Loan đầu trong phố: đường là sông, nhà cao là núi — đọc khu nhà bằng bộ từ vựng cổ

Loan đầu đô thị là cách đem phép xem hình thế núi sông vào phố: đường sá và dòng xe được đọc như nước, toà nhà cao được đọc như núi, lô đất là huyệt, các nhà xung quanh là sa. Nhờ bộ từ đổi ấy, những tình huống quen thuộc như đường đâm thẳng, nhà ở lưng khúc cua, góc nhọn chĩa vào có cách đọc rõ ràng và có cách kiểm bằng mắt.

Bộ từ điển đổi: từ núi sông sang phố phường

Sách loan đầu viết cho vùng núi, đồng ruộng. Người ở phố cần một bảng đổi từ trước khi dùng được. Bảng dưới là cách phần lớn thầy hiện nay dùng, kèm câu hỏi bạn tự kiểm được:

Ba bài Sa pháp, Thủy pháp và Năm dạng núi theo ngũ hành đi sâu từng dòng của bảng. Bài này đặt chúng cạnh nhau và đi qua những tình huống hay gặp nhất.

Thế lớn trước, hình nhỏ sau

Táng Thư phân biệt "thế" nhìn từ xa với "hình" nhìn gần. Trong phố, thứ tự ấy vẫn đúng: xét cả khu trước, rồi mới xét căn nhà.

Thế của một khu phố là những thứ bạn không đổi được: khu cao hay trũng, có sông hồ lớn không, mùa mưa có ngập không, có đường lớn hay đường trên cao chạy qua không. Ở đồng bằng, khẩu quyết "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước" rất có giá trị: khu nhà thấp hơn mặt đường chính vài tấc là khu nước dồn về khi mưa lớn. Hỏi người ở lâu năm về mức ngập các năm lớn là cách "xem long" thực tế nhất trong phố.

Hình là những thứ quanh căn nhà: con ngõ, nhà hai bên, toà đối diện, khúc cua trước mặt. Nhiều người làm ngược: tra hướng cửa, tra màu sơn, rồi mới (hoặc không bao giờ) nhìn xem nhà nằm ở chỗ trũng của khu. Đó là lỗi thứ tự mà phép loan đầu luôn nhắc.

Sáu tình huống hay gặp, đọc cho tỉnh

Đường đâm thẳng vào nhà

Nhà ở cuối một con đường thẳng, hoặc ở đỉnh ngã ba chữ T, mặt tiền đón thẳng dòng xe. Sách gọi là thủy xạ: nước đâm thẳng như mũi tên.

Phần vật lý: xe chạy thẳng tới mới rẽ, phanh không kịp thì lao vào; đèn pha ban đêm rọi thẳng vào nhà; gió theo con đường thổi thẳng vào cửa. Điều đáng kiểm là tốc độ xe trên đoạn đường ấy, có dải phân cách, gờ giảm tốc hay không, và vỉa hè trước nhà rộng bao nhiêu. Con ngõ nhỏ ít xe đâm vào nhà khác hẳn một đại lộ đâm vào. Bài Nhà cuối ngõ cụt, nhà bị đường đâm bên giaiphapphongthuy đi vào cách đo và cách xử từng mức.

Nhà ở lưng khúc cua

Con đường cong, nhà nằm phía ngoài vòng cung — sách gọi là phản cung. Phía này chịu đèn pha quét vào khi xe vào cua, chịu nguy cơ xe văng ra khi vào cua nhanh, nhiều tiếng phanh. Nhà phía trong vòng cung (nước ôm) thì yên hơn về mặt này, nhưng phải để ý nước mưa dồn mép trong và góc khuất khi ra cổng. Bảng so sánh đầy đủ có ở bài Thủy pháp.

Góc nhọn chĩa vào cửa

Góc tường, cạnh vát của toà khác, mũi đất tam giác ở ngã năm chĩa thẳng vào cửa nhà. Sách gọi là sa xạ.

Đây là tình huống mà phần vật lý ít nhất trong sáu tình huống: một góc tường không làm gì nhà bạn cả, ngoài cảm giác khó chịu khi nhìn hằng ngày và đôi khi gió bị bẻ hướng. Vì thế việc đầu tiên là đo khoảng cách. Góc nhọn bên kia ngã tư rộng, có cây, có xe qua lại ở giữa thì phần lớn thầy bỏ qua. Góc nhọn cách cửa vài mét, chĩa thẳng vào thì đáng xử, và cách xử đơn giản nhất là thứ che tầm nhìn: chậu cây, mái hiên, bức bình phong thấp.

Khe hẹp giữa hai toà cao chĩa vào nhà

Hai toà cao đứng sát nhau, khe hở giữa chúng nhìn thẳng về nhà mình. Phong thủy đô thị gọi là thiên trảm: như trời bị chém một nhát.

Phần vật lý rất thật: gió bị ép qua khe hẹp giữa hai khối lớn sẽ mạnh lên rõ rệt, những người ở gần chân các toà cao đều biết hiện tượng gió giật ở lối đi giữa hai toà. Nhà đối diện khe hở hứng luồng gió ấy, bụi, mưa tạt. Cái cần kiểm là hướng gió mùa chính ở khu mình có trùng hướng khe hở không.

Nhà thấp kẹp giữa hai nhà cao

Nhà một hai tầng giữa hai nhà sáu bảy tầng. Theo sa pháp là long hổ quá cao so với huyệt. Theo xây dựng là ba việc: thiếu sáng bên hông, nước mưa từ mái nhà bên dội xuống mái mình, vách chung dễ thấm. Xử ba việc ấy trước, rồi mới bàn chuyện khí.

Cầu vượt, đường trên cao chạy ngang trước nhà

Một dải bê tông chạy ngang ở tầm tầng hai, tầng ba trước mặt. Có thầy đọc là thủy cắt ngang, có thầy đọc là án sơn đè sát, có thầy đọc là phản cung nếu cầu cong ra ngoài. Ba cách đọc khác nhau nhưng cùng chỉ về những thứ có thật: tiếng ồn, bụi, bóng đổ, tầm nhìn bị chặn. Những thứ ấy đo được bằng một buổi đứng ở cửa vào giờ cao điểm.

Chung cư: huyệt là toà nhà hay căn hộ

Với chung cư, các thầy chia hai cách. Cách thứ nhất xét toà nhà trong khu trước: toà nằm chỗ nào của dự án, đường nội bộ ôm hay quay lưng, toà khác đứng chắn ra sao. Rồi mới xét căn hộ trong toà. Cách thứ hai bỏ qua toà, xét thẳng căn hộ như một ngôi nhà riêng.

Loan đầu ủng hộ cách thứ nhất, vì nó đi từ thế xuống hình. Ở tầng cao còn một điều đáng để ý: các toà xung quanh thấp hơn mình thì không còn làm sa che gió được nữa. Thực tế, căn hộ tầng cao chịu gió mạnh hơn hẳn tầng thấp, ban công và cửa kính cần làm vững hơn. Phần lý khí của căn hộ (lấy hướng toà hay hướng cửa căn) nằm ở bài Lập tinh bàn căn hộ.

Thứ gì không đổi được thì đừng tốn tiền

Loan đầu là phép đọc những thứ có sẵn quanh nhà: đường, nhà hàng xóm, khúc cua, thế đất. Phần lớn những thứ ấy người ở không đổi được. Vì vậy giá trị lớn nhất của loan đầu đô thị là lúc chọn nhà, khi mình còn quyền chọn.

Khi đã ở rồi, những việc đáng làm thường rẻ và cụ thể: làm gờ, đặt bồn cây chắn trước cửa nhà bị đường đâm; trồng cây, làm mái hiên che góc nhọn; xử máng nước, chống thấm cho nhà bị kẹp; thêm rèm dày cho mặt tiền hứng đèn pha. Không có tình huống nào trong sáu tình huống trên cần đến một món đồ đắt tiền mới "giải" được.

Sách cổ nói gì

Nhà lấy hình thế làm thân thể, lấy nước suối làm mạch máu, lấy đất đai làm da thịt, lấy cây cỏ làm lông tóc, lấy nhà cửa làm áo quần, lấy cửa ngõ làm mũ đai. — Hoàng Đế Trạch Kinh

Bình: sách gắn tên Hoàng Đế, nhưng văn bản hiện còn muộn hơn nhiều. Câu này đáng quý ở thứ tự: hình thế là thân thể, đứng đầu; nhà cửa chỉ là áo quần; cửa ngõ là mũ đai. Người ở phố hay lo áo quần, mũ đai (màu sơn, hướng cửa) mà quên thân thể (khu đất cao hay trũng, đường sá quanh nhà). Sách nhà ở cổ đã đặt thứ tự ngược lại.

Dương Trạch Thập Thư của Vương Quân Vinh, đại ý một đoạn thường được dẫn: nhà bên trái có nước chảy là Thanh Long, bên phải có đường dài là Bạch Hổ, phía trước có ao là Chu Tước, phía sau có gò là Huyền Vũ, ấy là đất quý nhất. — Dương Trạch Thập Thư (dẫn đại ý)

Bình: chi tiết đáng chú ý là con đường ở đây được xếp vào vai Bạch Hổ, không phải vai nước. Tức là ít nhất một sách nhà ở cổ không coi đường là thủy. Cách đọc "đường là thủy" phổ biến hôm nay là sản phẩm của phong thủy đô thị về sau, khi sông ngòi bị lấp và đường xe trở thành thứ chảy quanh nhà. Xem thêm bài Dương Trạch Thập Thư.

Đọc cho đúng mức

Loan đầu đô thị là phép ẩn dụ có hệ thống. Ẩn dụ giúp nhìn một căn nhà không bỏ sót: phía sau, hai bên, phía trước, dòng xe, dòng nước. Nhưng nó không phải phép đo, và các thầy không thống nhất chi tiết: đường nào tính là thủy, toà nào tính là sa, cách bao xa thì góc nhọn hết đáng bàn. Mọi con số bạn nghe trong việc này đều là kinh nghiệm riêng.

Một cách nhìn tỉnh táo là tách hai lớp. Lớp vật lý: xe, đèn pha, gió, nước mưa, ánh sáng, tiếng ồn — đo được, xử được. Lớp biểu tượng: khí tụ, khí tán, sát chĩa vào — không đo được. Trong sáu tình huống ở trên, lớp vật lý hầu như luôn giải thích được phần lớn điều sách lo. Xử lớp vật lý trước thì phần biểu tượng thường cũng yên.

Loan đầu cũng chỉ là một nửa của phong thủy. Phần lý khí (Bát Trạch, Huyền Không, Tam Hợp) tính hướng theo cách riêng và nhiều khi cho kết luận khác. Khi hai phần nói ngược nhau, nguyên tắc của nghề là hình thế trước, lý khí sau.

Việc nên làm

Khi đi xem một căn nhà phố, dành thêm ba lần đến:

• Giờ cao điểm: đứng ở cửa mười lăm phút, xem dòng xe tới từ đâu, nhanh hay chậm, có xe nào phải phanh gấp trước nhà không. Nếu cửa nhà mở thẳng ra đường lớn hay ngã ba, bài Cửa chính mở thẳng ra đường lớn hoặc ngã ba bên giaiphapphongthuy có cách đo và cách xử cụ thể.
• Buổi tối: xem đèn pha có quét vào mặt tiền, vào phòng ngủ tầng hai không.
• Sau một trận mưa lớn: xem nước đọng ở đâu, khu có ngập không, nước từ mái nhà bên dội vào đâu.

Rồi đứng ở cửa, nhìn ra và đi qua bảng từ điển ở đầu bài, từng dòng một. Đến lúc đó mới tra hướng.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh, gắn tên Hoàng Đế — câu "trạch dĩ hình thế vi thân thể".
• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư (đời Minh); dẫn đại ý đoạn tứ linh của nhà ở.
• Táng Thư (Táng Kinh), gắn tên Quách Phác — phân biệt thế và hình; dẫn đại ý.