Tam tai: ba năm liên tiếp theo nhóm tam hợp, và vì sao năm đầu, năm giữa, năm cuối không giống nhau

Tam tai là ba năm liền nhau mà lịch dân gian dặn mỗi nhóm tuổi nên cẩn trọng hơn khi làm việc lớn. Mười hai con giáp chia thành bốn nhóm tam hợp; mỗi nhóm gặp tam tai ba năm, rồi chín năm yên, cứ mười hai năm lặp lại. Ba năm ấy không nặng nhẹ như nhau: năm đầu có một tuổi xung Thái Tuế, năm cuối có một tuổi trùng năm tuổi.

Bốn nhóm, mười hai năm

Tam tai xét theo chi năm sinh âm lịch (bạn tuổi con gì), không theo số tuổi. Bốn nhóm tam hợp và ba năm tam tai của từng nhóm:

Ngày Tết các năm tính bằng bộ đổi lịch âm dương của site theo lịch Việt Nam. Năm tam tai bắt đầu từ mùng Một Tết, không phải từ 1/1 dương lịch: người tuổi Dần muốn biết mình đã vào tam tai chưa thì mốc là 26/1/2028, chứ không phải đầu tháng Một năm ấy.

Mỗi năm, đúng ba trên mười hai con giáp ở trong tam tai. Nghĩa là trong một gia đình ba thế hệ, gần như năm nào cũng có ai đó "đang tam tai". Chi tiết ấy đáng nhớ trước khi đọc tiếp.

Ba năm tam tai suy ra từ vòng địa chi thế nào

Không cần học thuộc bảng trên. Có hai cách suy, cho cùng một kết quả.

Cách thứ nhất — bắt đầu từ chi xung. Lấy chi đứng đầu nhóm (chi Tràng Sinh của hành nhóm: Thân của Thuỷ, Tỵ của Kim, Dần của Hoả, Hợi của Mộc). Chi xung với nó là năm tam tai đầu tiên, hai chi kế tiếp là năm thứ hai, thứ ba. Thân xung Dần, nên nhóm Thân Tý Thìn bắt đầu tam tai từ năm Dần, rồi Mão, rồi Thìn.

Cách thứ hai — ba năm tam tai là một "phương". Mười hai chi còn được gom thành bốn phương hội: Dần Mão Thìn là phương Đông, Tỵ Ngọ Mùi phương Nam, Thân Dậu Tuất phương Tây, Hợi Tý Sửu phương Bắc. Nhìn lại bảng: ba năm tam tai của mỗi nhóm luôn trọn một phương hội, không bao giờ cắt ngang hai phương.

Cách thứ hai dẫn tới một lối giải hay được nhắc: nhóm Thuỷ gặp tam tai ở phương Mộc, mà Thuỷ sinh Mộc — bị "rút khí". Nhóm Kim gặp phương Thuỷ (Kim sinh Thuỷ), nhóm Mộc gặp phương Hoả (Mộc sinh Hoả) — đều khớp. Nhưng nhóm Hoả lại gặp phương Kim, mà Hoả khắc Kim chứ không sinh Kim. Lối giải "hành mình sinh ra phương ấy" vì thế chỉ đúng ba trên bốn nhóm. Chúng tôi nêu ra để bạn thấy: những lời giải tam tai lưu hành đều là người đời sau tìm cách lý giải một quy luật có sẵn, không phải lý do gốc được sách nào ghi lại. Lối giải theo vòng Tràng Sinh (Bệnh – Tử – Mộ) khớp đủ cả bốn nhóm, được trình bày trong bài tam tai năm 2027.

Năm đầu, năm giữa, năm cuối khác nhau ở đâu

Phần lớn bài viết coi ba năm tam tai như một khối. Đặt từng năm cạnh Thái Tuế của chính năm đó thì thấy ba năm có ba gương mặt khác hẳn nhau. Bảng dưới tính quan hệ giữa chi năm và từng tuổi trong nhóm (xung, hình, hại, phá, tam hợp, lục hợp):

Quy luật lặp lại ở cả bốn nhóm:

• Năm đầu luôn có một tuổi trong nhóm xung Thái Tuế — chính là tuổi đứng đầu nhóm. Với tuổi ấy, năm đầu tam tai là năm có hai lời nhắc chồng lên nhau. Hai tuổi còn lại không va gì với Thái Tuế.
• Năm giữa là năm "lẫn": một tuổi dính quan hệ nhẹ (hình, hại hoặc phá), có khi một tuổi lại lục hợp với năm. Đây là năm khó gom thành một lời chung nhất.
• Năm cuối là năm của chính nhóm: chi năm trùng một tuổi trong nhóm (năm tuổi), hai tuổi kia tam hợp với Thái Tuế. Đó là lý do nhiều nơi coi năm cuối là năm "ra", nhẹ hơn.

Người Hàn Quốc cũng giữ tục tam tai với đúng quy luật bốn nhóm này, và họ đặt tên riêng cho ba năm: năm vào, năm nằm (ở lại), năm ra. Cách gọi ấy khớp với bảng trên: năm vào có cú xung đầu tiên, năm ra có cái hợp của nhóm. Ở Việt Nam, câu hỏi "năm nào nặng nhất" chưa bao giờ thống nhất — có nơi nói năm đầu, có nơi nói năm giữa. Bảng trên không phân xử ai đúng; nó chỉ cho thấy mỗi người trong nhóm nên đọc năm của mình theo tuổi cụ thể, chứ không theo "năm thứ mấy".

Chữ "tam tai" đến từ đâu

Chữ tam tai (ba tai hoạ) có trong kinh luận Phật giáo từ rất sớm, nhưng với nghĩa khác hẳn. A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận của Thế Thân, phần bàn về sự thành hoại của thế giới, chia tiểu tam tai (binh đao, dịch bệnh, đói kém — xảy ra cuối các tiểu kiếp) và đại tam tai (lửa, nước, gió — hoại cả thế giới cuối đại kiếp). Đó là vũ trụ luận, tính bằng kiếp, không liên quan gì đến tuổi người.

Tam tai theo năm và nhóm tuổi là một phép của lịch dân gian. Nó có trong các sách chọn ngày Việt như Ngọc Hạp Thông Thư, sống mạnh ở Việt Nam và Hàn Quốc. Trong các bộ lịch người Hoa phổ biến hiện nay, thứ được nhắc theo tuổi mỗi năm chủ yếu là Thái Tuế; tam tai theo nhóm tam hợp ít được nói đến hơn hẳn. Có lẽ chữ "tam tai" đã được mượn từ kho từ Phật giáo để đặt cho một chu kỳ ba năm vốn được tính bằng địa chi — nhưng đây là suy đoán, chúng tôi chưa tìm được văn bản nào ghi lại lúc hai thứ gặp nhau.

Tam tai dùng vào việc gì

Làm nhà. Đây là chỗ tam tai hay được nhắc nhất, cùng với Kim Lâu và Hoang Ốc. Nhưng ba phép không ngang nhau: phần lớn thầy làm nghề và cả công cụ xem tuổi làm nhà của hệ chúng tôi chỉ lấy Kim Lâu và Hoang Ốc làm điều kiện loại; tam tai được ghi ra để biết, nhiều nhà vẫn động thổ trong năm tam tai. Ai muốn tránh thì có tục mượn tuổi làm nhà.

Cưới hỏi. Ít nơi xét tam tai khi cưới; việc cưới chủ yếu xét Kim Lâu theo tuổi cô dâu và chọn tháng, ngày.

Mua xe, mở cửa hàng, đi xa. Một số gia đình có hỏi, nhưng sách chọn ngày đặt nặng việc chọn ngày cho những việc này hơn là chọn năm.

Không dùng cho hướng. Tam tai thuộc về tuổi người. Thứ xét theo hướng đất trong năm là Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá — một hệ khác, dễ lẫn vì cùng có chữ "tam".

Sách cổ nói gì

— lệ tam tai trong các sách chọn ngày dân gian Việt, như Ngọc Hạp Thông Thư (đại ý)

Bình: sách chọn ngày ghi tam tai thành một dòng trong danh mục những điều cần xét, ngang hàng với nhiều thần sát khác, không có lời bình về họa phúc dài dòng. Phần "nặng nhẹ", "năm nào kỵ việc gì" mà nhiều trang mạng viết ra đều là lớp lời giải về sau.

Còn tam hợp và phương hội — hai bộ ba chi dùng để suy tam tai ở trên — là kiến thức nền của mệnh lý, được Tam Mệnh Thông Hội của Vạn Dân Anh (đời Minh) trình bày trong phần địa chi. Thông Hội dùng hai bộ ấy để luận mệnh; còn tam tai là ứng dụng của lịch dân gian dựng trên cùng nền ấy.

Đọc cho đúng mức

• Tam tai rất thô. Nó chỉ dùng một dữ kiện là chi năm sinh, chia người thành bốn nhóm. Cùng nhóm Hợi Mão Mùi có người sinh 1959, có người sinh 2019; một lời nhắc chung cho cả hai là lời nhắc rất rộng.
• Không có trong Tử Vi, Bát Tự chính thống. Lá số Tử Vi có tiểu hạn, lưu niên; Bát Tự có đại vận, lưu niên. Hai môn này không cộng thêm tam tai.
• Không cộng dồn với mọi phép khác. Cộng tam tai, Thái Tuế, Kim Lâu, sao hạn thì gần như năm nào cũng có lý do để dời. Người làm nghề chọn một hai phép chính, theo đúng việc đang xem.
• Lễ cúng tam tai là tục tự nguyện. Làm thì một lễ gọn là đủ; không có căn cứ nào cho thấy lễ to "đỡ" hơn lễ nhỏ.

Việc nên làm

• Biết mình thuộc nhóm nào và đợt tam tai kế tiếp rơi vào năm nào, để đặt các việc lớn có thể chủ động (xây, sửa lớn) ra ngoài ba năm ấy nếu gia đình còn giữ tục — không phải để lo, mà để có thêm một tiêu chí khi lên kế hoạch.
• Người đứng đầu nhóm (Thân, Tỵ, Dần, Hợi) để ý năm đầu tam tai, vì đó cũng là năm xung Thái Tuế của mình: việc giấy tờ, hợp đồng nên làm kỹ hơn thường lệ.
• Đã lỡ phải làm nhà trong năm tam tai: chọn ngày động thổ cẩn thận theo cách xem ngày động thổ, hoặc mượn tuổi. Phần lớn các thầy không coi tam tai là lý do để hoãn một việc đã chín.
• Tam tai không thay được những việc thật: khám sức khoẻ định kỳ, kiểm tra xe, giữ hợp đồng rõ ràng.

🏠Tuổi làm nhà
Kim Lâu, Hoang Ốc, tam tai cho năm định làm nhà; khi nào nên mượn tuổi.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Ngọc Hạp Thông Thư — lệ tam tai theo nhóm tuổi trong sách chọn ngày dân gian Việt (đại ý).
• Vạn Dân Anh — Tam Mệnh Thông Hội, phần địa chi tam hợp, phương hội (đại ý).
• Thế Thân — A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận, phẩm Phân Biệt Thế Gian, phần tiểu tam tai, đại tam tai (đại ý).
• Ngày Tết các năm: tính bằng bộ đổi lịch của aihuyenhoc.com. Quan hệ xung, hình, hại, phá giữa chi năm và chi tuổi: tính bằng máy và đối chiếu tay. Bảng chi tiết ở bài năm kiểu phạm Thái Tuế.