Cây theo hướng nhà: cửa sổ Đông, Nam, Tây, Bắc hợp cây gì

Chọn cây theo hướng nhà nên hỏi "cửa sổ này có nắng gì" thay vì "hướng nào hợp hành Mộc". Ở Việt Nam, cửa sổ hướng Đông nhận nắng sáng dịu quanh năm, hợp đa số cây lá; hướng Tây nắng chiều gắt, hợp xương rồng, sen đá, hoa giấy; hướng Nam nhiều nắng mùa đông nhưng gần như không có nắng mùa hè; hướng Bắc gần như không có nắng chiếu, hợp cây chịu bóng.

Hai câu hỏi khác nhau

Các bài "cây hợp hướng nhà" thường đi theo đường ngũ hành: phương Đông và Đông Nam thuộc Mộc, nên đặt cây ở đó; phương Tây thuộc Kim, Kim khắc Mộc, nên tránh. Đó là cách xếp hành theo bát quái hậu thiên, có gốc trong sách.

Nhưng một cái cây không biết mình đang đứng ở cung nào. Nó chỉ biết mỗi ngày có bao nhiêu giờ nắng, nắng gắt hay dịu, nóng hay mát. Hai câu hỏi cho hai kiểu câu trả lời:

Bài này đi theo câu hỏi thứ hai, rồi quay lại câu hỏi thứ nhất ở cuối — vì hai câu trả lời trùng nhau nhiều hơn người ta nghĩ.

Đọc hướng cửa sổ cho đúng

Hướng của một cửa sổ là hướng nhìn ra khi bạn đứng trong phòng, quay mặt vào cửa sổ. Mở la bàn trên điện thoại, cầm ngang, đứng sát cửa sổ và tránh xa khung sắt, tủ lạnh, loa. Độ lệch giữa bắc từ và bắc thật ở Việt Nam chỉ khoảng một độ, bỏ qua được khi chọn cây. Đo hướng cả nhà theo phép phong thủy thì dùng công cụ hướng nhà, các lỗi đo hay gặp có ở bài đo hướng nhà bằng điện thoại.

Một căn phòng có thể có cửa chính hướng này, cửa sổ hướng khác. Với cây, chỉ cửa sổ gần chỗ đặt cây là quan trọng.

Nắng chiếu vào cửa sổ tám hướng ở Việt Nam

Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, giữa vĩ độ khoảng 8 và 23 độ Bắc. Ở đây mặt trời đi khác hẳn ở châu Âu hay Bắc Mỹ, nơi viết ra phần lớn sách trồng cây trong nhà. Khác biệt lớn nhất: mùa hè, mặt trời giữa trưa nằm ở phía bắc đỉnh đầu. Tính bằng mô hình vị trí mặt trời, ở Hà Nội chuyện này xảy ra khoảng cuối tháng 5 đến giữa tháng 7, ở TP HCM khoảng giữa tháng 4 đến cuối tháng 8.

Bảng dưới là số giờ nắng chiếu xiên vào sâu qua một cửa sổ đứng (góc tới dưới khoảng 70 độ), trời quang, không có nhà khác hay mái hắt che, làm tròn nửa giờ:

Đây là số của mô hình, không phải số đo; mùa mưa nhiều mây, nhà phố bị nhà bên che, chung cư tầng thấp bị tòa khác che. Nhưng bức tranh chung đứng vững. Muốn số thật cho đúng chỗ đặt cây thì đo độ rọi bằng điện thoại, cách đo ở bài cây chết trong nhà.

Ba điều rút ra mà sách trồng cây phương Tây không nói:

1. Cửa sổ hướng Nam ở Việt Nam là cửa sổ theo mùa. Mùa đông nắng tràn vào gần cả ngày, mặt trời thấp chiếu sâu vào phòng; mùa hè gần như không có nắng chiếu vào, nhất là khi có mái hắt. Cây ở đây sống hai chế độ khác nhau trong năm.
2. Đông và Tây ổn định nhất quanh năm, khoảng 3 – 4,5 giờ nắng. Nhưng giờ nắng giống nhau mà nhiệt khác hẳn: nắng Đông đến lúc không khí còn mát, nắng Tây đến lúc nóng nhất ngày.
3. Tây Bắc mùa hè nắng chiều chiếu gần như thẳng vào. Tháng 6, 7, mặt trời lặn ở hướng tây – tây bắc; cửa sổ Tây Bắc và lô gia hướng ấy hứng nắng chiều gắt nhất năm.

Cây hợp từng cửa sổ

Chi tiết từng loài: xương rồng trong nhà, bàng Singapore, trầu bà, cây lưỡi hổ. Ban công chung cư nhà cao tầng còn có chuyện gió, xem cây ban công chung cư.

Quay lại câu hỏi hành Mộc

Chu Dịch, Thuyết Quái truyện:

Dịch: Muôn vật ra đời ở Chấn, Chấn là phương đông. Muôn vật đều đặn ở Tốn, Tốn là phương đông nam. — Chu Dịch, Thuyết Quái truyện

Bình: người xưa gắn phương đông với lúc vạn vật nảy mầm vì mặt trời mọc ở đó, ngày bắt đầu ở đó, mùa xuân được ví với phương ấy. Đời sau xếp Chấn, Tốn vào hành Mộc. Hóa ra lời khuyên "đặt cây ở phương Đông, Đông Nam" khớp khá đúng với bảng nắng ở trên: cửa sổ Đông có nắng sáng dịu quanh năm, cửa sổ Đông Nam có nhiều nắng mùa đông — hai chỗ dễ trồng cây nhất trong nhà.

Có một chỗ hai cách đọc tách nhau: phong thủy xét khu vực phía đông của căn nhà (theo cách chia chín cung), còn cây cần cửa sổ quay về phía đông. Một góc phía đông nằm sâu trong nhà ống, không có cửa sổ, vẫn là "cung Chấn" mà cây đặt ở đó sẽ thiếu sáng. Chuyện chọn cây theo mệnh có ở bài cây hợp mệnh.

Đọc cho đúng mức

• Bảng giờ nắng là mô hình, giả định trời quang và không có vật che. Nhà thật luôn ít nắng hơn; đo độ rọi tại chỗ là số cuối cùng.
• Câu Thuyết Quái nói về phương và mùa, không nói về trồng cây trong nhà; việc xếp Chấn, Tốn vào hành Mộc là phép phối của đời sau.
• Phương Tây "Kim khắc Mộc" không có nghĩa là cây đặt ở cửa sổ Tây sẽ héo vì khắc. Cây héo ở cửa sổ Tây là vì nắng chiều gắt và nóng; chọn đúng cây chịu nắng thì cửa sổ Tây là chỗ tốt cho chúng.
• Không có hướng nào "cấm cây". Có những cửa sổ hợp nhóm cây này, không hợp nhóm cây kia.

Việc nên làm

• Đứng trong phòng nhìn ra cửa sổ, đo hướng bằng la bàn điện thoại.
• Tra bảng để biết cửa sổ ấy có nắng theo mùa nào; đo thêm độ rọi giữa trưa tại chỗ đặt cây.
• Chọn cây theo bảng "cây hợp từng cửa sổ", không theo hành.
• Cửa sổ Nam: dời cây hai lần mỗi năm theo mùa; cửa sổ Tây, Tây Bắc: che rèm voan hoặc lưới chiều hè.
• Muốn theo cả phong thủy: ưu tiên đặt cây ở cửa sổ Đông, Đông Nam — chỗ hai cách đọc gặp nhau.

Nếu muốn có một vật nhắc chăm góc cây ở phía đông nhà, người ta hay chọn đồ gỗ:

Nguồn tham khảo

• Chu Dịch, Thuyết Quái truyện — đoạn "Vạn vật xuất hồ Chấn" (nguyên văn).
• Giờ nắng chiếu vào cửa sổ: tính bằng mô hình vị trí mặt trời (độ xích vĩ, góc giờ, góc tới dưới 70 độ, trời quang, không vật che) cho Hà Nội và TP HCM.