Mười ba ngày Dương Công kỵ nhật: bảng tra năm 2027 và cách tính thật sự đằng sau

Mười ba ngày Dương Công kỵ nhật (âm lịch) là: 13 tháng Giêng, 11 tháng Hai, 9 tháng Ba, 7 tháng Tư, 5 tháng Năm, 3 tháng Sáu, mùng 1 và 29 tháng Bảy, 27 tháng Tám, 25 tháng Chín, 23 tháng Mười, 21 tháng Mười một, 19 tháng Chạp. Lịch dân gian ghi kiêng việc lớn; sách chọn ngày đời Thanh đã bác lệ này.

📅Lịch âm – lịch vạn niên
Lịch tháng âm dương, can chi, tiết khí, ngày hoàng đạo.Mở

Bảng tra năm Đinh Mùi 2027

Năm âm Đinh Mùi bắt đầu từ Tết 6/2/2027 và hết ngày 25/1/2028. Đổi ngày bằng bộ máy âm lịch của site:

Người tra theo năm dương lịch 2027 lưu ý thêm ngày 26/1/2027 (thứ Ba), là 19 tháng Chạp năm Bính Ngọ, ngày Dương Công cuối của năm âm cũ.

Ba điểm đọc từ bảng: sáu ngày là hoàng đạo, bảy ngày hắc đạo, nên "Dương Công" và "hoàng đạo" thường xuyên vênh nhau; ngày 13 tháng Giêng 2027 còn là ngày Tam Nương; ngày 7 tháng Tư, 3 tháng Sáu, 1 tháng Bảy còn là Sát Chủ (bài ngày Sát Chủ).

Quy luật: vì sao mỗi tháng lùi hai ngày

Nhìn dãy số là thấy nhịp: 13, 11, 9, 7, 5, 3, 1, rồi nhảy sang 29 cùng tháng Bảy, lại lùi tiếp 27, 25, 23, 21, 19. Mỗi ngày cách ngày trước 28 ngày nếu coi mọi tháng âm đều đủ 30 ngày: sang tháng sau thì sớm hơn hai ngày. Mười ba lần 28 ngày là 364 ngày, gần trọn một năm, nên năm có đúng mười ba ngày.

Con số 28 không ngẫu nhiên. Đó là chu kỳ của nhị thập bát tú khi dùng để trực ngày: 28 tú lần lượt giữ 28 ngày rồi quay vòng (bài nhị thập bát tú).

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, bộ sách chọn ngày do triều Càn Long sai biên soạn, giải thẳng nguồn gốc: người ta lấy mùng Một Tết làm ngày tú Giác, đếm thuận theo thứ tự 28 tú, ngày rơi vào tú Thất (Thất Hoả Trư) là ngày Dương Công kỵ. Giác là tú thứ nhất, Thất là tú thứ mười ba, nên ngày đầu tiên là 13 tháng Giêng.

Cách tính ấy đứng được không: thử trên năm 2027

Các nhà biên soạn Hiệp Kỷ chỉ ra hai chỗ hỏng của phép đếm này, và lịch năm 2027 cho thấy rõ cả hai.

Thứ nhất, nó coi tháng nào cũng 30 ngày. Tháng âm thật có tháng đủ 30, tháng thiếu 29. Năm Đinh Mùi có tháng Ba, Năm, Sáu, Tám, Chín, Chạp chỉ 29 ngày. Đếm thật từ mùng Một Tết theo đúng độ dài từng tháng:

Chỉ ba ngày đầu năm còn khớp tú Thất. Từ tháng Tư trở đi, mỗi tháng thiếu đẩy lệch thêm một ngày, đến cuối năm đã trôi năm tú. Đúng như Hiệp Kỷ viết: nếu tháng Giêng thiếu thì 11 tháng Hai đã là tú Nguy, tháng Hai lại thiếu thì 9 tháng Ba là tú Hư, sao còn gọi là ngày Thất được.

Thứ hai, tú "đếm từ Tết" không phải tú thật của ngày. Lịch có một vòng 28 tú chạy liên tục qua mọi năm, không ngắt ở Tết. Cột cuối của bảng đầu bài là tú thật, tính bằng bộ máy của site: trong mười ba ngày Dương Công năm 2027, chỉ một ngày (3 tháng Sáu, 6/7/2027) thật sự là ngày tú Thất. Năm khác lại ra kết quả khác.

Nói cách khác, ngày Dương Công không gắn với một vì sao nào trên trời, mà gắn với một phép đếm lệch.

Ông Dương là ai

Tên lệ thường được gắn với Dương Quân Tùng, thầy địa lý cuối đời Đường được các phái phong thuỷ tôn làm tổ (bài Dương Công và phong thuỷ). Truyện kể ông soạn mười ba ngày này để dặn học trò tránh khởi công. Ngoài ra còn những truyện khác gắn với họ Dương: tướng nhà Dương đời Tống, một làng họ Dương nào đó… Không truyện nào có văn bản sớm đi kèm.

Hiệp Kỷ viết thẳng: "ông Dương ấy không biết là người thế nào", và đoán lệ này có thể đến từ phương Tây Vực, nơi người ta ghét con lợn nên kiêng luôn tú mang tên lợn. Đó là phỏng đoán của các nhà biên soạn, chúng tôi ghi lại như phỏng đoán.

Điều có thể nói chắc từ văn bản: lệ này đã phổ biến trong sách lịch dân gian Trung Hoa trước thời Càn Long, đủ để triều đình phải viết bài bác; và nó sang Việt Nam qua lịch in, đến nay vẫn được ghi trên hầu hết lịch vạn sự.

Sách cổ nói gì

Dịch: Nay xét thuyết ấy, chính là ngày Thất Hoả Trư. Phép của nó lấy ngày đầu năm khởi tú Giác, theo thứ tự hai mươi tám tú đếm xuôi, ngày gặp tú Thất tức là Dương Công kỵ. Không kể tháng đủ tháng thiếu, hai mươi tám ngày một vòng, mỗi tháng lùi hai ngày, nên mười ba tháng Giêng, mười một tháng Hai, cho đến mùng một và hai mươi chín tháng Bảy, rồi hết ở mười chín tháng Chạp, cả thảy mười ba ngày. — Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 36 Biện Ngụy, mục Dương Công Kỵ

Dịch: Tấn Chí nói: Doanh Thất là Huyền Cung, lại gọi là Thanh Miếu, ắt không phải sao dữ. — cùng mục (chữ "Huyền" viết thành "Nguyên" vì kiêng tên vua Khang Hy)

Bình: lập luận của các nhà biên soạn có ba tầng. Một, phép đếm không khớp lịch thật. Hai, tú Thất xưa nay không bị coi là sao xấu: Kinh Thi có câu "Định chi phương trung, tác vu Sở cung" (sao Định lên giữa trời thì dựng cung ở đất Sở), Nhĩ Nhã ghi "Doanh Thất vị chi Định", tức người xưa chờ tú Thất lên giữa trời mới khởi công xây dựng. Lấy chính tú ấy làm ngày kỵ khởi công là đảo ngược truyền thống. Ba, nếu kiêng vì tú Thất thuộc Hoả thì Vĩ, Chủy, Dực cũng thuộc Hoả; nếu kiêng vì chữ "Trư" thì tên con vật chỉ là hình tượng, không phải con lợn thật. Bộ sách kết luận bằng chữ rất nặng: tà thuyết lừa dân.

Đọc cho đúng mức

• Danh sách mười ba ngày giữa các lịch khá thống nhất. Chúng tôi có gặp bảng lịch máy ghi 2 tháng Sáu thay cho 3 tháng Sáu; theo quy luật lùi hai ngày mỗi tháng thì 3 tháng Sáu mới đúng dãy.
• Hiệp Kỷ là sách triều đình; việc nó bác một lệ không làm lệ ấy biến mất khỏi đời sống. Nhiều gia đình vẫn kiêng, và đó là lựa chọn văn hoá của họ.
• Không có ghi chép nào cho thấy việc làm vào ngày Dương Công gặp điều gì khác thường. Bài này nói về nguồn gốc và mức có sách của lệ, không đánh giá ai tin hay không tin.

Việc nên làm

• Nếu người lớn trong nhà kiêng, tránh mười ba ngày này rất dễ: mỗi tháng chỉ một ngày (riêng tháng Bảy hai ngày).
• Nếu phải chọn giữa một ngày Dương Công mà hợp việc, hợp tuổi, và một ngày "sạch" nhưng không hợp gì, ngày thứ nhất có lý lẽ sách vở vững hơn.
• Đừng lấy tú Thất trên lịch để suy ra ngày Dương Công; hai thứ đã tách nhau, như bảng năm 2027 cho thấy.
• Xem toàn cảnh các lệ gạch lịch ở bài đếm ngày sạch trong năm.

Nguồn tham khảo

• Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, bản Tứ Khố Toàn Thư — quyển 36 Biện Ngụy, mục Dương Công Kỵ (nguyên văn, đối chiếu bản số hoá trên Wikisource tiếng Hán).
• Tấn Thư, Thiên Văn Chí; Kinh Thi, bài Định Chi Phương Trung; Nhĩ Nhã, Thích Thiên — dẫn qua lời bàn của Hiệp Kỷ.
• Bộ máy âm lịch và xem ngày của aihuyenhoc.com — đổi ngày năm Đinh Mùi 2027, độ dài từng tháng âm, tú trực ngày (JD + 11) mod 28.