược lại. Ở chiều ngược, khi chính nhà mình là nhà bị chĩa, bài hàng xóm treo gương bát quái bàn cách xử lý bình tĩnh.

Đọc cho đúng mức

• Hai câu Thuyết Quái dẫn nguyên văn theo bản lưu hành (đoạn mở đầu chương 3 và chương 5). Bão Phác Tử, Dương Trạch Tam Yếu, Bát Trạch Minh Kính dẫn đại ý.
• Việc gương treo cửa dùng Tiên Thiên là lệ nghề, không có văn bản cổ quy định; cách giải "thể – dụng" là của người làm nghề.
• Nghĩa "thu, tán, phản" của gương lõm, lồi, phẳng là lời truyền miệng, các nơi nói khác nhau. Phần quang học (ảnh, hội tụ, chói) là vật lý kiểm được; con số 8 W là ước lượng cho nắng trưa trời quang.
• Không có ghi chép đo được nào cho thấy treo hay không treo gương bát quái làm thay đổi sức khỏe, tiền bạc hay sự việc trong nhà. Thứ gương thay đổi được là ánh sáng — và tâm trạng của hai nhà nhìn nhau.

Việc nên làm

• Xác định thứ mình thật sự ngại ngoài cửa; thử các cách sửa hình thế (cây, mái hiên, cổng lệch, rèm) trước.
• Nếu vẫn treo: gương Tiên Thiên, quẻ Càn ở trên, ngoài cửa, trên đỉnh khung, cố định hai điểm.
• Mặt gương quay về đúng vật mình ngại, không về cửa nhà nào.
• Gương lõm, gương phẳng: tránh chỗ nắng chiếu thẳng gần vật dễ cháy, tránh hắt chói sang nhà khác.
• Chung cư, nhà thuê: hỏi ban quản lý hoặc chủ nhà trước khi gắn.
• Hàng xóm không vui thì nói chuyện, và sẵn lòng gỡ xuống.

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch — Thuyết Quái truyện, chương 3 ("Thiên địa định vị, sơn trạch thông khí, lôi phong tương bạc, thủy hỏa bất tương xạ") và chương 5 ("Đế xuất hồ Chấn…") (dẫn nguyên văn).
• Cát Hồng — Bão Phác Tử, thiên Đăng Thiệp (dẫn đại ý).
• Triệu Cửu Phong — Dương Trạch Tam Yếu; Bát Trạch Minh Kính (đối chiếu: không dạy treo gương, dẫn đại ý).
• Quang học gương cầu: ảnh của gương lồi, gương lõm, tiêu điểm bằng nửa bán kính cong (tham chiếu chung).