Đường đâm thẳng vào nhà: "lộ xung" theo sách cổ và theo an toàn giao thông

Đường đâm thẳng vào nhà là khi một con đường chạy thẳng tới rồi dừng ở cổng nhà mình (nhà cuối ngã ba chữ T, nhà cuối hẻm thẳng). Sách loan đầu gọi dạng này là "xạ", nước hay đường bắn thẳng vào như mũi tên. Nhìn bằng con mắt an toàn giao thông, đó là chỗ một chiếc xe không kịp rẽ sẽ lao thẳng vào. Việc nên làm vì vậy là rào, bậc, đèn, gờ, không phải bày vật phẩm.

Dạng nhà này còn được gọi là "lộ xung", "tiễn sát", "thương sát". Phần lớn tài liệu trên mạng bàn nó bằng mẹo hoá giải. Bài làm việc khác: đọc sách cổ nói gì, đặt cạnh những điều đo được về xe cộ, rồi chỉ ra những việc thật sự làm nhà an toàn hơn.

Sách cổ nói gì về "xạ"

Trong loan đầu cổ, khái niệm gốc là thủy xạ: dòng nước chạy thẳng hướng về khu đất rồi mới rẽ. Táng Thư và các sách sau đều chuộng nước quanh co, uốn lượn đến trước huyệt, và coi nước thẳng đâm vào là thế xấu, đại ý vì nó mang khí đến một cách dữ dội rồi đi, không tụ. Bài thủy pháp đã giải ba dáng nước: ôm, phản cung, đâm thẳng.

Khi phong thủy dương trạch phát triển trong thành thị, các thầy chuyển "nước" sang "đường". Các sách dương trạch đời Minh, Thanh như Dương Trạch Thập Thư có phần luận ngoại hình, đại ý: đường đi thẳng đâm vào cửa là điều kỵ, đường nên quanh co đến cửa. Sau này, sách phổ thông thế kỷ 20 đặt cho dạng ấy những cái tên nghe đáng sợ hơn như "tiễn sát", "thương sát", "lộ xung sát". Cái tên mới, nhưng quan sát thì cũ.

Điều đáng để ý: sách cổ nói về dáng của đường, nước. Nó không đưa con số "bao nhiêu mét thì phạm". Mọi bảng "đường dài trên X mét là nặng" lưu hành hiện nay là của người đời sau.

Nhìn bằng con mắt an toàn giao thông

Nhà ở cuối một con đường thẳng nằm đúng trên quỹ đạo của xe không rẽ. Những lý do một chiếc xe không rẽ được ở ngã ba không có gì huyền bí:

• người lái buồn ngủ, say rượu bia, mất tập trung;
• đạp nhầm chân ga, nhất là người lái lớn tuổi, người mới lái;
• phanh hỏng, đường trơn sau mưa;
• ban đêm không thấy đường đã hết vì thiếu đèn, thiếu biển.

Số liệu chuyên biệt cho nhà cuối ngã ba ở Việt Nam chúng tôi không tìm được. Dữ liệu gần nhất là của Storefront Safety Council (Hoa Kỳ), một tổ chức tự thu thập tin tức về xe lao vào công trình: họ ước tính hơn 100 vụ mỗi ngày ở Mỹ, với nguyên nhân hay gặp là lỗi người lái, đạp nhầm chân ga, lái xe khi say. Con số này không phải thống kê chính thức và không tách riêng nhà cuối ngã ba, nhưng đủ cho thấy xe lao vào nhà không phải chuyện hiếm.

Đường càng dài và thẳng, xe đến càng nhanh

Điều làm một con đường "đâm" nguy hiểm không phải chính nó, mà là tốc độ xe đạt được trên đó. Quãng đường để một xe dừng hẳn gồm quãng phản xạ (khoảng 1,5 giây) cộng quãng phanh trên mặt đường khô:

(Tính với hệ số bám đường khô khoảng 0,7; đường ướt quãng phanh dài hơn đáng kể.)

Đọc bảng: một con hẻm thẳng 30 m mà xe máy chạy 40 km/giờ, nếu người lái phát hiện muộn, sẽ không kịp dừng trước nhà cuối hẻm. Vì vậy người làm giao thông xử lý ngã ba chữ T bằng cách làm cho người lái biết sớm đường sắp hết và giảm tốc trước: biển báo, vạch sơn, gờ giảm tốc, đèn, tiêu phản quang.

Đây cũng chính là lý do câu sách cổ "đường nên quanh co đến cửa" có lý: đường quanh co thì xe không chạy nhanh được.

Đặt hai cách nhìn cạnh nhau

Cột phải cho thấy phần lớn lo ngại của sách cổ có cơ sở thực tế. Cột trái thêm một lớp ý nghĩa văn hoá, nhưng cách xử lý phải theo cột phải.

Việc thật sự làm nhà an toàn hơn

Trước cổng.

• Rào, tường cổng chắc, đủ thấp để không che tầm nhìn nhưng đủ cứng để chặn xe máy. Bồn hoa xây, cột trụ thấp (cột chắn) trước cổng là cách các cửa hàng ở nước ngoài dùng sau các vụ xe lao vào.
• Bậc thềm, nền nhà cao hơn mặt đường một chút cũng giúp xe máy khó lao thẳng vào phòng khách.
• Không đặt chỗ ngồi chơi, chỗ trẻ con hay đứng, chỗ để xe đạp của trẻ ngay sát cổng phía đối diện đường.

Trên đường.

• Đề nghị tổ dân phố, xã phường lắp biển báo đường giao nhau, gương cầu lồi, gờ giảm tốc trên con đường thẳng trước khi đến nhà, đèn chiếu sáng ở đầu ngã ba. Đây là việc chung, có lợi cho cả xóm.
• Sơn vạch, gắn tiêu phản quang ở tường nhà đối diện đường để người lái ban đêm thấy rõ đường đã hết.

Trong nhà.

• Phòng ngủ, phòng trẻ con nên ở phía sau hoặc tầng trên, không đặt sát mặt tiền đối thẳng đường.
• Rèm dày cho cửa sổ phía trước để giảm đèn pha rọi vào ban đêm.
• Cửa chính có thể lùi vào hoặc lệch khỏi trục đường nếu đang xây mới, đúng tinh thần "đường quanh co đến cửa".

Không cần gương bát quái, quả cầu, tượng đá. Những thứ ấy không làm chiếc xe dừng lại.

Khi mua, thuê nhà cuối ngã ba

Nhà cuối ngã ba có ưu điểm: dễ thấy, hợp kinh doanh, ít nhà đối diện sát rạt. Trước khi quyết, nên xem:

• con đường đâm vào dài bao nhiêu, xe thường chạy nhanh hay chậm, có dốc xuống về phía nhà không;
• ban đêm đèn đường có đủ sáng không, đứng ở đầu đường có thấy rõ nhà không;
• hỏi hàng xóm đã từng có xe lao vào chưa;
• chỗ đặt cổng, cửa có thể lệch khỏi trục đường được không.

Một con hẻm cụt ngắn, xe đi chậm, đèn sáng thì khác hẳn một đại lộ thẳng tắp có dốc đổ về cổng nhà. Sách cổ gọi chung là "xạ", nhưng mức độ thật khác nhau rất xa. Tình huống đô thị khác ở bài loan đầu trong phố.

Sách cổ nói gì

Táng Thư bàn nước đến trước huyệt, đại ý: nước nên quanh co uốn khúc mà đến, như còn lưu luyến; nước chảy thẳng thì khí không dừng. Dương Trạch Thập Thư, phần luận ngoại hình, đại ý: đường đi thẳng đâm vào cửa nhà là điều nên tránh; đường nên vòng quanh mà tới.

Bình: cả hai câu đều nói về dáng: thẳng hay cong, đâm tới hay lượn đến. Người hôm nay đọc được chúng bằng ngôn ngữ của vận tốc và quãng dừng. Chỗ hai cách đọc gặp nhau là: đường cong, chậm thì an; đường thẳng, nhanh thì cần đề phòng.

Đọc cho đúng mức

Không phải mọi nhà cuối ngã ba đều nguy hiểm như nhau. Độ dài, độ dốc, tốc độ xe, ánh sáng quyết định nhiều hơn cái nhãn.

Số liệu va chạm chúng tôi dẫn là của Hoa Kỳ, do một tổ chức tự thu thập; Việt Nam chưa có số liệu công khai riêng cho dạng nhà này.

Các tên "tiễn sát", "thương sát" là của sách phổ thông hiện đại; sách cổ dùng chữ "xạ", "xung" và mô tả dáng.

Vật phẩm không thay được rào chắn. Bài cố ý không đưa mẹo hoá giải bằng vật phẩm.

Việc nên làm

• Đứng ở đầu con đường, nhìn về nhà mình vào ban ngày và ban đêm, ước tốc độ xe hay chạy.
• Làm tường cổng, bồn hoa xây hoặc cột chắn thấp trước cổng.
• Đưa phòng ngủ, chỗ trẻ con chơi ra xa mặt tiền đối đường.
• Cùng tổ dân phố đề nghị biển báo, gờ giảm tốc, đèn, gương cầu lồi.
• Nếu xây mới, cân nhắc lùi hoặc lệch cửa chính khỏi trục đường.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác (dẫn đại ý phần bàn nước).
• Vương Quân Vinh, Dương Trạch Thập Thư: phần luận ngoại hình (dẫn đại ý).
• Storefront Safety Council (Hoa Kỳ): số liệu ước tính về xe va chạm vào công trình, công bố trên trang của tổ chức (tự thu thập, không phải thống kê chính thức).
• Quãng dừng xe tính theo công thức vật lý cơ bản: thời gian phản xạ 1,5 giây, hệ số bám đường khô 0,7.