Bếp sát chậu rửa: 'thủy hỏa tương xung' và khoảng cách thường được khuyên

Bếp sát chậu rửa bị gọi là "thủy hỏa tương xung" theo phép suy ngũ hành: chậu là Thủy, bếp là Hỏa, Thủy khắc Hỏa. Sách cổ không có câu nào cấm cụ thể chuyện này. Khoảng cách thường được khuyên, cỡ 60 cm trở lên, có lý do rõ hơn: đó là chỗ sơ chế, và nước bắn vào chảo dầu nóng là chuyện nguy hiểm thật. Bàn bếp quá ngắn thì có cách xếp riêng.

"Thủy hỏa tương xung" là phép suy, không phải câu sách

Ngũ hành có hai chiều: sinh và khắc. Trong vòng khắc, Thủy khắc Hỏa. Thiên Hồng Phạm trong Thượng Thư, văn bản sớm nhất còn lại nói về ngũ hành, tả tính của hai hành này:

Nghĩa: nước thì thấm xuống, lửa thì bốc lên. — Thượng Thư, Hồng Phạm

Từ chỗ "một thứ đi xuống, một thứ đi lên, một thứ dập thứ kia", các thầy đời sau suy ra: đặt chậu rửa (Thủy) sát bếp (Hỏa) là để hai hành "đánh nhau" ngay chỗ nấu ăn. Đây là phép suy, không phải câu của một sách phong thủy cổ nào. Sách Bát Trạch bàn bếp theo phương và hướng (xem bài phong thủy nhà bếp); nhà xưa lấy nước ở giếng, ở chum ngoài sân, không có chậu rửa gắn liền bàn bếp để mà bàn.

Kinh Dịch lại nói điều ngược lại

Thú vị là cũng trong truyền thống ấy, hình ảnh "nước đặt trên lửa" không phải là xung mà là thành. Quẻ thứ 63 trong Chu Dịch, Thủy Hỏa Ký Tế, có quẻ Khảm (nước) ở trên, quẻ Ly (lửa) ở dưới: đúng hình nồi nước đặt trên bếp. Tên quẻ "Ký Tế" nghĩa là việc đã xong, đã qua sông. Lời Đại Tượng:

Nghĩa: nước ở trên lửa là quẻ Ký Tế; người quân tử theo đó mà nghĩ tới cái hoạn để phòng trước. — Chu Dịch, quẻ Ký Tế, Đại Tượng

Hai ý đáng giữ. Thứ nhất, nước và lửa phối đúng chỗ thì nấu được cơm: không có nước thì lửa chẳng làm ra món gì. Thứ hai, ngay lúc việc đã thành, sách nhắc phòng cái hoạn. Đặt vào gian bếp, cái hoạn ấy rất cụ thể: nước bắn vào dầu nóng, sàn ướt cạnh lửa, tay ướt chạm công tắc. Đọc như vậy, "thủy hỏa" không phải chuyện kiêng mà là chuyện sắp xếp cho đúng thứ tự.

Lý do thật của khoảng cách giữa bếp và chậu

Con số 60 cm hay được nhắc có gốc từ chuyện thao tác: đó là bề rộng một mô-đun tủ bếp tiêu chuẩn, cũng là khoảng tối thiểu để đặt một cái thớt lớn cạnh một cái rổ. Các hướng dẫn thiết kế bếp phổ biến khuyên chừa một đoạn mặt bàn liền giữa chậu và bếp, thường từ 60 đến 90 cm. Không có con số nào "đúng phong thủy"; có con số đủ chỗ làm và con số chật.

Bàn bếp chữ I quá ngắn: cách xếp

Căn hộ nhỏ, nhà ống ngang 3,5 – 4 mét hay có bàn bếp chữ I chỉ 1,8 – 2,1 mét. Cộng thử: chậu đôi 80 cm, bếp hai vùng nấu 70 – 75 cm, phần còn lại chưa tới 60 cm, và phần ấy thường bị kẹp ở giữa hoặc ở đầu.

Thứ tự lựa chọn, từ ít tốn đến tốn hơn:

1. Chậu một đầu, bếp một đầu, khoảng trống ở giữa. Đây là cách xếp cho khoảng sơ chế lớn nhất trên cùng chiều dài. Tránh đặt bếp kẹp giữa chậu và tường, vì cán chảo hay va tường.
2. Thu nhỏ thiết bị. Chậu đơn 50 – 60 cm thay chậu đôi; bếp hai vùng nấu xếp dọc (bếp domino 30 – 40 cm) thay bếp ngang 75 cm. Đổi được 30 – 50 cm mặt bàn.
3. Tấm chắn nước. Một tấm kính cường lực cao 20 – 30 cm đặt đứng giữa chậu và bếp khi hai thứ buộc phải gần, chặn nước bắn sang chảo.
4. Thêm mặt bàn tạm. Thớt đậy lên chậu khi không rửa, kệ gấp gắn tường, xe đẩy có mặt gỗ.
5. Đổi sang chữ L. Nếu góc phòng cho phép, đưa chậu sang cạnh ngắn, nhất là cạnh có cửa sổ; bếp ở cạnh dài. Hai thứ tách nhau bằng góc chữ L. Xoay bếp sang cạnh khác thì hướng bếp cũng đổi; cách tính lại có ở bài hướng bếp.

Một kiểu xếp nên tránh: bếp và chậu nằm hai dãy song song đối diện nhau với lối đi hẹp dưới 1 mét. Người nấu phải quay người với chảo nóng hoặc nồi nước sôi trên tay. Đây cũng là kiểu một số thầy gọi là "thủy hỏa đối đầu"; lý do thực tế của nó còn rõ hơn lý do ngũ hành. Đỉnh thứ ba của vòng đi lại là tủ lạnh, bàn ở bài vị trí đặt tủ lạnh.

Chiều dài bàn bếp theo thước Lỗ Ban

Nhiều gia đình nhờ thợ đóng bàn bếp theo thước Lỗ Ban 42,9 cm (thước đo khối đặc trong nhà). Tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của site cho vài chiều dài hay gặp:

Chiều sâu bàn bếp 60 cm rơi vào cung Nghĩa (tốt); 65 cm rơi vào cung Quan (tốt). Hai điều cần nói rõ: thước Lỗ Ban là tục của thợ mộc, không thuộc phái Bát Trạch hay Huyền Không; và chiều dài bàn bếp chủ yếu do bề ngang phòng quyết định, không nên bớt mất chỗ sơ chế chỉ để lọt cung đỏ. Chuyện chiều cao bàn bếp có bài riêng: chiều cao bàn bếp.

Sách cổ nói gì

Nước ở trên lửa là Ký Tế; người quân tử nghĩ tới cái hoạn mà phòng trước. — Chu Dịch, quẻ Ký Tế, Đại Tượng

Bình: người hay nhắc "thủy hỏa tương xung" ít khi nhắc quẻ này. Trong Dịch, nước trên lửa là hình của việc đã thành, chỉ kèm một lời nhắc phòng xa. Với gian bếp, lời nhắc ấy là khoảng cách đủ để nước không bắn vào dầu, chứ không phải lệnh tách hẳn nước khỏi lửa.

Nước thì thấm xuống, lửa thì bốc lên. — Thượng Thư, Hồng Phạm

Bình: Hồng Phạm tả tính của từng hành, không bàn sinh khắc trong nhà ở. Phép "chậu là Thủy, bếp là Hỏa" là cách gán của đời sau.

Đọc cho đúng mức

• Không có sách phong thủy cổ nào quy định khoảng cách bếp và chậu. Con số 60 cm là con số của người làm bếp, không phải của thầy địa lý.
• Gán chậu rửa là Thủy, bếp là Hỏa là cách nói hình ảnh. Nếu theo đúng logic ấy, nồi nước trên bếp cũng là "xung", mà Kinh Dịch lại gọi đó là thành.
• Các thầy khác nhau ở chỗ có cần "thông quan" (đặt một thứ hành Mộc ở giữa) hay không. Khái niệm thông quan vốn của Bát Tự, mượn sang nhà ở là chuyện đời sau.
• An toàn là phần thật: nước bắn vào dầu nóng, sàn ướt cạnh bếp ga, ổ điện cạnh chậu. Phần này không phụ thuộc phái nào.

Việc nên làm

• Đo lại khoảng mặt bàn liền giữa chậu và bếp; dưới 40 cm thì nên xếp lại.
• Bàn chữ I ngắn: chậu một đầu, bếp một đầu, cân nhắc chậu đơn và bếp xếp dọc.
• Buộc phải sát: lắp tấm kính chắn nước giữa chậu và bếp, cao 20 – 30 cm.
• Ổ điện cho máy lọc nước, máy rửa bát đặt cao hơn mặt bàn và xa chậu, có nắp che.
• Đóng bàn bếp mới: chọn chiều dài theo chỗ sơ chế trước, rồi nếu muốn thì nhích vài centimet cho lọt cung tốt của thước Lỗ Ban.

Ai muốn có một vật nhắc giữ hòa nước và lửa trong gian bếp thường chọn đồ hành Mộc, như chậu cây nhỏ đặt giữa chậu rửa và bếp, theo lý Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa. Vật ấy là biểu tượng, còn khoảng cách và tấm chắn nước mới là thứ giữ an toàn.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch, quẻ 63 Thủy Hỏa Ký Tế — lời Đại Tượng.
• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm — đoạn tả tính ngũ hành.
• Cung thước Lỗ Ban 42,9 cm cho chiều dài, chiều sâu bàn bếp tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com.