Hướng bếp: 'hướng' là cửa lò ngày xưa, vậy bếp ga, bếp từ hướng là đâu

Hướng bếp trong sách Bát Trạch là hướng của cửa lò, chỗ đút củi và hút gió vào nuôi lửa. Bếp ga, bếp từ không có cửa lò, nên các thầy hiện nay phải chọn một mốc thay thế: phía núm vặn (phổ biến nhất ở Việt Nam), phía ống ga hay dây điện đi vào, hoặc bỏ hướng, chỉ xét vị trí. Mốc khác nhau thì kết luận khác nhau, nên phải nói rõ đang dùng mốc nào.

Sách gọi là "táo môn": cửa của lửa

Bếp lò mà sách Bát Trạch mô tả là khối gạch đất kín, phía trên đặt nồi, phía trước để một lỗ. Lỗ ấy vừa để đút củi, vừa là đường gió vào lò; sách gọi là táo môn (cửa bếp) hay hỏa môn (cửa lửa). Bát Trạch Minh Kính, đại ý, dạy cửa lửa nên quay về phương cát, còn thân bếp ngồi ở phương hung.

Hai điều suy ra từ đó, ít bài viết phổ thông để ý:

• Hướng bếp không phải hướng người nấu nhìn. Người nấu bếp lò đứng hay ngồi ở phía cửa lò, mặt nhìn vào lò. Cửa lò quay về Nam thì người đun quay mặt về Bắc. Hướng bếp là hướng từ bếp nhìn ra.
• Hướng gắn với đường lửa ăn gió. Lý lẽ của sách: lửa sống bằng gió đi vào qua cửa lò, nên cửa lò mở về phương cát là để lửa, và cái ăn nấu bằng lửa ấy, được nuôi bằng khí tốt.

Bếp của người Việt xưa phần nhiều là ba hòn đầu rau hoặc kiềng sắt, lửa hở, củi đút từ phía nào cũng được. Nghĩa là ngay cả ở nhà Việt thời đun rơm, "hướng bếp" theo đúng nghĩa sách đã phải suy ra. Chuyện bếp ga hôm nay không phải lần đầu người ta phải diễn giải.

Bốn cách các thầy hiện nay lấy hướng bếp

Cách thứ nhất được dùng nhiều nhất ở Việt Nam, và gần ý sách nhất: nó giữ được hai điều "hướng là từ bếp nhìn ra" và "hướng là phía người thao tác". Bài này tính theo cách ấy. Phần lý lẽ của chữ tọa, chữ hướng và ba khung tính cát hung (theo mệnh, theo trạch, theo cửa) có ở bài bếp tọa hung hướng cát; bài này đi vào phần đo và phần đổi.

Đo hướng bếp: đo nhà một lần, suy bếp bằng góc vuông

Cầm điện thoại đứng ngay trước bếp mà đo là cách dễ sai nhất. Quanh bếp có máy hút mùi vỏ thép, tủ lạnh, nồi gang, khung tủ có ray kim loại; bếp từ khi đang bật còn tạo từ trường biến thiên. La bàn điện thoại lệch vài chục độ ở chỗ như vậy là chuyện thường. Các nguồn gây lệch được kể đủ ở bài đo hướng nhà sai ở đâu.

Cách chắc hơn:

1. Đo hướng nhà một lần, ở chỗ thoáng: đứng ngoài cửa, cách cửa sắt, xe máy vài bước; hoặc đọc trên bản đồ vệ tinh theo đường mép mặt tiền.
2. Nhà phố, căn hộ gần như luôn có tường vuông góc với nhau. Bếp dựa vào bức tường nào thì hướng bếp là hướng nhà cộng hoặc trừ 90 độ, hoặc 180 độ.
3. Ghi lại cả số độ, không chỉ tên hướng, để biết bếp có nằm sát ranh giới hai phương không.

Ví dụ: nhà mặt tiền nhìn 95 độ (hướng Đông). Bếp dựa vào tường hông phía Bắc thì mặt bếp nhìn 185 độ, tức Nam. Dựa tường hông phía Nam thì mặt bếp nhìn 5 độ, tức Bắc. Dựa tường sau (phía Tây) thì mặt bếp nhìn 95 độ, tức Đông. Không cần đứng cạnh bếp lần nào.

Hai ví dụ tính sẵn

Hai ví dụ dưới đây tính bằng công cụ hướng nhà của site, theo khung mệnh chủ nhà, kiểm tay bằng công thức cung phi.

Căn hộ, chủ nhà nữ sinh tháng 6/1990

Năm âm Canh Ngọ, cung phi Cấn (Thổ), Tây tứ mệnh. Bốn phương cát: Tây Nam (Sinh Khí), Tây Bắc (Thiên Y), Tây (Diên Niên), Đông Bắc (Phục Vị). Bếp nên nằm ở Đông Nam (Tuyệt Mệnh) hoặc Bắc (Ngũ Quỷ).

Căn hộ có bếp chữ I dựa vào tường phía Đông. Theo cách "mặt trước", mặt bếp nhìn Tây: Diên Niên, cát. Người nấu thì quay mặt về Đông: Lục Sát. Nếu một thầy tính theo người nấu, cùng cái bếp ấy thành "hướng hung". Hai người tư vấn có thể nói ngược nhau mà ai cũng có sách, chỉ vì lấy mốc khác nhau.

Nhà ống hướng Đông, chủ nhà nam sinh tháng 8/1985

Năm âm Ất Sửu, cung phi Càn (Kim), Tây tứ mệnh. Bốn phương cát: Tây (Sinh Khí), Đông Bắc (Thiên Y), Tây Nam (Diên Niên), Tây Bắc (Phục Vị).

Nhà ống mặt tiền nhìn Đông, bếp ở cuối nhà. Ba bức tường bếp có thể dựa:

Không bức tường nào cho hướng cát. Muốn mặt bếp nhìn Tây thì bếp phải dựa vào phía Đông của khu bếp, tức vách ngăn giữa bếp và phần nhà phía trước, hoặc làm bếp đảo, bếp chữ L có đoạn ngắn quay lưng về phía trước nhà. Đây là tình huống rất thường gặp: người Tây tứ mệnh ở nhà hướng Đông, phương cát của mình nằm cả về phía trong nhà, mà bếp nhà ống lại hay dựa tường ngoài.

Trường hợp này có ba lối: dựng một vách thấp cho bếp dựa vào khi sửa bếp; chấp nhận và xét theo khung khác (theo trạch, theo cửa); hoặc giữ nguyên, vì vị trí bếp đã hợp. Chọn lối nào là chuyện của gia đình, không lối nào bắt buộc.

Bếp từ, bếp hồng ngoại: có cần hướng không

Các thầy chia hai ý. Ý thứ nhất: bếp từ vẫn là chỗ nấu, có mặt trước, có người thao tác, nên tính như bếp ga. Ý thứ hai: bếp từ không có lửa hở, không "ăn gió", nên lý lẽ của chữ táo môn không còn, chỉ cần xét vị trí. Ý thứ hai bám chữ sách hơn; ý thứ nhất bám thói quen hơn. Bài bếp từ có cần xem hướng bàn kỹ chuyện này.

Một điểm thực tế: căn hộ mới nhiều nơi chỉ cho dùng bếp từ, và bếp từ đặt âm bàn rất dễ xoay. Nếu đằng nào cũng thay mặt đá, xoay vị trí bếp trên cùng một mặt bàn là việc rẻ nhất có thể làm.

Sách cổ nói gì

Bát Trạch Minh Kính, đại ý: chỗ bếp ngồi nên đè lên phương hung của bản mệnh, cửa lửa nên quay về phương cát của bản mệnh. — Bát Trạch Minh Kính, phần bếp

Bình: chữ quan trọng là cửa lửa. Nó cho thấy hướng bếp là hướng của một cái lỗ trên thân bếp, không phải hướng của người. Mọi cách lấy hướng bếp ga, bếp từ đều là thử tìm một thứ "giống cái lỗ ấy" nhất.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, cũng xét bếp có chỗ ngồi và cửa lửa, nhưng lấy cửa nhà làm mốc cát hung thay vì mệnh chủ nhà. — Dương Trạch Tam Yếu, phần táo

Bình: cùng một chữ "hướng bếp", hai sách cùng đời Thanh đã khác nhau ở mốc tính. Chuyện các thầy hôm nay chưa thống nhất về bếp ga không có gì lạ.

Đọc cho đúng mức

• Mọi cách lấy hướng bếp ga, bếp từ đều là suy diễn. Sách viết cho bếp lò đun củi; không có câu nào của người xưa nói về núm vặn hay mặt kính.
• Hướng bếp là nửa sau của câu "tọa hung hướng cát". Vị trí bếp (nửa đầu) áp được nguyên vẹn hơn; nếu chỉ chỉnh được một thứ, nhiều thầy ưu tiên vị trí.
• Huyền Không không dùng hướng bếp theo mệnh. Phái này xét sao bay tới cung bếp; xem bài bếp theo Huyền Không.
• An toàn trước hướng. Không xoay bếp ga để ngọn lửa hứng gió cửa sổ, không kéo ống ga dài vòng qua tủ chỉ để đổi hướng.

Việc nên làm

• Đo hướng nhà một lần ở chỗ thoáng, ghi số độ; suy hướng bếp bằng cộng trừ 90 độ theo bức tường bếp dựa.
• Hỏi người tư vấn đang lấy hướng bếp theo mặt trước, theo người nấu hay theo nguồn vào, và tính theo mệnh, theo trạch hay theo cửa.
• Nếu không bức tường nào cho hướng cát: cân nhắc vách thấp, bếp đảo hoặc bếp chữ L khi sửa; không thì giữ nguyên, ưu tiên vị trí.
• Bếp từ âm bàn: tận dụng lần thay mặt đá để xoay, đừng đục tường riêng cho việc này.

Khi bếp không xoay được về phương cát, có người theo lý ngũ hành chọn một món hành Mộc đặt gần bếp, lấy ý Mộc sinh Hỏa, nối lửa bếp với phía mình mong muốn. Vật ấy là lời nhắc, không thay được việc chọn chỗ đặt bếp cho hợp lý.

🧭Hướng nhà Bát Trạch
Cung phi chủ nhà, tám phương cát hung, đặt cửa – bếp – giường.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Bát Trạch Minh Kính, bản lưu hành đời Thanh — phần bếp, chữ táo môn, hỏa môn (đại ý).
• Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu (đời Thanh) — phần táo (đại ý).
• Cung phi và bảng tám phương cho hai ví dụ (nữ 1990, nam 1985) tính bằng công cụ hướng nhà của aihuyenhoc.com, kiểm tay theo công thức tam nguyên.