Người Việt có "phạm Thái Tuế" không: tục của người Hoa, Thái Tuế trong lịch và lá số Việt

Người Việt từ lâu biết Thái Tuế, nhưng chủ yếu theo hai nghĩa: phương kiêng động thổ trong lịch, và một sao trong lá số Tử Vi. Khi xét tuổi theo năm, tục Việt quen dùng sao hạn Cửu Diệu, tam tai, Kim Lâu, "năm tuổi". Còn bộ năm kiểu "phạm Thái Tuế" theo tuổi (trực, xung, hình, hại, phá) kèm lễ an Thái Tuế là tục của người Hoa, phổ biến ở ta gần đây.

Bài Thái Tuế là gì kể lịch sử Thái Tuế từ sao Mộc tới vị thần; bài năm kiểu phạm Thái Tuế lập bảng theo mười hai năm; bài lễ an Thái Tuế tả tục ở chùa người Hoa. Bài này trả lời một câu hỏi khác: đặt cạnh nhau, người Việt xưa và người Hoa dùng Thái Tuế khác nhau ra sao, và vì sao hôm nay mỗi đầu năm báo mạng tiếng Việt đều có bài "những con giáp phạm Thái Tuế".

Ba nghĩa của Thái Tuế, và người Việt dùng nghĩa nào

Nghĩa thứ nhất là gốc. Ngay từ đời Hán, Luận Hành của Vương Sung đã có thiên Nạn Tuế bàn về phép kiêng dời nhà theo hướng Thái Tuế, tức việc kiêng phương đã đủ phổ biến để một học giả phải viết bài phản biện. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư đời Thanh vẫn đặt Thái Tuế, Tuế Phá vào mục phương kiêng động thổ (xem Tam Sát và Tuế Phá).

Thái Tuế trong lá số Tử Vi Việt Nam

Người Việt học Tử Vi biết Thái Tuế qua vòng Thái Tuế, mười hai sao an theo chi năm sinh, khởi Thái Tuế ở cung có chi năm sinh rồi đi thuận: Thái Tuế, Thiếu Dương, Tang Môn, Thiếu Âm, Quan Phù, Tử Phù, Tuế Phá, Long Đức, Bạch Hổ, Phúc Đức, Điếu Khách, Trực Phù. Thêm vào đó là lưu Thái Tuế theo năm xem, cùng các sao lưu như lưu Tang Môn, lưu Bạch Hổ.

Hai chi tiết đáng nói:

• Bộ tên của Tử Vi Việt khác ở nhiều chỗ so với bộ mười hai sao "tuế tiền" trong sách Trung Hoa. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy Tử Vi ở ta có lịch sử biên soạn riêng (xem vòng Thái Tuế).
• Thái Tuế trên lá số là thông tin của từng người, đọc cùng các cung và sao khác. Nó khác hẳn lối "tuổi Ngọ năm nay phạm Thái Tuế" áp đồng loạt cho mọi người cùng con giáp.

Nói cách khác, người Việt học Tử Vi đã có một cách dùng Thái Tuế riêng, chi tiết hơn và cá nhân hoá hơn lối phạm theo tuổi.

Người Việt xét tuổi theo năm bằng gì

Khi đầu năm hỏi "năm nay tuổi tôi thế nào", lịch dân gian Việt quen trả lời bằng các phép sau:

Hai dòng cuối cho thấy người Việt có sẵn hai mảnh của bộ "phạm Thái Tuế": năm tuổi chính là trực Thái Tuế, và khái niệm xung đã có trong lịch ngày. Cái tục Việt xưa ít có là việc gom năm quan hệ trực, xung, hình, hại, phá thành một khối "phạm Thái Tuế" cho cả năm, kèm một lễ riêng ở miếu. Theo chỗ chúng tôi đọc, các sách phong tục đầu thế kỷ hai mươi như Việt Nam Phong Tục của Phan Kế Bính tả kỹ tục cúng sao giải hạn, kén năm, kén tuổi, nhưng không có mục riêng về phạm Thái Tuế theo tuổi.

Tục người Hoa: từ Hồng Kông, Đài Loan tới Chợ Lớn

Ở cộng đồng người Hoa, nhất là vùng Quảng Đông, Hồng Kông, Đài Loan và người Hoa hải ngoại, mỗi đầu năm các miếu lớn đều có lễ an Thái Tuế: người phạm (theo năm kiểu) ghi tên, tuổi vào sớ hoặc bài vị nhỏ, đặt trước tượng vị Thái Tuế của năm, cuối năm làm lễ tạ. Nghi thức và nguồn gốc đã có ở bài lễ an Thái Tuế.

Ở Việt Nam, tục này lâu nay có ở các miếu, hội quán người Hoa, nhiều nhất ở Chợ Lớn. Người Việt quanh đó biết tục, có người tham gia, nhưng tục quen của người Việt ở chùa đầu năm vẫn là dâng sao giải hạn. Hai tục khác nhau ở gốc: dâng sao dựa trên Cửu Diệu chiếu theo tuổi mụ, an Thái Tuế dựa trên quan hệ chi tuổi với chi năm.

Vì sao giờ đây năm nào cũng có bài "phạm Thái Tuế"

Chúng tôi không có số liệu đo, nhưng có thể chỉ ra ba con đường khiến lối phạm Thái Tuế theo tuổi trở nên quen thuộc với người Việt trong khoảng hai chục năm gần đây:

1. Bài tử vi năm dịch từ tiếng Trung. Các trang mạng tiếng Trung mỗi năm đều ra danh sách "con giáp phạm Thái Tuế"; dịch lại nhanh, dễ thu hút người đọc.
2. Lịch in và lịch điện tử. Nhiều lịch, ứng dụng lịch dùng dữ liệu biên soạn theo lối người Hoa, đưa thêm mục Thái Tuế theo tuổi bên cạnh các mục quen của lịch Việt.
3. Mạng xã hội. Chuỗi bài "năm nay tuổi nào phạm Thái Tuế, cần làm gì" lan nhanh và thường đi kèm lời mời mua vật phẩm hay làm lễ.

Kết quả là trong một bài tử vi năm bằng tiếng Việt hôm nay, người đọc có thể gặp cùng lúc sao hạn, tam tai, Kim Lâu và năm kiểu phạm Thái Tuế, mỗi thứ từ một truyền thống. Cộng tất cả lại thì gần như tuổi nào năm nào cũng vướng một điều gì đó.

Sách cổ nói gì

Luận Hành, thiên Nạn Tuế, đại ý: phép dời nhà nói rằng dời nhà đi thẳng về phía Thái Tuế là xấu, dời nhà quay lưng với Thái Tuế cũng xấu; Vương Sung chép lại phép ấy rồi dùng lý lẽ bác bỏ.

Bình: Thiên này cho thấy hai điều: tục kiêng theo phương Thái Tuế đã có từ đời Hán, và ngay từ đời Hán đã có người dùng lý lẽ để chất vấn nó. Người đọc hôm nay có thể giữ cả hai thái độ: hiểu tục, và giữ đầu óc tỉnh táo.

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, đại ý: Thái Tuế là tượng của vua trong năm; phương Thái Tuế và phương xung với nó là Tuế Phá đều không nên động thổ.

Bình: Bộ sách chọn ngày chính thống nhất đời Thanh nói về Thái Tuế theo phương, không theo tuổi. Lớp "phạm Thái Tuế theo tuổi" là ứng dụng của các bộ xung, hình, hại, phá vào chi tuổi, phát triển trong tục dân gian.

Đọc cho đúng mức

Người Việt không "không có" Thái Tuế. Ta có Thái Tuế trong lịch (phương), trong lá số (vòng Thái Tuế), và có "năm tuổi", "tuổi xung". Cái mới là bộ năm kiểu gom thành một lời nhắc cả năm cùng nghi lễ đi kèm.

Tục đến từ đâu không quyết định nó đúng hay sai. Nhiều tục Việt đến từ phương Bắc từ lâu. Điều nên biết là mình đang theo truyền thống nào để đừng cộng dồn mọi lời nhắc của mọi truyền thống.

Lời nhắc theo con giáp là lời nhắc rất rộng. Mỗi năm bốn tới năm con giáp "phạm", tức khoảng một phần ba dân số. Nó không nói gì về riêng ai.

Cảnh giác lời mời mua vật phẩm, làm lễ tốn kém đi kèm các bài phạm Thái Tuế. Không có căn cứ sách nào cho thấy lễ to "đỡ" hơn lễ nhỏ hay vật phẩm "hoá" được Thái Tuế.

Việc nên làm

1. Nếu gia đình theo tục Việt, giữ các phép quen (sao hạn, tam tai, Kim Lâu) và đọc phạm Thái Tuế như thông tin thêm.
2. Nếu muốn biết Thái Tuế nói gì về năm của chính mình, xem vị trí vòng Thái Tuế và lưu Thái Tuế trên lá số Tử Vi thay vì bảng theo con giáp.
3. Khi sửa nhà, dùng Thái Tuế đúng nghĩa gốc: tránh động thổ ở phương Thái Tuế, Tuế Phá của năm.

Nguồn tham khảo

• Vương Sung, Luận Hành, thiên Nạn Tuế (đại ý).
• Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, biên soạn đời Càn Long: mục Thái Tuế, Tuế Phá (đại ý).
• Vân Đằng Thái Thứ Lang, Tử Vi Đẩu Số Tân Biên: vòng Thái Tuế (đại ý); bộ tên đối chiếu với dữ liệu lá số của aihuyenhoc.com.
• Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục: các mục tín ngưỡng, kiêng kỵ (đại ý; theo chỗ chúng tôi đọc, không có mục riêng về phạm Thái Tuế theo tuổi).