Mặt tiền cửa hàng nhà phố: cửa kính, bậc thềm, mái hiên và chỗ để xe

Mặt tiền cửa hàng nhà phố là thứ khách gặp trước cả biển hiệu và hướng cửa. Theo cách đọc loan đầu, minh đường của cửa hàng chính là khoảng vỉa hè trước cửa: nên gọn, có chỗ dừng xe, bậc dễ bước, cửa nhìn xuyên vào được, mái hiên che mà không chắn. Hướng cửa là chuyện riêng, xét sau.

Minh đường của cửa hàng là vỉa hè

Sách địa lý gọi khoảng trống phía trước huyệt hay trước nhà là minh đường, nơi khí và nước tụ lại trước khi vào. Sách còn chia hai lớp: nội minh đường sát trước mặt, nên gọn và vừa phải; ngoại minh đường xa hơn, nên rộng và mở (bài minh đường là gì có đủ gốc chữ và cách đọc ở phố).

Với cửa hàng nhà phố:

• Nội minh đường là vài mét vỉa hè ngay trước cửa: chỗ khách dựng xe, bước lên bậc, đứng nhìn tủ kính.
• Ngoại minh đường là lòng đường và phía bên kia đường: khoảng mà từ đó khách nhìn thấy cửa hàng.

Chữ "tụ" ở đây có nghĩa rất cụ thể: khách đi qua có chỗ dừng lại được trước cửa. Một vỉa hè chất đầy hàng, xe nhân viên, biển chữ A, bậc cao lởm chởm là nội minh đường bị lấp; khí, hay nói thẳng là khách, không có chỗ dừng.

Chỗ để xe: thứ quyết định khách có dừng hay không

Khách cửa hàng nhà phố ở Việt Nam phần lớn đi xe máy. Một chiếc xe máy dài khoảng 1,8 – 1,9 mét; dựng vuông góc với mặt tiền cần chừng 2 mét chiều sâu vỉa hè. Cộng với lối đi bộ mà phường yêu cầu chừa lại, vỉa hè dưới khoảng 3 mét đã khó vừa để xe vừa đúng quy định. Mức chừa lối đi bộ, giờ được dùng vỉa hè, lệ phí (nếu có) khác nhau theo từng thành phố và từng tuyến phố; hỏi phường trước.

Những việc làm được ngay:

• Xe nhân viên gửi chỗ khác. Bốn chiếc xe của người bán đứng sẵn trước cửa là bốn chỗ của khách bị chiếm từ sáng.
• Kẻ vạch hoặc đặt cọc mềm chỉ chỗ dựng xe, xe dựng thẳng hàng chiếm ít chỗ hơn hẳn xe dựng lộn xộn.
• Không để hàng tràn ra vỉa hè. Vừa vướng quy định, vừa lấy mất chỗ dừng.
• Hỏi giữ xe bên cạnh: nếu nhà bên có giữ xe thu tiền, thỏa thuận giữ cho khách mình là cách nới nội minh đường không tốn mặt bằng.

Bậc thềm: cao vì chống ngập, thấp vì khách

Nhà phố hay nâng nền cao hơn vỉa hè để chống nước ngập; mỗi lần đường được nâng cốt, nhà lại thấp đi tương đối. Từ đó nảy ra các kiểu bậc trước cửa hàng, có kiểu dễ bước, có kiểu làm khách ngại.

Bậc thềm đi thoải mái cao khoảng 16,5 – 18 cm, mặt bậc từ 30 cm trở lên ở ngoài trời; trên thước Lỗ Ban 42,9 cm, bậc 17 – 18 cm rơi cung Nghĩa (tốt) còn bậc 15 – 16 cm rơi cung Ly (bài bậc tam cấp có bảng chia bậc theo độ chênh nền). Dốc cho xe lăn, xe đẩy thường được khuyên không dốc hơn khoảng 1 trên 12.

Đừng để bậc lấn ra vỉa hè chung; nhiều nơi đã yêu cầu đục bỏ bậc lấn. Bậc nên lùi vào trong chỉ giới nhà mình.

Cửa kính: nhìn xuyên được, đừng thành gương

Khách quyết định có bước vào hay không trong vài giây đứng ngoài nhìn. Một mặt tiền mà khách nhìn được vào trong, thấy hàng, thấy người, là một lời mời.

Kính phản quang (loại nhìn từ ngoài như gương) làm điều ngược lại: ban ngày từ vỉa hè chỉ thấy bóng mình và đường phố, không thấy hàng. Còn ban đêm, khi trong nhà sáng hơn ngoài, nó lại trong suốt và người bên ngoài nhìn rõ hết vào trong. Thêm một chuyện: mặt kính phản quang hắt nắng sang nhà đối diện và vào mắt người đi đường, gây mâu thuẫn hàng xóm. Dân gian ngại "gương chiếu ra đường" phần lớn bắt nguồn từ những chuyện có thật như thế.

Cách làm hay gặp ở cửa hàng nhỏ:

• Kính trong ở dải tầm mắt, khoảng từ 0,9 tới 1,9 mét.
• Phim cách nhiệt sáng màu, mờ nhẹ ở phần trên cao để giảm nắng.
• Mặt tiền hướng Tây: thêm rèm cuốn hoặc lam ngoài, vì phim kính không đủ chặn nắng chiều (bài cửa hàng hướng Tây).
• Cửa cuốn chọn loại có lỗ thoáng, ban đêm khách đi qua vẫn thấy được tủ trưng bày có đèn.

Kích thước ô chờ cửa cuốn, lọt lòng cửa kính theo thước Lỗ Ban 52,2 cm có ở bài kích thước cửa cuốn.

Mái hiên: che mà không chắn

Mái hiên che nắng mưa cho tủ kính và cho khách đứng nhìn hàng. Ba điều nên kiểm:

• Độ cao mép dưới: người đi bộ và người dựng xe không phải cúi đầu; mái quá thấp còn che mất biển hiệu khi nhìn từ bên kia đường.
• Thoát nước: nước từ mái hiên không đổ thẳng xuống chỗ khách dựng xe hay sang vỉa hè nhà bên; có máng xối dẫn về ống.
• Độ vươn ra vỉa hè: có quy định riêng của địa phương; mái bạt cuốn thu được thường dễ chấp nhận hơn mái cố định.

Mái hiên, biển, cửa kính phải đọc chung một lượt: biển đặt trên mái, mái không che biển, cửa kính dưới mái không bị tối. Kích thước biển có ở bài kích thước biển hiệu theo thước Lỗ Ban.

Hướng cửa: xét riêng, xét sau

Các thứ ở trên khách thấy ngay. Hướng cửa theo Bát Trạch hay Huyền Không thì khách không thấy; nó dùng để xếp quầy, chỗ ngồi, chỗ đặt két bên trong. Thứ tự xét cả cửa hàng (mặt tiền, lối vào, quầy, ánh sáng, rồi hướng) có ở bài phong thủy cửa hàng. Một mặt tiền gọn, sáng, dễ bước vào thì hướng nào cũng sống được; một mặt tiền bị lấp thì hướng đẹp không bù được.

Sách cổ nói gì

Đục cửa ngõ, cửa sổ để làm nhà; chính nhờ chỗ trống ấy mà nhà mới dùng được. — Đạo Đức Kinh, chương 11

Bình: Lão Tử nói cái "không" làm nên cái dùng của căn nhà. Với cửa hàng, khoảng trống trước cửa (vỉa hè gọn, cửa nhìn xuyên được) là phần làm cho mặt tiền dùng được. Lấp kín khoảng ấy bằng hàng hóa, xe cộ là lấp đi chính cái dùng.

Sách địa lý loan đầu đời Minh – Thanh, đại ý: nội minh đường nên gọn, vừa vặn, không trống trải mênh mông; ngoại minh đường nên rộng, mở. Câu truyền trong giới địa lý "minh đường dung vạn mã" (minh đường chứa được vạn ngựa) nói về ngoại minh đường; chúng tôi chưa xác định được nó xuất phát từ sách nào nên chỉ ghi là câu truyền.

Bình: một cửa hàng không cần vỉa hè trước cửa rộng như sân; nó cần một khoảng gọn đủ cho vài chiếc xe dừng và một người đứng nhìn tủ kính, mở ra một con đường mà người bên kia nhìn thấy được.

Đọc cho đúng mức

• Minh đường là phép ví: sách viết cho đất mộ, đất nhà; áp vào vỉa hè là cách đọc của đời sau, nhưng nó trùng với kinh nghiệm buôn bán.
• Kính phản quang không "xấu" vì phản chiếu, mà vì khách không nhìn được vào trong và nắng hắt sang hàng xóm.
• Quy định vỉa hè, bậc, mái hiên do địa phương đặt; hỏi phường trước khi làm.
• Mặt tiền tốt không tự làm đông khách; nó chỉ không làm mất những người khách đã định dừng.

Việc nên làm

• Dọn nội minh đường: không để hàng, xe nhân viên, biển chữ A chiếm chỗ dựng xe của khách.
• Kẻ chỗ dựng xe thẳng hàng; hỏi phường mức được dùng vỉa hè.
• Bậc một cấp thấp thì sơn viền mép hoặc làm dốc; bậc cao thì thêm dốc dắt xe ở một bên.
• Dải tầm mắt dùng kính trong; không dùng kính phản quang cho mặt tiền bán lẻ.
• Mái hiên có máng xối, mép dưới đủ cao, không che biển.
• Đứng bên kia đường nhìn lại mặt tiền vào buổi trưa và buổi tối, như một người khách lần đầu đi qua.

Nhiều cửa hàng đặt hai chậu cây hai bên cửa, nằm trong phần nhà mình chứ không lấn vỉa hè, như lời nhắc giữ khoảng trước cửa xanh và gọn. Cây và đồ gỗ thuộc hành Mộc; chúng là biểu tượng, còn phần làm cho mặt tiền đón khách là khoảng trống trước cửa.

Nguồn tham khảo

• Đạo Đức Kinh, chương 11 — câu "tạc hộ dũ dĩ vi thất", nguyên văn theo bản lưu hành.
• Sách địa lý loan đầu đời Minh – Thanh — phân biệt nội minh đường, ngoại minh đường, đại ý; câu "minh đường dung vạn mã" ghi là câu truyền, chưa xác định sách.
• Cung thước Lỗ Ban 42,9 cm cho chiều cao bậc tính bằng công cụ thước Lỗ Ban của aihuyenhoc.com; quy định vỉa hè, mái hiên theo từng địa phương, bài không ghi con số.