Vòng cổ tay (ngọc trạc): sách tướng đếm vòng, giải phẫu nói đó là nếp gấp

Vòng cổ tay là những nếp gấp ngang ở mặt trong cổ tay; phần đông người có hai hoặc ba nếp. Sách tay châu Âu đếm số vòng để đoán tuổi thọ, mỗi vòng chừng hai mươi lăm đến ba mươi năm. Giải phẫu cho thấy đó là nếp gập của cổ tay, số lượng tuỳ cấu tạo từng người, không nói gì về tuổi thọ.

Bài này viết theo giọng phản biện: đặt lời sách cạnh những gì người ta biết về cổ tay, làm vài phép tính đơn giản, rồi chỉ ra những gì ở cổ tay thật sự đáng để ý.

Tên gọi: vòng tay, ngọc trạc

Sách tay học phương Tây gọi các nếp này là "vòng tay" (như chiếc vòng đeo), có sách dùng một tên riêng gốc Latinh. Tiếng Việt trên các trang xem tướng hay gọi là ngọc trạc, tức vòng ngọc, cũng theo hình ảnh chiếc vòng đeo tay. Tướng thư Hoa cũ bàn về lòng tay, ngón, móng, ít bàn riêng về các nếp ở cổ tay; phần lớn lời đọc về vòng cổ tay lưu hành hôm nay đến từ nguồn phương Tây.

Hình ảnh "chiếc vòng" có một chỗ đáng chú ý: nếp gấp chỉ có ở mặt trong cổ tay, không vòng quanh. Mặt lưng cổ tay không có nếp tương ứng. Cái tên đã gợi một thứ khép kín, trọn vẹn, mà thực ra không có.

Sách tay đọc gì

Tóm đại ý các sách tay học châu Âu thế kỷ mười chín, trong đó có Cheiro:

Con số "mỗi vòng bao nhiêu năm" không thống nhất giữa các sách. Đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy đây là một quy ước, không phải một phép đo.

Giải phẫu: ba nếp gập của cổ tay

Ở mặt trong cổ tay thường có hai đến ba nếp gấp ngang, có người một, có người bốn:

• Nếp xa nhất (gần lòng tay nhất) thường rõ nhất. Nó nằm gần bờ trên của dây chằng ngang cổ tay, chỗ bắt đầu của ống cổ tay, nơi dây thần kinh giữa và các gân gấp ngón đi qua.
• Các nếp phía trên nằm ngang vùng các khớp cổ tay, nơi cổ tay gập nhiều nhất.

Các nếp này hình thành từ trong bào thai, theo chỗ da gập khi cổ tay co lại, giống như nếp gấp ở ngón tay, ở khuỷu tay. Số nếp, độ sâu, độ liền mạch phụ thuộc:

• cấu tạo khớp và độ gập của cổ tay từng người,
• độ dày lớp mỡ dưới da (người đầy đặn nếp sâu hơn, người gầy nếp nông),
• tuổi tác và độ đàn hồi của da,
• công việc dùng cổ tay nhiều hay ít.

Nếu bạn so hai cổ tay của chính mình, rất có thể số nếp và độ rõ không giống hệt nhau. Theo sách tay, một người sẽ có hai tuổi thọ khác nhau ở hai tay.

Làm một phép tính

Lấy đúng con số của sách: mỗi vòng hai mươi lăm đến ba mươi năm.

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện ở khoảng hơn bảy mươi tuổi theo số liệu thống kê công bố. Nếu sách đúng, phần lớn những người có hai vòng phải ra đi trước sáu mươi, điều ai cũng thấy là không đúng khi nhìn quanh ông bà, cha mẹ mình.

Thang "mỗi vòng ba mươi năm" ra đời ở châu Âu thế kỷ mười chín, khi tuổi thọ trung bình còn thấp hơn nhiều. Ngay thời đó, nó đã là một cách gán số tròn cho một đặc điểm có sẵn, không dựa trên việc đếm vòng của người đã mất.

Một câu cũ nên bỏ hẳn

Lời đọc "vòng đầu cong lên ở nữ là khó sinh nở" xuất hiện trong một số sách tay cũ và vẫn được chép lại trên mạng. Câu này không có cơ sở, và nó đặt gánh lo không cần thiết lên phụ nữ đang mong con. Nếp gấp ở cổ tay không liên quan gì tới cơ quan sinh sản. Mọi băn khoăn về sinh nở cần được hỏi bác sĩ sản phụ khoa.

Những gì ở cổ tay thật sự đáng để ý

Cổ tay có những dấu hiệu nên đi khám, và chúng không nằm ở số vòng:

• Tê bì ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, nhất là về đêm hoặc khi cầm điện thoại, lái xe lâu: có thể là hội chứng ống cổ tay, tức dây thần kinh giữa bị chèn ngay dưới nếp gấp xa nhất. Nên khám nếu kéo dài.
• Một cục mềm nổi lên ở mặt trước hoặc mặt sau cổ tay: thường là nang hoạt dịch lành tính, nhưng nên để bác sĩ xem.
• Đau ở hõm cổ tay phía ngón cái sau một cú ngã chống tay: có thể là gãy một xương nhỏ ở cổ tay, phim chụp ban đầu đôi khi chưa thấy, cần khám lại nếu còn đau.
• Sưng, nóng, đỏ, cứng khớp cổ tay buổi sáng: có thể là viêm khớp.

Sách cổ nói gì

Vua Nghiêu cao, vua Thuấn thấp; Văn Vương cao, Chu Công thấp; Khổng Tử cao, Tử Cung thấp. — Tuân Tử, thiên Phi Tướng

Bình: Tuân Tử kể một loạt bậc thánh hiền cao thấp khác nhau để chứng minh rằng dài ngắn của thân thể không nói lên giá trị hay số phận. Đặt vào chuyện vòng cổ tay, lập luận ấy vẫn nguyên giá trị: đếm được mấy nếp gấp không cho biết ai sống bao lâu.

Hình không hơn được lòng, lòng không hơn được đường mình chọn mà đi. — Tuân Tử, thiên Phi Tướng

Bình: nếu muốn sống lâu, thứ quyết định là "thuật", tức cách mình sống: ăn, ngủ, vận động, khám bệnh định kỳ. Không phải số vòng trên cổ tay.

Đọc cho đúng mức

• Vòng cổ tay là nếp gập của da cổ tay, số lượng và độ rõ tuỳ cấu tạo, cân nặng, tuổi, công việc.
• Thang tuổi thọ theo số vòng không thống nhất giữa các sách và trái với điều ai cũng quan sát được.
• Không có nghiên cứu nào cho thấy số vòng cổ tay liên quan đến tuổi thọ, sức khoẻ hay sinh nở.
• Có thể coi vòng cổ tay là một nét thú vị của bàn tay; không nên coi là lời báo trước.

Việc nên làm

1. Nếu từng lo vì cổ tay "chỉ có hai vòng", hãy đặt nỗi lo ấy xuống; nó không nói gì về tuổi thọ.
2. So hai cổ tay của mình; thấy chúng khác nhau là thấy rõ đây là nếp gấp, không phải dấu số phận (chuyện hai tay khác nhau có ở bài tay trái hay tay phải).
3. Để ý những dấu hiệu thật ở cổ tay: tê ngón tay về đêm, cục nổi, đau sau ngã, sưng nóng khớp; có thì đi khám.
4. Muốn đọc bàn tay cho vui, bắt đầu từ ba đường chính và đường sinh đạo, đọc cùng giọng chừng mực.

Nguồn tham khảo

• Tuân Tử, thiên Phi Tướng (đối chiếu bản số hoá).
• Các sách tay học châu Âu thế kỷ mười chín, như của Cheiro, phần vòng cổ tay (đại ý).
• Kiến thức giải phẫu phổ thông về các nếp gấp cổ tay và vùng ống cổ tay (đại ý).
• Số liệu tuổi thọ trung bình của Việt Nam do cơ quan thống kê công bố (đại ý).