Cây phát lộc thủy canh: số cành theo quan niệm và cách thay nước để cây không vàng

Cây phát lộc thủy canh sống tốt khi được thay nước 7 – 10 ngày một lần bằng nước đã để qua đêm cho bay clo, đặt chỗ sáng gián tiếp, tránh nắng gắt. Chuyện chọn 3, 5 hay 9 cành, kiêng 4 cành là quy ước thương mại đời nay, không có trong sách cổ. Cây cũng không phải trúc; người bán mượn hình ảnh cây trúc mà thôi.

Phát lộc là cây gì

Cây phát lộc là một loài thuộc chi huyết giác (cùng chi với thiết mộc lan, phất dụ), gốc ở vùng rừng ẩm Trung Phi. Thân xanh thẳng, có đốt, nên trông giống trúc, nhưng là cây khác hẳn: thân mọng, không hóa gỗ rỗng như trúc, rễ ra được trong nước.

Ở thị trường tiếng Anh, cây được bán với cái tên "trúc may mắn"; ở thị trường tiếng Hoa, tên nghĩa là "trúc phú quý". Tên Việt "phát lộc" theo cùng hướng ấy. Ba cách gọi đều là tên thương mại gắn với ước muốn tốt lành, xuất hiện khi cây được trồng công nghiệp và xuất khẩu, nhiều nhất từ các vùng trồng ở miền Nam Trung Quốc, trong vài chục năm gần đây.

Mượn hình ảnh trúc

Vì sao người bán lại cố gọi nó là "trúc"? Vì trong văn hóa Á Đông, trúc là cây mang nhiều ý tốt: ngay thẳng, có đốt (tiết tháo), xanh quanh năm. Có thành ngữ "trúc báo bình an", thường được dẫn gốc từ một chuyện chép trong Dậu Dương Tạp Trở đời Đường, đại ý nói về một khóm trúc mà người trông coi hằng ngày báo tin "trúc vẫn bình an". Từ đó trúc thành biểu tượng của tin bình yên, và tranh trúc, câu đối trúc hay được dùng làm quà.

Cây phát lộc thân thẳng, có đốt, mọc được trong bình nước sạch đặt trên bàn: một vật thay thế tiện lợi cho cây trúc thật vốn không sống được trong nhà. Đó là lý do nó thành quà tặng khai trương, tân gia, Tết. Hiểu điều này để thấy: ý nghĩa của phát lộc là ý nghĩa mượn, đẹp nhưng không có gốc trong sách địa lý.

Số cành: bảng nào cũng khác nhau

Bạn sẽ gặp nhiều "bảng ý nghĩa số cành" ở các tiệm và trang bán cây. Một bảng thường gặp:

Hai điều rút ra từ bảng này:

• Phần lớn ý nghĩa đến từ âm đọc của con số, nhất là theo tiếng Quảng Đông, không phải từ Hà Đồ, Lạc Thư hay một phép phong thủy nào. Số đẹp ở đây giống số điện thoại đẹp, biển số đẹp.
• Các bảng khác nhau ở nhiều dòng; tiệm này nói 7 cành là tốt, tiệm kia nói kiêng. Không có bảng "chuẩn".

Nếu muốn một gốc cổ hơn cho chuyện chọn số, bài nuôi cá phong thủy bao nhiêu con giải chuyện số 1 – 6 theo Hà Đồ; nhưng áp Hà Đồ vào số cành cây là thêm một tầng suy rộng nữa.

Lời khuyên thực tế: chọn số cành theo cỡ bình và mắt nhìn của bạn. Bình miệng hẹp cắm quá nhiều cành thì nước nhanh bẩn, rễ chen nhau dễ thối.

Thay nước: phần quyết định cây sống hay vàng

Một số tài liệu trồng cây ghi rằng cây trong chi này nhạy với chất florua có trong một số nguồn nước, biểu hiện là chóp lá khô nâu. Nếu cây chăm đúng mà chóp lá vẫn cháy, thử đổi sang nước lọc.

Bình thủy tinh trong suốt đẹp nhưng để ánh sáng chiếu vào nước nên rêu mọc nhanh. Bình màu, bình gốm hoặc đặt bình xa nắng giúp nước sạch lâu hơn.

Ánh sáng, phân và dấu hiệu bệnh

• Ánh sáng: sáng gián tiếp. Nắng gắt chiếu thẳng làm lá vàng, cháy; góc quá tối thì cây vẫn sống nhưng nhợt, vươn dài.
• Phân: rất ít. Vài giọt phân thủy canh pha thật loãng một – hai tháng một lần là đủ; nhiều phân làm rêu mọc và lá vàng.
• Đọc dấu hiệu:

Cành phát lộc vàng từ gốc cần tách ra ngay, vì thối lan qua nước sang các cành cạnh đó. Cành còn ngọn xanh thì cắt lấy đoạn ngọn khỏe, cắm vào nước sạch để ra rễ mới.

Tháp phát lộc, cây uốn xoắn

Tháp phát lộc là nhiều tầng cành cắt ngắn dần, buộc thành vòng; cây xoắn lò xo là cây được xoay dần trước nguồn sáng khi còn đang lớn ở vườn ươm. Cả hai đều chăm như cây thường, chỉ chú ý thêm: dây buộc tháp giữ ẩm và dễ làm thân bên dưới thối, nên kiểm kỹ những cành ở giữa bó, chỗ khó nhìn.

Sách cổ nói gì

Dậu Dương Tạp Trở của Đoàn Thành Thức, đời Đường, theo cách dẫn phổ biến, chép chuyện một khóm trúc được người trông coi báo hằng ngày rằng vẫn bình an; từ đó có thành ngữ "trúc báo bình an". — Dậu Dương Tạp Trở, đại ý

Bình: thành ngữ này nói về trúc thật, và về tin bình yên, không nói chuyện tiền bạc. Cây phát lộc hôm nay mượn dáng trúc để mang một lời chúc. Nếu muốn giữ đúng tinh thần câu chuyện cũ, thì một bình phát lộc xanh đều, nước trong mỗi tuần, chính là "trúc báo bình an" phiên bản trên bàn: nó báo rằng người trong nhà vẫn đều tay chăm chút.

Chúng tôi không thấy cây phát lộc, hay quy định về số cành, trong các sách phong thủy nhà ở cổ (Bát Trạch Minh Kính, Dương Trạch Tam Yếu, Thẩm Thị Huyền Không Học).

Đọc cho đúng mức

• Số cành là quy ước của người bán. Chọn số nào cũng được, miễn hợp với bình và bạn thấy đẹp.
• Cây không có tác dụng làm giàu. Tên "phát lộc" là lời chúc, như câu chúc Tết.
• Cây vàng, thối không phải điềm. Gần như luôn do nước, nắng hoặc phân. Cách nhìn chung ở bài cây chết trong nhà; chuyện clo nước máy cũng là thủ phạm làm cá chết trong bể.
• Bàn thờ Thần Tài là chỗ nhiều nhà đặt bình phát lộc; nhớ là bình nước trên bàn thờ cũng phải thay đều như ở mọi chỗ khác (xem cách đặt bàn thờ Thần Tài).

Việc nên làm

• Hứng sẵn một xô nước máy để qua đêm cho lần thay sau.
• Thay toàn bộ nước 7 – 10 ngày một lần, rửa bình và sỏi.
• Giữ mực nước ngập gốc 3 – 5 cm, không ngập cao.
• Đặt chỗ sáng gián tiếp, xa nắng gắt và xa bếp nóng.
• Kiểm từng cành mỗi lần thay nước; cành vàng gốc tách ra ngay.
• Chọn số cành theo cỡ bình; bình miệng hẹp đừng cắm quá dày.

Bình phát lộc thủy canh là cây sống trong nước, nên nhiều người đặt cạnh một vật nhỏ hành Thủy cho hợp bộ. Nếu muốn, món hành Thủy có thể là lời nhắc thay nước đều tay mỗi tuần; còn cây xanh lâu hay không vẫn nằm ở nước sạch và ánh sáng vừa.

Nguồn tham khảo

• Dậu Dương Tạp Trở, Đoàn Thành Thức, đời Đường — chuyện gốc của thành ngữ "trúc báo bình an", đại ý theo cách dẫn phổ biến.
• Kiến thức thực vật và trồng cây thủy canh phổ thông về cây phát lộc (chi Dracaena): thay nước, clo, florua, ánh sáng.