Nhà ống hẹp ngang: chia cửu cung thế nào cho đúng, tâm nhà nằm ở đâu

Nhà ống hẹp ngang có ba cách chia cửu cung: chia theo tỉ lệ (ba hàng, ba cột kéo dài theo hình nhà), chia quạt 45 độ từ tâm, và chia thành từng đoạn gần vuông. Site dùng chia tỉ lệ làm bàn chính, lấy tâm là giao hai đường chéo của mặt bằng trong tường bao, tính cả giếng trời; chỗ hai cách lệch nhau thì kiểm thêm bằng quạt 45 độ.

Nhà ống Việt khác gì ngôi nhà trong sách

Sách Huyền Không vẽ nhà gần vuông: chia chín ô bằng nhau là xong. Nhà phố Việt Nam thì khác hẳn: mặt tiền 3,5 – 5 mét, sâu 15 – 25 mét, tỉ lệ 1:4 đến 1:6; hai bên chung tường với hàng xóm; chỉ một mặt tiền nhìn ra đường; ánh sáng vào bằng giếng trời ở giữa hoặc cuối nhà.

Với hình dạng ấy, câu hỏi "góc Đông Nam của nhà nằm ở đâu" có ba câu trả lời khác nhau tuỳ cách chia — và chênh nhau không phải vài chục phân mà vài mét. Bếp, giếng trời, cầu thang có thể rơi vào cung này theo cách chia này và cung khác theo cách kia.

Dưới đây dùng một ví dụ xuyên suốt: nhà 4 x 18 mét, mặt tiền nhìn đúng hướng Nam, diện tích sàn tầng trệt 72 mét vuông.

Cách thứ nhất: chia theo tỉ lệ

Chia chiều rộng làm ba, chiều sâu làm ba, được chín ô cùng hình dạng với ngôi nhà.

• Mỗi ô rộng 1,33 mét, sâu 6 mét, diện tích 8 mét vuông — đúng một phần chín nhà.
• Hàng trước (6 mét đầu) là Đông Nam – Nam – Tây Nam; hàng giữa là Đông – trung cung – Tây; hàng sau là Đông Bắc – Bắc – Tây Bắc.
• Cung Đông và cung Tây là hai dải dài 6 mét, rộng chưa tới một mét rưỡi, nằm sát hai bức tường chung.

Ưu: mỗi cung có diện tích ngang nhau, như cách sách Huyền Không chia nhà; đây cũng là cách thông dụng nhất khi luận nhà hình chữ nhật. Nhược: "cung Đông" thực ra là một dải hành lang dọc tường, chẳng có phòng nào nằm gọn trong đó.

Cách thứ hai: chia quạt 45 độ từ tâm

Đứng ở tâm nhà, kẻ tám tia cách nhau 45 độ theo đúng phương vị la bàn. Mỗi phương là một hình quạt. Cách này trung thành với phương vị thật: cung Nam đúng là phần nằm về phía Nam của tâm.

Tính cho nhà 4 x 18 mét, tâm nằm ở giữa, cách mặt tiền 9 mét:

(Cách tính: tia ranh giới Nam – Đông Nam lệch 22,5 độ khỏi trục nhà, chạm tường bên ở điểm cách tâm 2 ÷ tan 22,5° ≈ 4,8 mét; từ đó ra tới mặt tiền là cung Nam phủ hết bề ngang. Cung Đông chỉ là một tam giác nhỏ dọc tường, dài khoảng 1,7 mét.)

Ưu: đúng phương vị. Nhược: nhà càng dài thì hai cung đầu – cuối càng phình, hai cung hai bên gần như biến mất. Sao bay vào cung Đông, cung Tây coi như không có chỗ đứng — trong khi lý thuyết phi tinh coi chín cung có vai trò ngang nhau.

Cách thứ ba: chia thành từng đoạn vuông

Cắt nhà theo chiều sâu thành các đoạn gần vuông (nhà 4 x 18 mét thành bốn đoạn 4 x 4,5 mét), mỗi đoạn coi là một "tiểu thái cực" có cửu cung riêng. Hoặc cắt theo khối thật: nhà có giếng trời ở giữa chia thành khối trước và khối sau, mỗi khối một mái, nối bằng hành lang — coi như hai nhà.

Ưu: mỗi đoạn gần vuông, chia chín ô không méo. Hợp với nhà thật sự gồm hai khối riêng. Nhược: một ngôi nhà vỡ thành nhiều bàn, sao nào cũng xuất hiện ba bốn lần; người xem dễ rơi vào chuyện chọn bàn nào "có lợi" để kết luận. Cách này nên dùng khi nhà thật sự có hai khối, không nên dùng chỉ vì nhà dài.

Khuyến nghị: dùng cách nào

1. Bàn chính: chia theo tỉ lệ, một bàn cho cả tầng.
2. Kiểm thêm bằng quạt 45 độ khi một thứ quan trọng (cửa, bếp, giếng trời, giường ngủ chính) nằm ở chỗ hai cách cho kết quả khác nhau. Hai cách cùng chỉ một cung thì yên tâm; khác nhau thì đọc cả hai và chỉ giữ kết luận nhẹ.
3. Chia đoạn chỉ khi nhà có hai khối thật, hai mái, nối bằng hành lang hoặc sân giữa.

Lý do: tinh bàn được xây trên ý tưởng chín cung có vai trò ngang nhau. Cách chia tỉ lệ giữ được ý đó; cách quạt giữ được phương vị nhưng làm mất ba phần tư ý nghĩa của bốn cung. Lấy tỉ lệ làm gốc, phương vị làm kiểm, là cách ít mâu thuẫn nhất.

Lấy tâm nhà ở đâu

Tâm là điểm đặt la bàn và là gốc chia cung — lệch tâm hai mét là cả bàn trượt theo.

• Nhà chữ nhật xây hết đất: tâm là giao hai đường chéo của mặt bằng trong tường bao.
• Tính vào: giếng trời, khoảng thông tầng, gầm cầu thang, nhà vệ sinh — tất cả những gì nằm trong tường bao và dưới cùng một hệ mái.
• Không tính: vỉa hè, phần sân trước nằm ngoài cửa cuốn, ban công tầng trên đua ra ngoài, sân sau có tường rào thấp không mái.
• Đất hình thang, nhà méo (rất phổ biến ở phố cũ): lấy trọng tâm hình. Cách thợ hay làm: vẽ mặt bằng đúng tỉ lệ lên tấm bìa cứng, cắt theo đường tường, đặt lên đầu bút chì tìm điểm cân bằng.
• Nhà nhiều tầng: dùng chung một tinh bàn (một tọa hướng, một vận), nhưng tầng nào khác hình dạng thì lấy tâm riêng cho tầng đó. Tầng trệt có cửa chính là tầng chính. Tum thang, sân thượng không tính.

Lỗi hay gặp nhất: đặt la bàn ở giữa phòng khách rồi chia cung. Phòng khách nhà ống thường nằm ở 5 – 6 mét đầu, cách tâm thật ba bốn mét về phía trước — cả hàng cung bị đẩy lùi một hàng.

Giếng trời trong tinh bàn

Giếng trời là khoảng trống, có ánh sáng, có gió, có khi có nước mưa — theo ngôn ngữ Huyền Không, nó gần với thủy hơn là sơn. Vì vậy vị trí giếng trời nên trùng với cung có hướng tinh vượng.

Lấy lại ví dụ: nhà 4 x 18 mét hướng Ngọ, dựng xong năm 2025, là nhà vận 9 tọa Tý hướng Ngọ — song tinh đáo tọa: hai sao 9 về cung Bắc, tức phía sau nhà (bảng đủ 24 sơn ở bài nhà theo vận 9). Hàng sau của tinh bàn là:

• Theo quạt 45 độ, giếng trời cuối nhà rộng hết bề ngang nằm gọn trong cung Bắc — đúng chỗ hai sao 9.
• Theo chia tỉ lệ, giếng trời đó trải qua cả ba ô Tây Bắc, Bắc, Đông Bắc; ô giữa đúng sao 9, nhưng hai ô bên có số 5 và số 2.

Đây là chỗ hai cách lệch nhau — đúng tình huống khuyến nghị bảo kiểm bằng cả hai. Đọc chung: giếng trời phía sau là hợp với nhà này; phần sát hai tường bên nên giữ gọn, không đặt máy bơm, bể nước, đống vật liệu. Nhà tọa Tý hướng Ngọ còn có điểm phản ngâm ở bàn sơn tinh, cần đọc thêm bài phản ngâm, phục ngâm.

Giếng trời ở chính giữa nhà là chỗ các thầy bất đồng. Có lối đọc cho rằng trung cung nên tĩnh, nên đặc, không nên khoét trống. Lối khác dẫn nhà sân trong của người Hoa xưa, nơi khoảng sân giữa nhà là chỗ thu nước mưa và được coi trọng. Nhà ống hiện đại có giếng trời giữa nhà thường là vì công năng — đưa sáng vào phần giữa tối nhất — và nên giữ, đừng lấp vì một lời kiêng chưa thống nhất.

Còn chuyện thấy được: giếng trời phải thoát nước tốt, có mái che mưa tạt khi cần, không để rêu, ẩm lan sang tường. Giếng trời ẩm mốc thì không cách đọc sao nào cứu được.

Sách cổ nói gì

Bình: sách kể năm điều "hư" và năm điều "thực" của một ngôi nhà; hai điều đầu áp thẳng vào nhà ống. Nhà ống thường "nhỏ mà người đông" — một thực. Nhưng mặt tiền mở hết bề ngang bằng cửa cuốn bốn mét, bên trong là lòng nhà hẹp, lại gần với "cửa lớn mà trong nhỏ". Người Việt ở phố đã có cách xử lý từ lâu mà không cần sách: một lớp cửa thứ hai lùi vào sau khoảng để xe, hoặc một vách ngăn sau cửa, để khí từ đường không lùa thẳng một mạch vào tới cuối nhà.

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, chia nhà làm chín cung để đặt sơn tinh, hướng tinh, và luận theo vị trí cửa, bếp, phòng trong từng cung. Sách không bàn nhà dài hẹp — cách chia cho nhà ống là phần người đời sau phải tự tìm, như mọi điều trong bài này.

Đọc cho đúng mức

Không sách cổ nào nói rõ cách chia cửu cung cho nhà tỉ lệ 1:5. Ba cách trên đều có thầy theo; khuyến nghị của site là một lựa chọn có lý do, không phải "cách duy nhất đúng".

Phái Bát Trạch không chia chín ô mà chia tám phương quanh tâm — gần với cách quạt 45 độ. Bài dương trạch tam yếu xét cửa, phòng chủ, bếp theo phương từ tâm cũng dùng lối này.

Sai số đo hướng quan trọng không kém sai số chia cung: nhà ống hai bên là tường chung có cột thép, đo sát tường dễ lệch vài độ. Đo ở giữa lòng nhà, xa xe máy, xa cửa cuốn sắt.

Việc nên làm

• Vẽ mặt bằng từng tầng theo đúng tỉ lệ, đánh dấu tường bao, giếng trời, cửa.
• Lấy tâm bằng hai đường chéo (hoặc trọng tâm hình nếu đất méo), chia chín ô theo tỉ lệ.
• Vẽ thêm tám tia 45 độ từ tâm bằng bút khác màu; đánh dấu chỗ hai cách cho cung khác nhau.
• Đặt tinh bàn của nhà lên mặt bằng; xem giếng trời, cửa, bếp nằm ở cung nào theo cả hai cách.
• Nhà sắp xây: vị trí giếng trời quyết định lúc vẽ thiết kế, rẻ hơn nhiều so với đục sau.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ngũ hư ngũ thực.
• Thẩm Trúc Nhưng — Thẩm Thị Huyền Không Học (đầu thế kỷ hai mươi), phần chia cửu cung và lập tinh bàn.
• Số đo diện tích các cung tính cho nhà 4 x 18 mét theo hình học phẳng.