Kim Lâu tính tuổi mụ hay tuổi thật, năm âm hay năm Lập Xuân: bốn điểm các thầy nói khác nhau

Kim Lâu tính theo tuổi mụ (năm xem trừ năm sinh âm lịch rồi cộng 1), đổi năm ở mùng Một Tết, rồi chia 9: dư 1, 3, 6, 8 là phạm. Các thầy khác nhau ở bốn điểm: tuổi mụ hay tuổi thật, mốc Tết hay Lập Xuân, chia 9 hay "mẹo đuôi số", có coi nhẹ Kim Lâu Lục Súc không. Mỗi điểm đủ để một người từ "phạm" thành "không phạm"; bài này đưa từng ví dụ.

🏠Tuổi làm nhà
Kim Lâu, Hoang Ốc, tam tai cho năm định làm nhà; khi nào nên mượn tuổi.✨ Dùng thử

Phép chuẩn trong một dòng

Lấy tuổi mụ chia 9, xem số dư:

Phép này và nghĩa bốn loại có ở bài Kim Lâu; bảng tra theo năm sinh có ở bài bảng tuổi Kim Lâu. Bài này chỉ đi vào chỗ các thầy tính khác nhau.

Điểm một: tuổi mụ hay tuổi thật

Người Việt quen tính tuổi mụ: lúc sinh ra đã là một tuổi, qua mỗi Tết thêm một tuổi. Tuổi thật (tuổi tròn theo ngày sinh) thì nhỏ hơn một hoặc hai.

Ví dụ. Cô dâu sinh năm 1999 (Kỷ Mão), cưới năm 2027:

Vòng Kim Lâu chỉ dài chín năm, nên lệch một tuổi gần như luôn đổi kết quả. Đây là chỗ hay sai nhất khi người trẻ tự tra trên điện thoại: gõ tuổi đang dùng trong giấy tờ, không cộng một.

Site theo tuổi mụ. Lý do: Kim Lâu là phép của lịch dân gian Việt Nam, sinh ra trong một xã hội đếm tuổi bằng tuổi mụ; mọi bảng in trong lịch vạn sự, mọi thầy làm nghề đều lấy tuổi mụ. Đổi sang tuổi thật là đổi phép, không phải chính xác hơn. Cách tính tuổi mụ cho người sinh sát Tết có ở bài tuổi mụ, tuổi âm, tuổi thật.

Điểm hai: đổi năm ở Tết hay ở Lập Xuân

Có hai mốc "đầu năm". Tết là đầu năm âm lịch; Lập Xuân (khoảng 4/2 dương lịch) là đầu năm của Bát Tự, Huyền Không. Hai mốc chênh nhau từ vài ngày đến vài tuần, có năm Tết trước Lập Xuân, có năm Tết sau. Người có ngày sinh hoặc ngày cưới rơi vào khoảng giữa thì hai cách tính ra hai năm khác nhau.

Ví dụ A — người sinh giữa Lập Xuân và Tết. Cô dâu sinh ngày 10/2/1999. Lập Xuân năm ấy vào ngày 4/2/1999, còn Tết Kỷ Mão là 16/2/1999. Tính bằng bộ lịch của site, ngày 10/2/1999 là 25 tháng Chạp năm Mậu Dần.

Ví dụ B — ngày cưới giữa Tết và Lập Xuân. Năm 2028, Tết Mậu Thân là 26/1/2028, còn Lập Xuân vào 4/2/2028. Đám cưới ngày 30/1/2028 (mùng 5 Tết). Cô dâu sinh năm 2000 (Canh Thìn, sinh giữa năm, không vướng mốc).

Hai ví dụ ngược chiều nhau cho thấy không mốc nào "an toàn hơn"; chỉ có mốc nào đúng với phép.

Site theo mốc Tết. Lý do: Kim Lâu dùng tuổi mụ, mà tuổi mụ tăng ở Tết. Lấy Lập Xuân để đổi năm là mượn quy ước của Tử Bình (Bát Tự), một hệ khác, ghép vào một phép dân gian vốn không dùng nó. Các sách Tử Bình như Uyên Hải Tử Bình lấy Lập Xuân làm đầu năm khi lập trụ năm — đúng cho Tử Bình, nhưng không có văn bản nào nói Kim Lâu cũng theo như vậy. Chuyện hai mốc đầu năm có ở bài Lập Xuân.

Điểm ba: chia 9, "mẹo đuôi số" và mẹo cộng chữ số

Trên mạng hay truyền một mẹo: tuổi có chữ số cuối là 1, 3, 6, 8 thì phạm Kim Lâu. Mẹo này đọc nhầm "số dư khi chia 9" thành "chữ số cuối" (tức số dư khi chia 10). Hai vòng chỉ khớp ở một số tuổi.

Đối chiếu từng tuổi mụ từ 16 đến 40, khoảng tuổi cưới phổ biến:

Trong 25 tuổi ấy, mẹo đuôi số sai 13 tuổi, chỉ đúng 12. Tức là dùng mẹo này còn kém hơn tung đồng xu.

Có một mẹo đúng để tính nhẩm, ít người biết: cộng các chữ số của tuổi mụ, nếu được số có hai chữ số thì cộng tiếp, cho tới khi còn một chữ số. Ra 1, 3, 6, 8 là phạm; ra 9 thì tương đương dư 0, không phạm. Ví dụ 28: 2 + 8 = 10, 1 + 0 = 1, Kim Lâu Thân. Mẹo này đúng vì cộng chữ số chính là cách nhẩm số dư khi chia 9 mà người học toán vẫn dùng để thử phép nhân. Nó cũng giải thích vì sao bàn tay chín cung đếm "mười tuổi sang một cung": 10 chia 9 dư 1.

Site theo phép chia 9 (tương đương mẹo cộng chữ số), không dùng mẹo đuôi số.

Điểm bốn: có coi nhẹ Kim Lâu Lục Súc không

Bốn loại Kim Lâu được đặt tên theo bốn đối tượng: bản thân, vợ, con, vật nuôi. Thời nông nghiệp, trâu bò, lợn gà là tài sản lớn của một nhà, nên Lục Súc được tính như ba loại kia. Ngày nay, nhiều thầy làm nghề coi Lục Súc là nhẹ nhất, có người bỏ hẳn khi gia đình không chăn nuôi; người khác vẫn giữ, đọc "lục súc" rộng ra thành của cải trong nhà.

Ví dụ. Cô dâu sinh năm 2002 (Nhâm Ngọ), cưới năm 2027: tuổi mụ 26, chia 9 dư 8, Kim Lâu Lục Súc.

Site ghi đủ bốn loại và ghi rõ loại nào, để mỗi gia đình tự cân theo nếp nhà mình. Không có văn bản gốc nào để phân xử; đây là chuyện lệ của từng vùng, từng nhà.

Thêm một điểm phụ: xét tuổi ai

Không đổi cách tính, nhưng đổi người được tính:

• Cưới hỏi: phổ biến nhất là xét tuổi cô dâu; một số nơi xét thêm chú rể, phần đông người làm nghề không theo.
• Làm nhà: nếp cũ xét người đàn ông chủ nhà; nay nhiều nhà xét người thật sự đứng ra lo, hoặc chọn người có tuổi đẹp nhất trong vợ, chồng, con trai lớn, hoặc mượn tuổi (bài Kim Lâu có cưới được không kể các lối xoay xở).

Gom lại: cách site tính và lý do

Sách cổ nói gì

Kim Lâu là lệ của lịch dân gian Việt Nam; chúng tôi chưa thấy phép theo tuổi mụ này trong các bộ chọn ngày lớn của Trung Hoa. Lệ ấy, đại ý như được in trong các cuốn lịch vạn sự: tuổi mụ chia 9, dư 1 phạm Kim Lâu Thân, dư 3 Kim Lâu Thê, dư 6 Kim Lâu Tử, dư 8 Kim Lâu Lục Súc.

Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục, phần hôn nhân, đại ý: tả tục nhà trai nhà gái so tuổi, kén năm trước khi cưới như một nếp chung của làng xã đầu thế kỷ hai mươi, và cho thấy người làng hỏi thầy rồi theo thầy.

Bình: chính vì là lệ truyền miệng và lịch in, không có một "bản gốc" để đối chiếu, nên bốn điểm bất đồng trên mới tồn tại. Cách trung thực nhất là nói rõ mình tính theo lối nào và vì sao, như bài này làm.

Đọc cho đúng mức

• Kim Lâu là một quy ước lịch dân gian; nó không biết gì về hai người sắp cưới hay ngôi nhà sắp xây.
• Bốn điểm bất đồng đều là chuyện quy ước. Site chọn một lối nhất quán và giải thích lý do, không có nghĩa lối khác "sai" theo nghĩa khoa học.
• Ví dụ trong bài tính bằng bộ lịch âm của site (ngày Tết, ngày âm) và phép chia 9; mốc Lập Xuân lấy theo ngày, không xét giờ.
• Người nhà tin theo lối nào thì nên thống nhất một lối trước khi tra, để khỏi mỗi người một bảng.

Việc nên làm

• Đổi ngày sinh dương lịch ra năm âm trước, nhất là người sinh tháng 1, tháng 2 dương lịch.
• Tính tuổi mụ theo năm âm của ngày cưới hay ngày động thổ, không theo năm dương lịch.
• Nhẩm bằng phép cộng chữ số để kiểm lại bảng tra; bỏ hẳn mẹo đuôi số.
• Nếu phạm Lục Súc, hỏi nếp nhà mình có tính loại này không trước khi đổi kế hoạch.

Nguồn tham khảo

• Lệ Kim Lâu trong lịch dân gian Việt Nam: tuổi mụ chia 9 dư 1, 3, 6, 8 (đại ý).
• Phan Kế Bính — Việt Nam Phong Tục, phần hôn nhân (đại ý).
• Uyên Hải Tử Bình — quy ước lấy Lập Xuân làm đầu năm khi lập trụ năm (đại ý).
• Ngày Tết, ngày âm và ngày Lập Xuân các năm 1999, 2027, 2028: tính bằng bộ lịch âm của aihuyenhoc.com; số dư và đối chiếu mẹo đuôi số tính bằng máy, kiểm tay.