Hướng bàn thờ: theo hướng nhà, theo tuổi gia chủ hay theo 'tọa cát hướng cát'

Hướng bàn thờ là hướng mặt bàn thờ nhìn ra. Có ba cách chọn: quay cùng hướng nhà, nhìn ra cửa chính (cách cổ nhất, nhà thờ họ theo cách này); quay về hướng tốt theo cung phi gia chủ (phổ biến trong sách Bát Trạch phổ thông); và "tọa cát hướng cát" theo tám phương của ngôi nhà. Cách thứ nhất và thứ ba trùng nhau ở bốn trong tám hướng nhà.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Trước hết: đo hướng bàn thờ cho đúng

Hướng bàn thờ đo từ bàn thờ nhìn ra, không phải từ người lễ nhìn vào. Cách đo thực tế:

• Đứng sát mép bàn thờ, lưng quay vào bàn thờ, mặt nhìn thẳng ra phía trước.
• Cầm la bàn hoặc điện thoại ngang bụng, để cách xa đỉnh đồng, chân nến sắt, bóng đèn, ổ điện ít nhất nửa mét — đồ kim loại trên bàn thờ làm kim lệch vài độ.
• Đo ba lần ở ba chỗ (giữa và hai đầu bàn), lấy số ở giữa.

Ở chung cư, khung thép và cột bê tông làm số đo lệch nhiều hơn; nên đo thêm ngoài ban công và so với bản đồ vệ tinh. Chi tiết ở bài đo hướng nhà bằng điện thoại.

Cách thứ nhất: quay cùng hướng nhà

Bàn thờ đặt ở gian giữa, lưng tựa vách hậu, mặt nhìn ra cửa chính. Hướng bàn thờ vì thế trùng hướng nhà. Đây là cách của nhà ba gian Việt, của nhà thờ họ, đình làng, chùa: điện thờ luôn ở trục giữa, nhìn ra cổng.

Vì sao nhà thờ họ xưa không theo tuổi ai? Vì một nhà thờ họ dùng qua nhiều đời. Trưởng họ đời này tuổi Tý, đời sau tuổi Ngọ; nếu bàn thờ phải xoay theo tuổi người trưởng, mỗi đời phải xoay lại một lần. Người xưa xét hướng khi dựng nhà, chọn đất, chọn hướng công trình cho cả dòng — rồi bàn thờ theo nhà.

Điểm mạnh của cách này là đơn giản và ổn định: con cháu vào cửa là đối diện bàn thờ, không có chuyện bàn thờ quay ngang nhìn vào tường hông.

Cách thứ hai: theo tuổi gia chủ

Cách này lấy cung phi của chủ nhà (tính theo năm sinh âm lịch và giới tính), tra bốn hướng tốt của cung ấy — Sinh Khí, Thiên Y, Diên Niên, Phục Vị — rồi xoay bàn thờ nhìn về một trong bốn hướng đó.

Gốc của nó là phép "trạch mệnh tương phối" của Bát Trạch: người thuộc Đông tứ mệnh hợp nhà Đông tứ trạch, Tây tứ mệnh hợp Tây tứ trạch. Nhưng sách Bát Trạch phối mệnh với nhà, phối mệnh với cửa và phòng ngủ; việc phối mệnh với hướng bàn thờ là phần sách phổ thông đời sau suy rộng ra. Xem thêm trạch mệnh tương phối.

Cách này vướng hai câu hỏi mà người làm nghề nào cũng gặp:

• Gia chủ là ai? Chồng và vợ có thể khác nhóm mệnh. Nhà đứng tên vợ, người thắp hương hằng ngày là mẹ chồng — lấy tuổi người nào?
• Khi nhà truyền sang đời sau thì sao? Con trưởng tiếp quản nhà, cung phi khác cha. Bàn thờ có phải xoay lại không?

Không có sách cổ nào trả lời hai câu đó, vì sách cổ không đặt ra quy tắc này.

Cách thứ ba: tọa cát hướng cát theo ngôi nhà

Cách này không xét tuổi ai mà xét tám phương của chính ngôi nhà: nhà tọa phương nào thì là trạch ấy, mỗi phương trong nhà mang một du niên. Bàn thờ phải ngồi trên phương cát và nhìn về phương cát. Logic này là bản đảo của câu "bếp tọa hung hướng cát" — bếp ngồi chỗ xấu để đè cái xấu, bàn thờ ngồi chỗ tốt để giữ cái tốt. Bài bếp tọa hung hướng cát bàn kỹ câu gốc.

Tính tám trạch bằng công cụ hướng nhà, có một kết quả ít người để ý: bàn thờ tựa tường hậu thì luôn ngồi trên phương Phục Vị (cát), nhưng phương phía trước thì tốt hay xấu tùy hướng nhà.

Đọc bảng: với nhà hướng Bắc, Nam, Đông Bắc, Tây Nam, cách thứ nhất và cách thứ ba trùng nhau hoàn toàn. Với bốn hướng còn lại, muốn "hướng cát" theo trạch thì bàn thờ phải xoay ngang — ở nhà ống bốn mét, nghĩa là bàn thờ nhìn vào tường hông cách mặt chừng hai mét. Thầy theo cách thứ ba thường chấp nhận "tọa cát" là đủ khi không gian không cho phép.

Một nhà, ba đáp án

Nhà phố mặt tiền nhìn chính Tây (270 độ). Chồng sinh ngày 15/6/1985 (Ất Sửu, cung Càn, Tây tứ mệnh), vợ sinh ngày 20/3/1988 (Mậu Thìn, cung Chấn, Đông tứ mệnh). Tính bằng công cụ hướng nhà:

Cùng một bức tường, ba cách cho ba lời. Đây là lý do nên chọn một phép từ đầu và đi đến cùng, thay vì nghe mỗi thầy một câu rồi xoay bàn thờ nhiều lần.

Sách cổ nói gì

Bên trái là miếu thờ tổ tiên, bên phải là đàn thờ đất, phía trước là triều đình, phía sau là chợ. — Chu Lễ, Khảo Công Ký

Bình: câu này quy định vị trí miếu thờ trong kinh thành theo hướng của cả kinh thành — tức nơi thờ đặt theo công trình chung, không theo tuổi một người. Đó là lối nghĩ của cách thứ nhất.

Bát Trạch Minh Kính, đại ý, xét tám du niên trên hai trục: trục của nhà (theo tọa) và trục của người (theo cung phi), rồi bàn sự phối hợp giữa cửa, phòng và bếp với hai trục ấy. Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, cũng xoay quanh cửa – chủ – bếp. Cả hai không có mục riêng cho hướng bàn thờ gia tiên — ba cách trên đều là cách người đời sau áp dụng sách vào chỗ sách không nói.

Đọc cho đúng mức

Ba cách đều có lý lẽ và đều có thầy theo. Không có tư liệu nào cho thấy một bàn thờ nhìn sai hướng theo cách này hay cách kia thì gia đình gặp điều gì. Hướng bàn thờ quan trọng ở chỗ: gia đình thấy yên tâm, con cháu đứng lễ thoải mái, và không ai phải xoay bàn thờ đi xoay bàn thờ lại. Phái Huyền Không còn xét thêm theo vận — vị trí bàn thờ theo sơn tinh, đã bàn ở bài cách đặt bàn thờ gia tiên.

Riêng bàn thờ Thần Tài có tục riêng — nhìn ra cửa để "đón khách" — xem bàn thờ Thần Tài hướng nào.

Việc nên làm

• Đo hướng bàn thờ từ bàn thờ nhìn ra, ba lần, xa đồ kim loại.
• Cả nhà thống nhất chọn một phép trước khi đóng bàn thờ, ghi lại số độ.
• Nhà hướng Bắc, Nam, Đông Bắc, Tây Nam: bàn thờ tựa tường hậu nhìn ra cửa đã đạt cả cách thứ nhất và thứ ba.
• Nhà hướng Đông, Tây, Đông Nam, Tây Bắc: nếu muốn theo cách thứ ba, kiểm xem tường hông có đủ chỗ và đủ yên không, đừng ép vào chỗ chật.
• Đã đặt yên rồi thì không vì một lời xem mà xoay lại; việc dời bàn thờ có cách làm riêng.

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính — phần du niên và trạch mệnh tương phối.
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh.
• Chu Lễ — thiên Khảo Công Ký, đoạn về bố cục kinh thành.
• Tám phương du niên của tám trạch và hai cung phi trong ví dụ tính bằng công cụ hướng nhà của aihuyenhoc.com.