Bàn thờ nằm dưới hoặc trên nhà vệ sinh tầng khác: xếp tầng nhà ống sao cho khỏi trùng

Tục Việt kiêng đặt bàn thờ ngay dưới nhà vệ sinh của tầng trên; chiều ngược lại — bàn thờ ở trên nhà vệ sinh tầng dưới — nhiều nơi kiêng nhẹ hơn hoặc không kiêng. Kiểm bằng cách chồng mặt bằng các tầng lên nhau. Nếu trùng, dời bàn thờ ra khỏi hình chiếu của nhà vệ sinh là đủ; không dời được thì giữ trần khô, sạch và đừng lo quá mức.

Vì sao nhà ống hay gặp chuyện này

Nhà ống có một quy luật thi công: nhà vệ sinh các tầng xếp chồng lên nhau để dùng chung một đường ống đứng. Ống đứng thường chạy cạnh cầu thang ở giữa nhà, hoặc sát tường hậu. Còn phòng thờ thì thường đặt ở tầng trên cùng, nhưng không phải nhà nào cũng vậy — và chính những ngoại lệ sinh ra trùng lặp:

• Phòng thờ không ở tầng trên cùng (ví dụ tầng 3, còn tầng 4 có phòng ngủ khép kín). Nhà vệ sinh của phòng ngủ tầng 4 có thể nằm đúng trên tường hậu phòng thờ tầng 3.
• Nhà cải tạo, cơi nới. Thêm một tầng, làm thêm nhà vệ sinh ở tầng mới mà không đối chiếu với vị trí bàn thờ tầng dưới.
• Bàn thờ ở phòng khách tầng trệt hoặc tầng 2 (nếp nhiều nhà miền Nam). Tầng trên là phòng ngủ có nhà vệ sinh riêng — càng nhiều phòng khép kín càng dễ trùng.
• Chiều ngược: phòng thờ tầng trên cùng, ngay dưới là nhà vệ sinh của tầng dưới. Trường hợp này rất phổ biến vì nhà vệ sinh xếp chồng tới tận tầng dưới phòng thờ.

Hai chiều, hai mức kiêng

Trường hợp chung tường đã có bài riêng: sau bàn thờ là cửa sổ, cầu thang hay nhà vệ sinh. Bài này lo hai trường hợp khác tầng.

Kiểm bằng bản vẽ: chồng các tầng lên nhau

Cách chắc nhất là dùng bản vẽ mặt bằng các tầng (bản xin phép xây dựng hoặc bản thiết kế).

1. In các tầng cùng một tỉ lệ, trên giấy mỏng, hoặc mở trên máy tính và chồng các lớp.
2. Khớp hai mép cố định: tường mặt tiền và một tường bên. Nhà ống thì hai mép này thẳng hàng qua mọi tầng.
3. Tô hình chữ nhật nhà vệ sinh ở tầng trên và tầng dưới phòng thờ.
4. Đánh dấu bàn thờ: cả chiều ngang và chiều sâu của bàn, tính luôn phần khám, di ảnh.
5. Xem phần giao nhau. Không giao: xong. Giao một phần: ghi lại cần dời bao nhiêu xăng-ti-mét.

Không có bản vẽ thì đo tay. Nhà ống bề ngang các tầng bằng nhau, nên chỉ cần đo một chiều: khoảng cách từ tường mặt tiền vào.

Ví dụ đo thật. Nhà 4 × 15 m. Lòng nhà rộng 3,8 m. Tầng 4 có nhà vệ sinh nằm từ 10,2 m đến 12,0 m tính từ mặt tiền, rộng 1,8 m sát tường bên phải. Tầng 3 là phòng thờ, tường hậu phòng thờ ở 10,5 m, bàn thờ ngang 153 cm kê sát tường hậu, chính giữa bề ngang nhà. Bàn thờ chiếm khoảng 9,9 – 10,5 m theo chiều sâu (gồm bàn sâu 61 cm) — giao với nhà vệ sinh tầng trên ở đoạn 10,2 – 10,5 m, và về chiều ngang thì gần nửa bên phải bàn thờ nằm dưới nhà vệ sinh. Kết luận: trùng một phần.

Dấu hiệu nhận biết nhanh khi không có bản vẽ: nhìn trần phòng thờ có ô thăm trần hay vết ố không; ở tầng trên, tìm lỗ thoát sàn và ống đứng — vị trí của chúng cho biết nhà vệ sinh nằm đâu.

Các cách dời, xếp từ dễ đến khó

1. Dời bàn thờ dọc tường. Thường chỉ cần dời 50 – 80 cm sang ngang là ra khỏi hình chiếu. Trong ví dụ trên, dời bàn thờ sang bên trái 80 cm là hết giao về chiều ngang. Phòng thờ rộng thì đây là cách gọn nhất.

2. Đổi bức tường đặt bàn thờ. Từ tường hậu sang tường bên, hoặc kéo bàn thờ lên phía trước phòng và làm một vách hậu đặc phía sau. Cách này đổi luôn hướng bàn thờ — kiểm lại hướng theo bài hướng bàn thờ.

3. Đổi công năng tầng trên khi cải tạo. Nhà vệ sinh tầng trên chuyển thành phòng kho, phòng thay đồ; hoặc dời nhà vệ sinh sang phía bên kia ống đứng. Tốn kém, chỉ đáng làm khi đằng nào cũng sửa tầng trên.

4. Không dời được: làm cho đúng mức. Có những nhà không còn chỗ nào khác — nhà nhỏ, phòng thờ đúng một bức tường. Khi đó:

• Kiểm tra chống thấm sàn nhà vệ sinh tầng trên, thay ron, gioăng bồn cầu, kiểm tra mối nối ống. Đây là việc phải làm vì nó có thật.
• Đóng trần thạch cao cho phòng thờ, để giữa trần và sàn bê tông có lớp không khí. Nhiều thầy coi lớp trần là một "tầng ngăn"; ở mặt vật lý, nó che vết ố và cho thời gian phát hiện rò rỉ.
• Giữ lịch dọn nhà vệ sinh tầng trên sạch sẽ, có quạt hút.

Không có lễ nào bắt phải phá nhà để dời nhà vệ sinh. Lòng thành của người thờ và sự sạch sẽ của chỗ thờ mới là điều sách lễ coi trọng.

Chung cư: xem trục kỹ thuật của tòa nhà

Căn hộ chung cư có một thuận lợi ít người để ý: các tầng điển hình giống hệt nhau, nhà vệ sinh căn trên nằm đúng phía trên nhà vệ sinh căn mình, vì cùng trục ống kỹ thuật. Nên:

• Bàn thờ đặt ở bức tường không nằm dưới nhà vệ sinh của chính căn mình (tức không nằm dưới vị trí nhà vệ sinh nếu chiếu lên) thì rất hiếm khi nằm dưới nhà vệ sinh căn trên.
• Ngoại lệ: căn dưới tầng kỹ thuật, căn penthouse, căn ở tầng chuyển (mặt bằng khác), căn đã bị chủ trên sửa đổi vị trí nhà vệ sinh. Muốn chắc, xin xem bản vẽ mặt bằng tầng trên ở ban quản lý.

Chuyện chọn tường đặt bàn thờ trong căn hộ có ở bài bàn thờ chung cư.

Sách cổ nói gì

Lễ Ký, thiên Khúc Lễ hạ, đại ý: người quân tử dựng nhà thì lo nơi thờ tổ trước, chỗ ở sau — nơi thờ được nghĩ tới đầu tiên và được chọn chỗ trang trọng. Thiên Tế Thống, đại ý: việc tế không phải là thứ từ ngoài đến, mà từ trong lòng người sinh ra. Hai ý ấy ghép lại cho thấy sách coi trọng chỗ trang trọng và lòng thành, không bàn tầng trên tầng dưới — nhà thời ấy chưa có nhiều tầng.

Bát Trạch Minh Kính, đại ý, khuyên đặt nhà xí, kho, chuồng ở phương hung của căn nhà để "đè" phương xấu. Sách xét nhà xí theo phương, không theo tầng.

Bình: tục kiêng "nhà vệ sinh trên đầu bàn thờ" là cách người Việt ở phố áp tinh thần "chỗ thờ phải trang trọng, sạch" vào nhà nhiều tầng. Hợp tinh thần sách, nhưng là nếp của mình.

Đọc cho đúng mức

Không có câu sách cổ nào nói bàn thờ dưới nhà vệ sinh sẽ gây chuyện gì. Những lời "gia đạo bất an", "con cháu lận đận" hay gặp trên mạng là lời đồn, không có nguồn. Điều có thật là: trần thấm, mùi, nước nhỏ xuống đồ thờ — đó là lý do đủ để kiểm tra và dời nếu dời được.

Các thầy phong thủy cũng không thống nhất: có thầy coi chiều "nhà vệ sinh ở dưới" là không đáng kể; có thầy coi lớp trần thạch cao là đủ ngăn. Bạn theo nếp nhà mình; nếu gia đình đã yên tâm với cách xếp hiện tại, không cần đập phá.

Việc nên làm

• Lấy bản vẽ các tầng, chồng lên nhau, tô nhà vệ sinh và bàn thờ.
• Không có bản vẽ: đo khoảng cách từ mặt tiền vào ở mỗi tầng.
• Trùng thì thử dời bàn thờ dọc tường 50 – 80 cm trước khi nghĩ tới cách khó hơn.
• Dù trùng hay không, kiểm tra chống thấm sàn nhà vệ sinh tầng trên phòng thờ.
• Đang thiết kế nhà: vẽ phòng thờ và trục nhà vệ sinh trên cùng một bản chồng tầng ngay từ đầu.

Nếu muốn có một vật nhắc giữ khu thờ khô ráo, sạch sẽ, nhiều nhà chọn đồ gốm, đá hành Thổ đặt ở kệ dưới bàn thờ — theo lý Thổ chế Thủy. Vật là lời nhắc; việc chính là chống thấm và dời được thì dời.

Nguồn tham khảo

• Lễ Ký, thiên Khúc Lễ hạ và thiên Tế Thống (đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính — phần đặt xí, kho ở phương hung (đại ý).