Cây để bàn làm việc: chọn theo ánh sáng phòng trước, theo mệnh sau — bốn cây chịu bóng và lịch tưới thật

Cây để bàn làm việc nên chọn theo ánh sáng thật ở chỗ bàn trước, theo mệnh sau. Bàn trong phòng máy lạnh, cách cửa sổ vài mét chỉ hợp cây chịu bóng: lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà, lan ý. Sen đá, xương rồng hay được bán làm "cây để bàn" lại cần nắng mạnh, để văn phòng thường chỉ vài tuần là héo.

Bàn làm việc của bạn sáng tới đâu

Mắt người tự chỉnh nên rất kém trong việc đoán ánh sáng. Một góc bàn mà ta thấy "đủ sáng" để đọc tài liệu có khi chỉ bằng một phần mười ánh sáng cạnh cửa sổ. Với cây, khác biệt đó là chuyện sống hay héo.

Có hai cách đo không tốn tiền:

• Phép thử bóng tay. Lúc giữa trưa, giơ bàn tay cách mặt bàn khoảng 30 cm. Bóng tay sắc nét, viền rõ: sáng mạnh. Bóng có nhưng mờ viền: sáng vừa. Gần như không thấy bóng: sáng yếu.
• Ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại. Không chính xác như máy đo thật, nhưng đủ để so chỗ này với chỗ kia. Đặt điện thoại nằm ngửa ở đúng chỗ định đặt cây.

Để hình dung: mức chiếu sáng khuyến nghị cho bàn đọc, viết, làm máy tính trong các tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc là khoảng 500 lux. Ngay cạnh cửa sổ ban ngày thường đạt vài nghìn lux trở lên. Còn góc bàn sâu trong phòng, chỉ có đèn trần, nhiều khi chỉ được vài trăm lux.

Phần lớn bàn văn phòng ở Việt Nam rơi vào hàng đầu. Đó là lý do hai cây "dễ sống" nổi tiếng nhất ở chợ hoa — sen đá và xương rồng — lại là hai cây héo nhanh nhất trên bàn văn phòng: chúng là cây ưa nắng, thiếu sáng thì vươn dài, nhạt màu rồi thối gốc.

Bốn cây chịu bóng và lịch tưới thật

Cả bốn cây dưới đây chịu được ánh đèn văn phòng. Điểm khác nhau lớn nhất giữa chúng là nhu cầu nước, và đó cũng là nguyên nhân hỏng cây số một: tưới quá nhiều, không phải tưới quá ít.

Các khoảng thời gian trên là tham khảo cho bàn trong phòng máy lạnh, chậu nhỏ. Cách chắc nhất vẫn là thử bằng ngón tay: ấn ngón trỏ xuống đất 2 – 3 cm. Còn ẩm thì chưa tưới.

Vài điều người chăm cây văn phòng lâu năm hay nhắc:

• Lưỡi hổ và kim tiền là cây trữ nước (lá dày, củ mập). Chúng chịu được quên tưới cả tháng, nhưng chỉ cần một tuần đứng trong nước đọng là thối. Với hai cây này, "chăm kỹ" thường là giết cây.
• Lan ý là cây báo khát rõ nhất. Lá rũ xuống cả loạt khi thiếu nước, tưới xong dựng lại. Hợp với người hay quên vì cây tự nhắc.
• Trầu bà mọc nhanh nhất, dễ cắt cành cắm nước. Có thể nuôi hẳn trong lọ nước trên bàn, thay nước khoảng một – hai tuần một lần.
• Gió máy lạnh thổi thẳng làm lá khô mép, cháy đầu lá. Đặt cây tránh luồng gió trực tiếp, nhất là lan ý.

Cách chăm riêng từng cây có ở bài cây lưỡi hổ và cây kim tiền.

Chậu phải có lỗ thoát nước

Đây là chi tiết đơn giản nhất mà quyết định nhiều nhất. Rất nhiều chậu sứ đẹp bán làm quà là chậu kín đáy. Nước tưới thừa đọng lại ở đáy, rễ ngâm trong đó, cây thối từ dưới lên mà trên mặt vẫn trông khô.

Cách làm của dân văn phòng: trồng cây trong chậu nhựa có lỗ vừa lòng, đặt chậu nhựa đó vào trong chậu sứ đẹp. Tưới xong chờ khoảng 15 phút, nhấc chậu trong ra, đổ nước đọng ở chậu ngoài. Bàn nhỏ thì chọn chậu đường kính khoảng 8 – 12 cm là vừa.

Kỳ nghỉ dài: Tết, lễ, công tác

Văn phòng đóng cửa 7 – 10 ngày dịp Tết, máy lạnh tắt, phòng nóng bí. Lưỡi hổ, kim tiền đứng yên được. Trầu bà, lan ý cần chuẩn bị: tưới đẫm trước hôm nghỉ (rồi đổ nước đọng), kéo cây vào chỗ khuất nắng, không để sát cửa kính. Nhờ đồng nghiệp ở lại tưới một lần nếu nghỉ quá hai tuần.

Đặt cây ở đâu trên bàn: phần quan niệm

Có một lối đặt đồ trên bàn làm việc rất phổ biến, mượn từ phép tứ linh: người ngồi nhìn ra phía trước, bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Quan niệm này cho rằng Thanh Long nên "động" và cao hơn, Bạch Hổ nên thấp và yên — nên cây, đèn bàn, chồng hồ sơ cao đặt bên trái; bên phải để gọn.

Cần nói rõ: tứ linh trong sách cổ là núi, sông quanh một khu đất, không phải đồ trên mặt bàn. Đưa vào bàn làm việc là cách quy đổi của người làm nghề hiện nay. Nó có một mặt thực tế: người thuận tay phải cần mặt bàn bên phải trống để viết, để chuột; cây đặt bên trái ít bị va đổ. Bàn của người thuận tay trái thì làm ngược lại cho tiện.

Chọn hướng ngồi theo tuổi là chuyện khác, bàn riêng ở bài hướng bàn làm việc theo tuổi.

Rồi mới đến mệnh

Sau khi đã lọc ra những cây sống được ở chỗ bàn mình, mới nên xét đến hành của cây theo mệnh. Cách gán cây vào ngũ hành theo màu lá, dáng lá là quy ước đời sau, chi tiết và giới hạn ở bài cây hợp mệnh. Ở đây chỉ cần nhớ: trong bốn cây chịu bóng, lưỡi hổ viền vàng, kim tiền lá xanh bóng, trầu bà xanh, lan ý hoa trắng — đủ để mỗi người chọn được một cây gần với hành mình muốn, mà không phải chọn cây ưa nắng rồi nhìn nó héo.

Nếu văn phòng có trẻ nhỏ hay chó mèo ghé chơi, lưu ý lan ý, trầu bà, kim tiền đều có tinh thể gây rát miệng khi nhai; xem bài cây không nên trồng trong nhà.

Sách cổ nói gì

Trường Vật Chí của Văn Chấn Hanh (đời Minh) là sách bàn về đồ dùng, cây cảnh, cách bày biện nơi ở của giới văn nhân. Ở mục chậu cảnh, sách có ý: chậu cảnh bày trên án, trên bàn là hạng nhất; bày ngoài sân, ngoài đình là hạng thứ. — Trường Vật Chí, mục chậu cảnh (dẫn đại ý)

Bình: điều thú vị là sách đời Minh đã coi chậu cây trên bàn đọc sách là thứ đáng giá nhất — vì nó ở ngay trước mắt người ngồi làm việc cả ngày, nhỏ mà nhìn kỹ được. Tinh thần ấy hợp với bàn làm việc hôm nay: một chậu nhỏ, chăm được, sống khoẻ, hơn hẳn một dãy chậu bày cho đủ rồi héo dần.

Hoàng Đế Trạch Kinh ví cây cỏ là "lông tóc" của ngôi nhà (dẫn đại ý). Lông tóc khoẻ là dấu của thân thể khoẻ; cây héo trên bàn vì vậy được người xưa coi là điều nên tránh — một cách nói khác của lời khuyên: chọn cây sống được ở chỗ của mình.

Đọc cho đúng mức

• Câu Trường Vật Chí dẫn đại ý, không phải nguyên văn.
• Các con số lux và lịch tưới là khoảng tham khảo; mỗi phòng, mỗi mùa, mỗi cỡ chậu một khác. Thử bằng ngón tay đáng tin hơn lịch.
• Việc đặt cây bên trái theo Thanh Long là quy ước hiện nay, không phải lời sách.
• Không có bằng chứng nào cho thấy một chậu cây trên bàn làm thay đổi công việc hay thu nhập. Lợi ích có thể kiểm được là cảm giác dễ chịu, mắt được nghỉ khi nhìn màu xanh.
• Cây "lọc không khí" văn phòng: một hai chậu trên bàn không thay được thông gió; xem thêm bài về cây trong nhà.

Việc nên làm

• Làm phép thử bóng tay ở đúng chỗ định đặt cây, vào giữa trưa.
• Bàn sáng yếu: chọn lưỡi hổ hoặc kim tiền; sáng vừa: thêm được trầu bà, lan ý.
• Dùng chậu nhựa có lỗ đặt trong chậu sứ; đổ nước đọng sau mỗi lần tưới.
• Tưới theo phép thử ngón tay, không theo lịch cứng; tránh gió máy lạnh thổi thẳng.
• Dán một mẩu giấy nhỏ dưới đáy chậu ghi ngày tưới gần nhất, nhất là khi cả nhóm cùng chăm.

Nếu muốn một vật nhỏ trên bàn cùng chậu cây làm lời nhắc giữ nhịp làm việc đều đặn — như cách cây cần nước đều — người chọn theo hành Mộc thường lấy đồ gỗ, đồ màu xanh. Vật chỉ là biểu tượng; chậu cây còn sống mới là lời nhắc tốt nhất.

Nguồn tham khảo

• Trường Vật Chí (Văn Chấn Hanh, đời Minh) — mục chậu cảnh (dẫn đại ý).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — đoạn ví nhà với thân người, cây cỏ là lông tóc (dẫn đại ý).
• Mức chiếu sáng khoảng 500 lux cho bàn đọc, viết, máy tính: mức khuyến nghị thông dụng trong các tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc trong nhà.