Biển hiệu cửa hàng: kích thước, chữ, đèn — phần nào phong thủy, phần nào quy định

Biển hiệu cửa hàng có ba lớp, xét theo thứ tự: quy định (khuôn khổ, nội dung bắt buộc, vị trí không che cửa thoát nạn), khả năng đọc (chữ đủ lớn để đọc từ bên kia đường, đèn ban đêm không chói), rồi mới tới quan niệm phong thủy (kích thước theo thước Lỗ Ban, màu theo mệnh chủ). Kích thước Lỗ Ban là tục của thợ; khuôn khổ biển thì do pháp luật và địa phương đặt ra.

Lớp thứ nhất: quy định

Biển hiệu là thứ duy nhất trong cửa hàng vừa thuộc chuyện phong thủy vừa thuộc chuyện pháp luật; trong thứ tự xét một cửa hàng (bài phong thủy cửa hàng) nó đứng sau mặt tiền, lối vào, quầy và ánh sáng. Phần pháp luật phải đi trước, vì biển làm sai khuôn khổ có thể bị yêu cầu tháo dỡ, tốn gấp đôi.

Luật Quảng cáo năm 2012 có một điều riêng về biển hiệu. Theo bản luật năm 2012, mấy điểm thường được nhắc:

• Nội dung bắt buộc: tên cơ quan chủ quản trực tiếp (nếu có), tên cơ sở kinh doanh theo giấy đăng ký, địa chỉ, điện thoại.
• Khuôn khổ: biển ngang và biển dọc có giới hạn chiều cao, chiều rộng; biển ngang không dài quá chiều ngang mặt tiền; biển dọc không cao quá tầng nhà nơi đặt biển.
• Vị trí: không che chắn không gian thoát nạn, cứu hoả; không lấn ra vỉa hè, lòng đường.
• Chữ nước ngoài: được dùng kèm nhưng phải nhỏ hơn và đặt dưới chữ tiếng Việt.

Chúng tôi cố ý không ghi con số mét cụ thể ở đây. Luật Quảng cáo đã có sửa đổi, bổ sung sau năm 2012; còn có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng và lắp đặt phương tiện quảng cáo ngoài trời (QCVN 17 của Bộ Xây dựng), và nhiều địa phương có quy chế riêng cho phố cổ, phố đi bộ, khu bảo tồn. Con số đúng cho cửa hàng của bạn là con số của văn bản đang có hiệu lực và của địa phương nơi đặt biển. Hỏi phường hoặc phòng văn hoá quận trước khi đặt làm là cách rẻ nhất; người đang đi xem mặt bằng thì hỏi luôn chủ nhà biển cũ đã từng bị nhắc chưa (bài thuê mặt bằng kinh doanh).

Lớp thứ hai: đọc được từ bên kia đường

Biển hiệu làm ra để khách nhìn thấy và đọc được. Lỗi hay gặp nhất không phải "sai cung" mà là chữ quá nhỏ, quá nhiều, quá cầu kỳ.

Chiều cao chữ. Người làm biển có mốc kinh nghiệm: chữ cao khoảng 2,5 cm cho mỗi 3 mét khoảng cách là mức còn đọc ra được khi đứng yên. Đường phố hai làn cộng vỉa hè, khoảng cách từ bên kia đường tới biển chừng 15 – 20 mét, nghĩa là chữ tên tiệm nên cao ít nhất 15 cm; muốn người đi xe máy đọc kịp khi lướt qua thì cần to hơn nhiều. Số điện thoại, địa chỉ là chữ phụ, nhỏ hơn được.

Ít chữ. Một biển nhà phố 4 mét ngang thường chỉ "chứa" được tên tiệm và một dòng ngắn nói tiệm bán gì. Liệt kê mười mặt hàng là cách chắc nhất để không ai đọc hết.

Tương phản. Chữ sáng trên nền tối hoặc chữ tối trên nền sáng, chênh nhau rõ. Đỏ trên nền đỏ sẫm, vàng trên nền trắng là hai cặp khó đọc hay gặp. Đây là chỗ chuyện màu theo mệnh hay va với chuyện đọc được (xem lớp thứ ba).

Kiểu chữ. Chữ thư pháp, chữ uốn lượn đẹp ở gần nhưng khó đọc ở xa. Tên tiệm dùng kiểu chữ đơn giản, nét đủ dày.

Biển ngang và biển dọc. Biển ngang trên cửa đọc tốt từ bên kia đường, nhưng người đi dọc vỉa hè cùng phía gần như không thấy. Biển dọc hoặc biển nhỏ vuông góc mặt tiền thì ngược lại. Tiệm ở phố đông người đi bộ nên tính cả hai, trong khuôn khổ quy định cho phép.

Đèn ban đêm

• Hộp đèn sáng đều, đọc tốt, nhưng dễ chói nếu quá sáng so với phố xung quanh.
• Chữ nổi đèn hắt (đèn chiếu ngược lên tường sau chữ) dịu mắt, sang hơn, nhưng cần nền tường sáng màu.
• Đèn nhấp nháy, chạy chữ gây chú ý nhưng làm phiền hàng xóm, nhà đối diện; một số nơi hạn chế.
• Biển ở mặt tiền hướng Tây phơi nắng chiều nhanh bạc màu, chữ in, chữ dán phai trước; chọn vật liệu chịu nắng, xem thêm bài cửa hàng hướng Tây.
• Đặt hẹn giờ tắt biển vào giờ khuya; biển sáng thâu đêm chiếu vào phòng ngủ nhà đối diện là chuyện gây mâu thuẫn hàng xóm thường gặp.

Độ cao và chỗ đặt

Biển đặt quá thấp làm mặt tiền nặng, che cửa kính, che tầm nhìn vào trong tiệm. Biển đặt quá cao (che cửa sổ tầng 2) vừa vướng quy định vừa làm tối phòng tầng trên. Với nhà phố, chỗ quen thuộc là dải tường giữa đỉnh cửa tầng trệt và sàn tầng 2. Phần mặt tiền, mái hiên, cửa kính có ở bài mặt tiền cửa hàng.

Lớp thứ ba: phong thủy — thước Lỗ Ban và màu

Thước Lỗ Ban: thợ chưa thống nhất dùng thước nào

Thợ làm biển ở Việt Nam hay đo biển theo thước Lỗ Ban. Câu hỏi đầu tiên là thước nào: thước 42,9 cm (dùng cho khối đặc trong nhà ở) hay thước 52,2 cm (dùng cho khoảng rỗng, lọt lòng). Biển hiệu là một tấm đặc nhưng đặt ngoài trời, gắn vào mặt tiền; thợ mỗi nơi dùng một kiểu. Tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của site cho vài kích thước hay gặp:

Hai điều rút ra. Thứ nhất, có những kích thước tốt trên cả hai thước (biển 3,6 x 1,1 m hay 3,9 x 1,1 m chẳng hạn); nếu muốn yên tâm, chọn những số ấy là khỏi phải cãi thợ dùng thước nào. Thứ hai, kích thước nằm sát ranh giới cung (như 3,7 m trên thước 42,9) thì sai số cắt tấm vài milimet là đã sang cung khác; nên chọn số nằm giữa cung.

Đo khung ngoài hay đo phần mặt chữ, đo cả viền hay không, là chuyện được bàn riêng ở bài kích thước biển hiệu theo thước Lỗ Ban. Tất cả phải nằm trong khuôn khổ quy định ở lớp thứ nhất.

Màu theo mệnh chủ

Lời khuyên "biển màu hợp mệnh chủ tiệm" (mệnh Hỏa dùng đỏ, mệnh Thủy dùng xanh đen…) là cách áp ngũ hành của các thầy hiện đại, không có trong sách cổ. Nếu muốn theo, hãy dùng màu hợp mệnh cho nền hoặc viền, còn chữ chọn màu tương phản mạnh với nền. Một biển đúng màu mệnh mà không ai đọc được tên tiệm thì mất việc chính của biển.

Chủ tiệm là ai, mệnh gì cũng là chỗ dễ lẫn: người đứng tên giấy phép, người bỏ vốn, người trông tiệm hằng ngày có thể là ba người khác nhau. Các thầy thường lấy người đứng đầu việc kinh doanh.

Tên trên biển

Tên tiệm là phần người ta nhớ lâu nhất. Những điều thực tế: dễ đọc, dễ nhớ, không trùng tên tiệm cùng ngành gần đó, không trùng nhãn hiệu đã đăng ký của người khác. Phần đặt tên theo ngũ hành, theo số nét có ở chuyên mục đặt tên của trụ Mệnh; với biển hiệu, việc đầu tiên là tên được viết đúng như trong giấy đăng ký kinh doanh, vì đó là nội dung bắt buộc.

Sách cổ nói gì

Sách phong thủy cổ như Bát Trạch Minh Kính, Dương Trạch Tam Yếu bàn cửa, phòng, bếp; không sách nào bàn biển hiệu cửa hàng. Biển hiệu thì có từ rất sớm trong đời sống: bức tranh Thanh Minh Thượng Hà Đồ đời Bắc Tống vẽ phố xá kinh thành với nhiều tấm biển, lá cờ treo trước hàng quán. Người xưa có biển hiệu, nhưng không xếp nó vào phép cát hung.

Câu hay được dẫn khi bàn chuyện tên là của Khổng Tử:

Nghĩa: tên không chính thì lời nói không thuận; lời nói không thuận thì việc không thành. — Luận Ngữ, Tử Lộ

Bình: Khổng Tử nói câu này về việc chính sự: gọi đúng tên vị trí, chức phận thì mới làm việc được. Đem vào biển hiệu là mượn ý, nhưng mượn hợp: tên đúng với cái mình bán, đúng với giấy tờ, đọc lên là hiểu, thì khách tìm đúng và việc buôn bán đỡ vướng.

Đọc cho đúng mức

• Quy định đi trước. Kích thước Lỗ Ban đẹp mà vượt khuôn khổ cho phép thì vẫn phải sửa.
• Thước Lỗ Ban là tục của thợ, không thuộc phái phong thủy nào; thợ khác nhau dùng thước khác nhau cho biển.
• Màu theo mệnh là cách áp hiện đại, không có trong sách cổ; đọc được quan trọng hơn hợp mệnh.
• Không biển nào làm tiệm đông khách nếu hàng và vị trí không hợp; biển tốt chỉ giúp khách tìm thấy và nhớ tên.
• Bài này không thay ý kiến của cơ quan quản lý; các mô tả quy định ở trên theo bản luật năm 2012 và cần đối chiếu văn bản hiện hành.

Việc nên làm

• Hỏi phường hoặc phòng văn hoá quận về khuôn khổ, quy chế biển hiệu của tuyến phố trước khi đặt làm.
• Đứng bên kia đường thử đọc một bản in mẫu tên tiệm ở đúng cỡ chữ định làm.
• Giữ biển ít chữ: tên tiệm và một dòng ngắn tiệm bán gì; chữ nước ngoài nhỏ hơn và đặt dưới chữ tiếng Việt.
• Chọn đèn không chói, có hẹn giờ tắt.
• Nếu muốn theo thước Lỗ Ban: chọn kích thước tốt trên cả hai thước và nằm giữa cung, trong khuôn khổ cho phép.

📏Thước Lỗ Ban
Tra kích thước cửa, bàn thờ, mộ trên ba loại thước 52,2 – 42,9 – 38,8 cm.Mở

Nguồn tham khảo

• Luận Ngữ, thiên Tử Lộ — câu về chính danh.
• Luật Quảng cáo 2012 (Luật số 16/2012/QH13) — điều về biển hiệu; các văn bản sửa đổi, bổ sung và quy chế địa phương cần đối chiếu.
• QCVN 17 của Bộ Xây dựng — quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng và lắp đặt phương tiện quảng cáo ngoài trời.
• Thanh Minh Thượng Hà Đồ, tranh đời Bắc Tống — hình ảnh biển hiệu phố xá.
• Cung thước Lỗ Ban 42,9 cm và 52,2 cm cho các kích thước biển tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com.