Nhà vệ sinh đối diện cửa chính: nhà phố nhỏ xử lý ra sao

Nhà vệ sinh đối diện cửa chính bị ngại vì cửa là chỗ người và khí vào nhà, mà điều đầu tiên đập vào mắt lại là chỗ uế. Vấn đề thật là mùi theo luồng gió và tầm nhìn của khách. Nhà phố nhỏ xử lý được mà không cần vật phẩm: cửa tự đóng, quạt hút, đổi chiều cửa vệ sinh, vách lửng.

Tình huống quen: nhà ống, hành lang thẳng một trục

Nhà phố 4 × 16 m điển hình: tầng trệt để xe phía trước, cầu thang ở giữa, bếp và nhà vệ sinh dồn ra sau vì đường ống thoát xuống bể phốt. Để tiết kiệm diện tích, lối đi dọc một bên tường chạy thẳng từ cửa chính tới cuối nhà, và cánh cửa vệ sinh nằm đúng ở đầu kia lối đi. Mở cửa chính là thấy cửa vệ sinh, cách 12 – 14 m.

Trước khi lo, đo xem có thẳng trục thật không. Kẻ một đường từ giữa cửa chính vào sâu trong nhà: nếu tâm cửa vệ sinh lệch khỏi đường ấy hơn nửa bề rộng cửa vệ sinh, hai cửa không "đối" nhau theo cách các thầy nói. Nhiều nhà lo nhầm chỉ vì đứng ở cửa chính nghiêng đầu nhìn thấy.

Lời kiêng có gốc ở đâu

Chúng tôi chưa tìm thấy trong Bát Trạch Minh Kính hay Dương Trạch Tam Yếu một câu nói đích danh "nhà xí đối cửa chính". Lời kiêng là suy ra từ ba ý có trong sách và trong nếp nhà:

• Cửa đứng đầu. Dương Trạch Tam Yếu đặt cửa vào hàng đầu trong ba điều cốt yếu (cửa, phòng chủ, bếp). Cửa là "miệng" nhận khí của nhà.
• Chỗ uế ở phương hung. Sách Bát Trạch dùng chỗ thải, chỗ phụ để đặt vào phương xấu, dành phương tốt cho cửa, phòng. Nhà vệ sinh nằm ngay trên đường khí từ cửa vào là trái tinh thần ấy. Bài nhà vệ sinh đặt ở cung nào bàn cách xét theo cung.
• Nếp nhà Việt xưa. Nhà xí ở cuối vườn, sau chuồng, khách vào sân không bao giờ thấy. Nhà ống đưa nó vào trong nhà và người ta thấy "chướng".

Lời kiêng vì vậy có lý lẽ, nhưng nó là bước suy của đời sau, không phải điều cấm có nguyên văn.

Vấn đề thật: gió, mùi, mắt

Tách khỏi quan niệm, có ba điều đo được:

1. Luồng gió. Nhà ống mở cửa chính, gió đi dọc lối đi ra phía sau. Nhà vệ sinh không có quạt hút, cửa hở, thì mùi và hơi ẩm đi ngược theo đúng trục ấy khi gió đổi chiều hoặc khi cửa sau đóng.
2. Tầm nhìn. Khách đứng ở cửa nhìn thẳng vào cửa vệ sinh; người trong nhà đi ra từ đó đối mặt khách. Chuyện ngại là thật.
3. Ẩm. Nhà vệ sinh tầng trệt cuối nhà thường thiếu nắng; ẩm tràn ra hành lang làm mốc chân tường.

Cả ba đều có cách xử lý bằng vật liệu và thiết bị.

Năm cách xử lý, rẻ trước đắt sau

Thứ tự này là thứ tự nên thử. Phần lớn nhà dừng ở cách 1 và 2 là đủ cho chuyện mùi; cách 3 hoặc 4 xử lý tầm nhìn. Cách 5 chỉ đáng khi đang sửa lớn.

Cửa tự đóng và khe chân cửa

Cửa vệ sinh để hở là gốc của hầu hết phiền phức. Tay co thủy lực loại nhỏ cho cửa nội thất giá không đáng kể, lắp nửa giờ. Khi đã có quạt hút thì để khe chân cửa khoảng 1,5 – 2 cm hoặc ô gió ở chân cánh: quạt hút cần không khí bù vào, cửa kín bưng thì quạt chạy mà không hút được bao nhiêu. Luồng đi đúng là từ hành lang vào nhà vệ sinh rồi ra ngoài trời, không phải ngược lại — đó chính là cách "giữ uế khí không tràn ra cửa" theo nghĩa đo được.

Quạt hút cỡ nào

Nhà vệ sinh 1,2 × 2 m, trần 2,7 m có thể tích khoảng 6,5 m³. Muốn đổi khí chừng 8 – 10 lần mỗi giờ thì cần quạt khoảng 50 – 65 m³/giờ; chọn loại ghi 80 – 120 m³/giờ để bù hao do ống dài, cút gấp. Ống phải xả ra ngoài trời, không xả vào trần thạch cao. Chi tiết ở bài nhà vệ sinh không có cửa sổ.

Đổi chiều cửa: cần bao nhiêu chỗ

Quay cửa sang hông cần nhà vệ sinh rộng ít nhất bằng bề rộng cửa cộng phần tường hai bên, khoảng 1,0 – 1,1 m ở cạnh đặt cửa. Nhà vệ sinh ngang 1,2 m làm được. Lối đi trước cửa sau khi xoay nên còn 80 – 90 cm để đi lại thoải mái. Không đủ chỗ xoay thì thay cánh mở bằng cửa trượt lùa song song tường — cửa trượt không mở toang ra phía hành lang, tầm nhìn khi mở hẹp hơn hẳn.

Vách lửng: đặt đâu, cao bao nhiêu

Vách đặt ngay sau cửa chính tạo một khoảng lùi kiểu huyền quan; đặt giữa lối đi thì chắn được cả nhà vệ sinh lẫn bếp. Để che tầm mắt người đứng (mắt người lớn ở độ cao 1,5 – 1,6 m), vách cần cao khoảng 1,8 m trở lên. Vách lam đứng, hở 30 – 40% vẫn chắn được tầm nhìn chính diện mà không chặn gió, không làm tối hành lang. Bài vách ngăn sau cửa chính và huyền quan là gì bàn kỹ.

Số đo theo thước Lỗ Ban

Nhà có thói quen theo thước thì tính luôn khi làm lại. Tính bằng công cụ thước Lỗ Ban:

Hai cỡ thợ hay làm theo thói quen — cửa 70 cm, vách 1,8 m — đều rơi cung xấu. Nới cửa lên 75 cm còn dễ đi hơn, nâng vách lên 1,9 m còn che tốt hơn; trường hợp này thước và công năng cùng một chiều.

Ví dụ: nhà phố 4 × 16 m sửa trong một tuần

Nhà mặt tiền 4 m, cửa chính hai cánh ở giữa mặt tiền. Lối đi rộng 1 m dọc tường phải, cuối lối là nhà vệ sinh 1,2 × 2 m, cửa 70 × 200 cm mở ra hành lang, không quạt. Chủ nhà than hai chuyện: khách nhìn thấy, hành lang có mùi những ngày nồm.

Đo trục: tâm cửa chính ở giữa mặt tiền, tâm cửa vệ sinh lệch về bên phải 1,4 m — hơn nửa bề rộng cửa vệ sinh (35 cm), nên về hình học hai cửa không thẳng trục. Thứ khách nhìn thấy là cánh cửa mở toang ra lối đi. Cách làm:

• Thay cánh cửa vệ sinh: lọt lòng 75 × 210 cm, mở vào trong, lắp tay co thủy lực; khe chân cửa 1,5 cm.
• Lắp quạt hút 100 m³/giờ, ống xả ra giếng trời phía sau, chạy theo đèn, tắt trễ 10 phút.
• Không làm vách: sau hai thay đổi trên, đứng ở cửa chính chỉ còn thấy một cánh cửa gỗ đóng kín cuối hành lang.

Tổng việc gói trong vài ngày công thợ, không đụng tới đường ống.

Sách cổ nói gì

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng. — Táng Thư, Quách Phác

Nhà lấy hình thế làm thân thể, lấy suối nước làm mạch máu, lấy đất làm da thịt, lấy cây cỏ làm lông tóc, lấy nhà cửa làm áo quần, lấy cửa ngõ làm mũ đai. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý: nhà có ba điều cốt yếu là cửa, phòng chủ, bếp; cửa đứng đầu.

Bình: câu Táng Thư là câu gốc của chữ "phong thủy", vốn nói về khí trong đất ở huyệt mộ. Người làm nhà đời sau mượn nó để nói luồng gió trong nhà: gió đi thẳng một mạch là khí "tán", có chỗ ngăn, chỗ đổi hướng thì khí "tụ". Vách lửng, cửa đổi chiều chính là chỗ đổi hướng ấy. Câu Hoàng Đế Trạch Kinh ví cửa ngõ như mũ đai — thứ người ta thấy đầu tiên và thể hiện nề nếp. Nhà vệ sinh mở toang ra cửa chính giống người mặc áo xộc xệch ở chỗ ai cũng nhìn thấy; cách sửa là chỉnh lại cho gọn, không phải treo thêm gì.

Đọc cho đúng mức

• Không sách cổ chính nào có câu cấm đích danh; lời kiêng là suy từ chuyện cửa và chỗ uế.
• Huyền Không xét nhà vệ sinh theo sao bay tới ô của nó, có thể coi một nhà vệ sinh cuối nhà là chấp nhận được dù đối cửa.
• Treo gương, rèm hạt, vật phẩm ở cửa vệ sinh không giải được mùi hay tầm nhìn; cánh cửa kín và quạt hút giải được.
• Nhà vệ sinh đối diện bếp, cửa phòng ngủ là các ca khác, xem bếp đối diện nhà vệ sinh.

Việc nên làm

1. Đo trục: tâm cửa chính và tâm cửa vệ sinh lệch nhau bao nhiêu.
2. Lắp tay co thủy lực, chuyển cửa sang mở vào trong nếu được.
3. Lắp quạt hút xả ra ngoài trời, để khe chân cửa cho gió bù.
4. Vẫn thấy chướng thì đổi chiều cửa hoặc làm vách lam cao 1,9 m.
5. Làm lại cửa thì lấy lọt lòng 75 – 80 × 205 – 210 cm thay cho 70 × 200 cm.

Nguồn tham khảo

• Quách Phác, Táng Thư — đoạn khí, gió và nước.
• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ví ngôi nhà như thân người.
• Triệu Cửu Phong, Dương Trạch Tam Yếu — cửa, phòng chủ, bếp (đại ý).
• Số đo cửa và vách: tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com. Lưu lượng quạt hút là số ước theo thể tích phòng; theo thông số hãng khi mua.
• Bài liên quan: phong thủy nhà ống.