Cây giả, hoa khô trong nhà: quan niệm "tử khí" và lựa chọn thực tế

Cây giả trong nhà không phạm điều gì trong sách cổ. Ý "hoa khô, cây giả mang tử khí" là quan niệm của thầy đời sau, và chính các thầy cũng nói khác nhau. Điều có lý đứng sau lời kiêng là: đừng để hoa héo, cây chết, đồ bám bụi nằm lâu trong nhà. Ở phòng không đủ sáng cho cây thật, một chậu cây giả sạch bụi vẫn hơn một chậu cây thật héo úa.

"Tử khí" đến từ đâu

Phong thủy đời sau hay chia mọi thứ trong nhà theo cặp sinh khí – tử khí: cái đang sống, đang lớn thì đem lại sinh khí; cái đã chết, đã khô thì mang tử khí. Từ đó suy ra hoa khô, cây giả, thú nhồi bông, đồ cổ khai quật… đều "nặng âm". Chữ "sinh khí" trong sách cổ dùng theo nghĩa khác hẳn — luồng khí đi trong đất, trong thế núi — xem bài sinh khí trong phong thủy. Áp chữ ấy lên một bó hoa trong bình là cách dùng mới.

Sách cổ về nhà ở nói về cây rất ít. Hoàng Đế Trạch Kinh, đại ý, chỉ ví cây cỏ là "lông tóc" của nhà: lông tóc cần có và cần tươi. Không có câu nào bàn hoa khô hay cây làm bằng lụa.

Còn sách của người chơi hoa thì bàn nhiều. Bình Sử của Viên Hoành Đạo đời Minh, một cuốn sách nhỏ về cắm hoa trong bình, đại ý dành hẳn các mục cho chuyện chọn nước, thay nước, giữ hoa tươi lâu và bỏ hoa khi đã tàn. Người chơi hoa đời Minh không cần đến chữ "tử khí": với họ, hoa tàn trong bình đơn giản là mất nhã, thấy là thay.

Ba cách nói của các thầy

Cách thứ nhất phổ biến trên mạng nhưng yếu nhất về lý: nếu đồ không còn sống đều mang tử khí, thì bàn gỗ, sàn gỗ, giỏ mây, tranh lụa cũng vậy. Cách thứ hai và thứ ba gần với tinh thần người chơi hoa xưa hơn.

Có một chi tiết vui ở Việt Nam: loài hoa khô bán nhiều nhất ở Đà Lạt được gọi là hoa bất tử, chính vì nó giữ được dáng và màu khi khô. Cùng một bó hoa, người gọi "tử khí", người gọi "bất tử" — đủ thấy đây là chuyện cách nhìn.

Cái đáng giữ trong lời kiêng

Bỏ chữ "khí" đi, lời kiêng hoa khô, cây giả còn lại ba điều có thật:

• Hoa héo bỏ quên trong bình. Nước cắm hoa sau 2 – 3 ngày không thay là nơi vi khuẩn sinh sôi, đục, có mùi, và chính nó làm hoa tàn nhanh hơn. Đây có lẽ là gốc thực tế nhất của chữ "tử khí".
• Bụi. Cây giả và hoa khô không tự rụng lá cũ, nên giữ bụi lâu năm. Với người dị ứng mạt bụi nhà, một chậu cây giả to không lau là một nguồn bụi đứng giữa phòng.
• Lửa. Hoa khô, lá khô, cây giả nhựa đều dễ bắt lửa. Đặt cạnh bàn thờ có nhang, nến, hay cạnh bếp là chuyện cần tránh thật.

Khi nào cây giả là lựa chọn đúng

Nhiều chỗ trong nhà phố và chung cư không đủ sáng cho cây thật: hành lang giữa nhà ống, phòng tắm không cửa sổ, góc phòng khách xa cửa sổ, văn phòng đóng rèm cả ngày. Ở những chỗ đo được dưới khoảng 500 lux giữa trưa, cây thật sẽ héo dần dù chăm kỹ (cách đo ở bài cây chết trong nhà).

Cây chịu bóng hợp góc trung bình có ở bài cây lưỡi hổ và cây kim tiền.

Giữ cây giả, hoa khô cho sạch

• Lau bụi 2 – 4 tuần một lần bằng khăn ẩm hoặc chổi lông mềm; cây giả loại lá nhựa rửa được dưới vòi nước rồi để khô.
• Không đặt cây giả nhựa ở chỗ nắng chiếu. Tia cực tím làm nhựa phai màu, giòn, bong lớp phủ sau vài tháng; loại để ngoài trời phải là loại có ghi chống tia cực tím.
• Hoa khô đặt chỗ khô ráo, xa vòi sen, bếp; thấy chấm mốc thì bỏ, đừng tiếc.
• Thay mới khi đã bạc màu. Cây giả xỉn màu, phủ bụi là lúc lời kiêng "tử khí" đúng nhất — không vì chất liệu, mà vì nó trông bị bỏ quên.

Hoa tươi cắm bình: giữ lâu hơn

• Cắt chéo gốc, tỉa hết lá nằm dưới mặt nước.
• Thay nước 1 – 2 ngày một lần, rửa bình.
• Hoa tàn bỏ ngay, kể cả khi bình còn vài bông đẹp: một bông thối làm cả bình nhanh hỏng.

Với hoa, cây ngày Tết, chỗ đặt và lúc nên dọn có ở bài hoa cây Tết 2027 đặt ở đâu.

Đọc cho đúng mức

• "Tử khí" của hoa khô là quan niệm đời sau, không có trong Hoàng Đế Trạch Kinh hay các sách nhà ở cổ. Chữ sinh khí trong sách gốc nói về khí trong đất, không nói về đồ trang trí.
• Ý của Bình Sử dẫn theo đại ý; sách là sách thú chơi hoa, không phải sách phong thủy, nhưng cho thấy người xưa coi hoa tàn là chuyện chăm sóc.
• Không có bằng chứng cây giả hay hoa khô gây hại vận nhà. Cái có thật là bụi, mốc, nước bình thối và nguy cơ cháy.
• Cây thật không phải lúc nào cũng tốt hơn. Cây thật héo úa ở góc tối trông "chết" hơn mọi cây giả.

Việc nên làm

• Đo ánh sáng chỗ định đặt cây; dưới khoảng 500 lux thì cân nhắc cây giả hoặc để trống.
• Lau bụi cây giả, hoa khô 2 – 4 tuần một lần; nhà có người dị ứng thì dùng ít đồ giữ bụi.
• Không đặt hoa khô, cây giả nhựa sát nhang, nến, bếp.
• Hoa tươi: thay nước 1 – 2 ngày một lần, bỏ bông tàn ngay.
• Cây giả, hoa khô đã bạc màu, mốc: thay hoặc bỏ.

Nguồn tham khảo

• Viên Hoành Đạo, Bình Sử (đời Minh) — các mục chọn nước, chăm hoa trong bình (đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ví nhà như thân người, cây cỏ là lông tóc (đại ý).