Bếp đảo trong căn hộ: lưng người nấu không tựa tường thì xét thế nào

Bếp đảo không phạm sách cổ chỉ vì người nấu đứng giữa phòng. Chữ "tọa" trong câu "bếp tọa hung hướng cát" của các sách Bát Trạch là phương đặt bếp trong nhà, không phải bức tường sau lưng bếp. Ý "bếp cần chỗ dựa" là cách đọc của thầy hiện đại. Điều đáng xét hơn ở căn hộ là đảo hay nằm đúng giữa nhà, và lối đi quanh đảo có đủ rộng không.

Bếp đảo nào mới phải hỏi chuyện này

Ở căn hộ Việt Nam, chữ "bếp đảo" đang được dùng cho ba thứ khác nhau:

Phần lớn căn hộ hai, ba phòng ngủ ở các đô thị lớn chỉ có kiểu thứ nhất hoặc thứ hai. Nếu bếp nấu của bạn vẫn dựa tường, bài này chỉ còn phần lối đi; phần hướng bếp xem ở bài hướng bếp.

"Tọa" của bếp trong sách nghĩa là gì

Các sách Bát Trạch đời Thanh, trong đó có Dương Trạch Tam Yếu của Triệu Cửu Phong, đại ý dạy: bếp đặt trên phương hung của nhà để đè cái xấu, còn cửa lửa (táo môn, chỗ đút củi) quay về phương cát để đón cái tốt. Đó là câu "tọa hung hướng cát", phân tích kỹ ở bài bếp tọa hung hướng cát.

Hai điểm cần nhìn cho đúng:

1. "Tọa" là phương, không phải tường. Sách chia nhà thành tám phương theo Bát Trạch rồi hỏi bếp nằm ở phương nào. Một bếp lò ngày xưa có thể đứng giữa gian bếp đất, bốn mặt không chạm tường, mà vẫn có "tọa" của nó. Bếp đảo cũng vậy: nó nằm ở một phương của căn hộ.
2. "Hướng" là cửa lửa, không phải mặt người nấu. Bếp lò cũ có miệng đút củi; người nấu ngồi trước miệng ấy. Với bếp từ, bếp ga không còn miệng lò, các thầy hiện đại phải chọn một quy ước thay thế (theo núm vặn, theo dây dẫn ga hoặc dây điện, hay theo lưng người đứng nấu). Bếp đảo không làm chuyện này khó hơn bếp tựa tường; cái khó đã có từ khi bỏ bếp củi.

Nói cách khác, bếp đảo đặt câu hỏi mới về chỗ dựa, mà chỗ dựa không phải là khái niệm Bát Trạch dùng cho bếp.

Các thầy hiện đại đọc bếp đảo theo bốn cách

Cách thứ nhất: "bếp phải có chỗ dựa". Thầy theo cách này mượn ý "lưng tựa núi" của nhà và mộ (Huyền Vũ phía sau) áp sang bếp, cho rằng bếp không tựa tường là lửa "không có gốc". Lời khuyên thường là dời bếp nấu về tường, để đảo làm chỗ rửa hoặc sơ chế. Đây là suy rộng từ loan đầu, không phải lời sách về bếp.

Cách thứ hai: "dựng một chỗ dựa nhỏ". Giữ bếp trên đảo nhưng làm một gờ cao hoặc tấm kính chắn 15 – 30 cm phía sau mặt bếp. Cách này có lợi thật về an toàn: chặn dầu bắn sang phía bên kia đảo, nơi trẻ con hay khách hay đứng.

Cách thứ ba: Bát Trạch thuần. Chỉ hỏi đảo nằm ở phương nào so với tọa của căn hộ, và quy ước "hướng" của bếp đặt về phương nào. Tường hay không tường không phải biến số. Muốn đo, dùng công cụ hướng nhà để lấy tọa – hướng căn hộ, rồi chia tám phương.

Cách thứ tư: Huyền Không. Phái này không xét chỗ dựa, chỉ xét bếp rơi vào cung nào của tinh bàn và sao nào bay tới. Ở đây có một chuyện thực tế: căn hộ hình chữ nhật mở phòng khách liền bếp thì đảo bếp rất hay nằm đúng trung cung. Nhiều thầy Huyền Không ngại đặt lửa ở trung cung; lý lẽ và các ý kiến trái nhau xem ở bài bếp giữa nhà và bếp theo Huyền Không.

Bốn cách cho bốn kết luận khác nhau trên cùng một căn hộ. Chọn một phái rồi theo đến cùng, đừng gom lời khuyên của cả bốn.

Phần không phụ thuộc phái: lối đi và mặt bàn

Dù theo phái nào, bếp đảo dùng không thuận thì sớm muộn cũng bị dời. Các số dưới đây là mức người thiết kế bếp hay dùng, gốc từ hướng dẫn quy hoạch nhà bếp của Hiệp hội Bếp và Phòng tắm Hoa Kỳ, quy đổi tròn sang xăng-ti-mét:

Hai lỗi hay gặp ở căn hộ 70 – 80 m²: đảo dài quá khiến lối đi chỉ còn 80 cm, mở tủ lạnh là chắn lối; và đảo có bếp nấu nhưng mặt bàn phía sau bằng không, người ngồi ghế quầy ngồi ngay trước chảo dầu.

Hút mùi cho bếp đảo

Bếp tựa tường có tường và tủ trên hứng khói, khói bốc lên đi vào chụp hút. Bếp đảo thì khói bị gió trong phòng thổi tạt, nên:

• chụp hút mùi nên rộng hơn mặt bếp mỗi bên vài xăng-ti-mét, và chọn lưu lượng cao hơn loại treo tường cùng cỡ;
• độ cao treo theo hướng dẫn của hãng, thường khoảng 65 – 75 cm trên mặt bếp; treo cao hơn để "thoáng mắt" là hút kém đi rõ;
• căn hộ không có đường ống ra ngoài thì máy chỉ chạy kiểu tuần hoàn qua than hoạt tính: lọc được mùi một phần, không lấy được hơi nóng và hơi ẩm ra khỏi nhà. Biết trước điều này thì sẽ không trách "phong thủy" khi phòng khách ám mùi.

Ga, điện, nước phải đi dưới sàn

Đảo đứng giữa phòng nên mọi đường cấp đều phải chôn dưới sàn trước khi lát. Nhiều chung cư có nội quy hạn chế bình ga trong căn hộ, nên đảo nấu ở chung cư thường là bếp từ; bếp từ đôi cần đường dây riêng và át riêng theo công suất ghi trên máy. Chuyện bếp từ có cần xem hướng như bếp lửa hay không, xem bài bếp từ phong thủy.

Đọc cho đúng mức

• Sách cổ không biết bếp đảo. Mọi kết luận về bếp đảo là suy rộng của người đời sau; điều duy nhất sách cho bạn là khung "phương đặt bếp" và "chỗ cửa lửa quay về".
• "Bếp phải có chỗ dựa" là một trường phái suy luận, không phải lời sách về bếp. Nếu bạn theo Bát Trạch hay Huyền Không thì không bắt buộc phải theo ý này.
• Trung cung là chỗ đáng cân nhắc thật với người theo Huyền Không, và với cả người không theo phái nào: lửa giữa nhà nghĩa là khói, dầu, hơi nóng lan đều ra mọi phòng.
• Đừng hy sinh lối đi để được chữ "tựa". Đảo kê sát quá để có chỗ dựa giả mà lối đi chỉ còn 80 cm là đổi cái quan niệm lấy cái bất tiện mỗi ngày.

Việc nên làm

• Xác định đảo của bạn thuộc kiểu nào: chỉ khi đảo có bếp nấu mới cần đọc phần "tọa".
• Đo lối đi quanh đảo: dưới 100 cm ở phía người nấu thì cân nhắc rút ngắn hoặc thu hẹp đảo.
• Có bếp trên đảo: chừa mặt bàn phía sau hoặc làm gờ kính chắn cao 15 – 30 cm.
• Chọn một phái: theo Bát Trạch thì đo tọa – hướng căn hộ rồi xem đảo ở phương nào; theo Huyền Không thì lập tinh bàn bằng công cụ phi tinh và xem đảo có rơi vào trung cung không.
• Căn hộ chưa làm bếp: nếu còn phân vân, đặt bếp nấu ở tường và để đảo làm chỗ rửa, sơ chế — cách này hợp với cả bốn cách đọc ở trên.

Nguồn tham khảo

• Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu (đời Thanh) — phần bếp, ý "tọa hung hướng cát" (đại ý).
• Bát Trạch Minh Kính, bản lưu hành đời Thanh — phần táo môn (đại ý).
• Hiệp hội Bếp và Phòng tắm Hoa Kỳ (NKBA) — hướng dẫn quy hoạch nhà bếp, mục lối đi làm việc và mặt bàn quanh bếp nấu.