Mệnh chủ, Thân chủ: bảy sao Bắc Đẩu, sáu sao Nam Đẩu và chuyện "sao bản mệnh" trong lễ Đẩu của người Hoa

Mệnh chủ và Thân chủ là hai sao được gán cho mỗi lá số theo địa chi, ghi ở ô giữa lá số. Mệnh chủ luôn là một trong bảy sao Bắc Đẩu; Thân chủ là một trong sáu sao thuộc nhóm Nam Đẩu. Lá số Việt tính cả hai theo chi năm sinh; nhiều sách Đài Loan tính Mệnh chủ theo chi cung Mệnh.

Bảng tra Mệnh chủ, Thân chủ

Bảng dưới là bảng bộ máy lá số của site đang dùng, theo chi năm sinh (phái Việt):

Ví dụ: người sinh năm Đinh Mão 1987 có Mệnh chủ Văn Khúc, Thân chủ Thiên Đồng. Người sinh năm Mậu Thìn 1988 có Mệnh chủ Liêm Trinh, Thân chủ Văn Xương. Năm sinh tính theo âm lịch, đổi năm ở Tết.

Hai quy luật nằm sẵn trong bảng

Nhìn kỹ bảng sẽ thấy nó không phải danh sách ngẫu nhiên.

Cột Mệnh chủ là chòm Bắc Đẩu trải lên vòng mười hai chi. Bảy sao của nó đúng là tên bảy ngôi sao cái gáo Bắc Đẩu theo thiên văn cổ Trung Hoa: Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân. Sao đầu gáo Tham Lang đặt ở Tý, sao cuối chuôi Phá Quân đặt ở Ngọ, năm sao giữa mỗi sao giữ hai chi đối xứng qua trục Tý – Ngọ: Cự Môn ở Sửu và Hợi, Lộc Tồn ở Dần và Tuất, Văn Khúc ở Mão và Dậu, Liêm Trinh ở Thìn và Thân, Vũ Khúc ở Tỵ và Mùi. Một cộng năm lần hai cộng một, vừa đủ mười hai.

Cột Thân chủ lặp lại sau sáu chi, mỗi sao giữ một cặp chi xung nhau: Tý – Ngọ là Hoả Tinh, Sửu – Mùi là Thiên Tướng, Dần – Thân là Thiên Lương, Mão – Dậu là Thiên Đồng, Thìn – Tuất là Văn Xương, Tỵ – Hợi là Thiên Cơ. Bốn sao Thiên Tướng, Thiên Lương, Thiên Đồng, Thiên Cơ nằm trong Nam Đẩu lục tinh của Tử Vi; Văn Xương và Hoả Tinh được các sách xếp vào nhóm trợ tinh Nam Đẩu.

Vậy Mệnh chủ thuộc Bắc Đẩu, Thân chủ thuộc Nam Đẩu. Cặp đối này không phải tình cờ. Tục ngữ cổ "Nam Đẩu giữ sổ sinh, Bắc Đẩu giữ sổ tử" xếp Bắc Đẩu với cái gốc đã định từ lúc sinh, Nam Đẩu với phần sống và vun đắp về sau. Trong Tử Vi, Mệnh là phần trời cho, Thân là phần mình tự làm ra; gán Bắc Đẩu cho Mệnh, Nam Đẩu cho Thân là cùng một mạch ý (xem Nam Tào, Bắc Đẩu).

Theo chi năm sinh hay theo chi cung Mệnh

Đây là chỗ các phái tách nhau, và là lý do hai trang lập lá số có khi ghi hai Mệnh chủ khác nhau.

• Lá số Việt phổ biến và bộ máy của site: Mệnh chủ, Thân chủ đều theo chi năm sinh. Phái Trung Châu cũng theo năm.
• Nhiều sách và phần mềm Đài Loan, Trung Quốc (ví dụ thư viện lập lá số iztro ở chế độ mặc định): Mệnh chủ theo chi của cung Mệnh, Thân chủ vẫn theo chi năm sinh.

Toàn Thư chép hai khẩu quyết theo mười hai chi; chữ "chi" ấy là chi năm sinh hay chi cung Mệnh thì các nhà chú giải về sau hiểu khác nhau, và đó là gốc của sự lệch.

Lấy lá số nam sinh 9 giờ 20 ngày 14/3/1988 (năm Mậu Thìn, cung Mệnh ở Dậu) làm ví dụ, lập bằng bộ máy:

Hai cách cho hai câu chuyện khác nhau: một bên Mệnh chủ ở cung bạn bè, người dưới; một bên Mệnh chủ ở ngay Mệnh. Người đọc lá số cần biết trang mình dùng theo cách nào trước khi so sánh.

Vì sao phái Việt giữ cách theo năm? Một lý do đáng tin là sự trùng khớp với tín ngưỡng Bắc Đẩu của Đạo giáo, nói ở mục sau.

Mệnh chủ và "sao bản mệnh" trong lễ Đẩu của người Hoa

Kinh Đạo giáo Thái Thượng Huyền Linh Bắc Đẩu Bản Mệnh Diên Sinh Chân Kinh, thường gọi tắt là Bắc Đẩu Kinh, đại ý gán mỗi người theo chi năm sinh vào một vị trong bảy vị Bắc Đẩu tinh quân: người tuổi Tý thuộc Tham Lang, tuổi Sửu và Hợi thuộc Cự Môn, tuổi Dần và Tuất thuộc Lộc Tồn, tuổi Mão và Dậu thuộc Văn Khúc, tuổi Thìn và Thân thuộc Liêm Trinh, tuổi Tỵ và Mùi thuộc Vũ Khúc, tuổi Ngọ thuộc Phá Quân. Đặt cạnh bảng ở trên thì thấy: đó chính là cột Mệnh chủ theo chi năm sinh, khớp từng dòng.

Vị tinh quân ấy được gọi là "bản mệnh tinh quân", tức sao chủ của đời người. Ở nhiều cộng đồng người Hoa tại Đài Loan, Hồng Kông và Đông Nam Á, các đền miếu theo Đạo giáo có lễ Đẩu: tụng Bắc Đẩu Kinh, thắp đèn Đẩu cầu bình an, sống lâu cho người theo năm sinh. Người dự lễ được nhắc tên vị tinh quân của mình; với họ, Mệnh chủ không phải một dòng chữ trên lá số mà là vị sao hộ mệnh có tên gọi, được lễ bái. Đây là chỗ cách hiểu "Mệnh chủ là sao hộ mệnh" mà nhiều người Việt nghe thầy nói có nguồn gốc thật.

Cần phân biệt với tục cúng sao giải hạn đầu năm của người Việt. Tục ấy dùng hệ Cửu Diệu (La Hầu, Kế Đô, Thái Bạch…), tính theo tuổi mụ và giới tính, mỗi năm một sao khác. Còn bản mệnh tinh quân Bắc Đẩu gắn với năm sinh, cả đời không đổi. Hai hệ khác gốc, khác cách tính, hay bị nhập làm một. Nguồn gốc và các quan điểm về lễ dâng sao đầu năm có ở bài lễ dâng sao giải hạn. Chúng tôi chỉ ghi lại tục lệ, không hướng dẫn nghi thức hay văn khấn.

Đọc Mệnh chủ, Thân chủ trên lá số

Trong thực hành của các thầy Việt, hai sao này là lớp đọc phụ, dùng như sau:

1. Tìm xem Mệnh chủ đóng ở cung nào. Cung ấy được coi là nơi "chủ" của mình hay hướng về. Mệnh chủ ở Quan Lộc thì công việc là chỗ dựa; ở Phúc Đức thì đời sống tinh thần.
2. Xem độ sáng và sao đi kèm. Mệnh chủ miếu vượng, không gặp Tuần, Triệt, không bị sát tinh vây thì được đọc là gốc vững thêm một bậc. Mệnh chủ hãm, gặp Hoá Kỵ thì là chỗ nên để tâm.
3. Làm tương tự với Thân chủ cho nửa sau cuộc đời, đọc kèm cung Thân.

Lưu ý: Lộc Tồn an theo can năm, Văn Khúc, Văn Xương an theo giờ sinh, Hoả Tinh an theo chi năm và giờ. Hai người cùng tuổi Dần có cùng Mệnh chủ Lộc Tồn, nhưng Lộc Tồn của người sinh năm Giáp Dần nằm ở ô khác người sinh năm Mậu Dần.

Ví dụ thứ hai, lập bằng bộ máy: lá số nữ sinh 9 giờ 15 ngày 5/3/1984 (năm Giáp Tý, cung Mệnh ở Tuất, Thiên Cơ và Thiên Lương thủ Mệnh). Chi năm Tý nên Mệnh chủ là Tham Lang, Thân chủ là Hoả Tinh.

• Tham Lang đóng ở Tử Tức (Mùi), miếu, đồng cung Vũ Khúc mang Hoá Khoa. Mệnh chủ sáng, gặp sao tốt, ở cung con cái và những việc mình gây dựng.
• Hoả Tinh đóng ở Huynh Đệ (Dậu), hãm, cùng Văn Khúc, Hữu Bật, gặp Triệt. Thân chủ ở cung anh em, bạn ngang hàng, nóng và gấp.
• Nếu theo cách Đài Loan, cung Mệnh ở Tuất cho Mệnh chủ Lộc Tồn, đóng ở Quan Lộc (Dần) cùng Thiên Mã: câu chuyện chuyển sang công việc.

Không cách nào trong ba cách ấy đứng một mình được. Mệnh chủ, Thân chủ chỉ thêm sắc cho bức tranh đã vẽ bằng cung Mệnh, cung Thân và Tứ Hoá.

Sách cổ nói gì

Nam Đẩu ghi sổ sinh, Bắc Đẩu ghi sổ tử. — Can Bảo, Sưu Thần Ký, truyện Quản Lộ

Bình: câu này nằm trong truyện thầy tướng số Quản Lộ thời Tam Quốc chỉ cho một thiếu niên đoản mệnh đến xin hai ông già đánh cờ, một ông giữ sổ sinh, một ông giữ sổ tử, để được thêm tuổi. Đó là truyện kể, không phải sử liệu. Nhưng nó cho thấy ít nhất từ thế kỷ thứ tư, khi Can Bảo chép truyện này, người Trung Hoa đã gán Bắc Đẩu với phần an bài từ lúc sinh và Nam Đẩu với sự sống. Tử Vi về sau dùng đúng hai chòm ấy cho Mệnh chủ và Thân chủ.

Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư chép quyết an Mệnh chủ, Thân chủ theo mười hai chi, đại ý như bảng trên, nhưng không giải thích cách dùng. Bắc Đẩu Kinh của Đạo giáo, đại ý như đã dẫn, gán bảy vị Bắc Đẩu theo năm sinh và hướng dẫn người tu lễ bái vị bản mệnh. Theo truyền thống, Bắc Đẩu Kinh do Thái Thượng Lão Quân truyền; văn bản hiện còn chưa có niên đại thống nhất, giới nghiên cứu thường xếp vào khoảng đời Đường, Tống. Hai chuyện ấy nên tách riêng.

Đọc cho đúng mức

• Mệnh chủ, Thân chủ là lớp đọc phụ. Nhiều thầy giỏi bỏ qua hẳn mà vẫn đọc lá số trọn vẹn. Đừng đặt nặng hơn cung Mệnh, cung Thân, Tứ Hoá.
• Hai cách tính (theo năm, theo cung Mệnh) cho kết quả khác nhau ở phần lớn lá số. Không cách nào được chứng minh đúng hơn; chọn một cách và dùng nhất quán.
• "Sao hộ mệnh" là cách nói của tín ngưỡng. Lễ bái vị bản mệnh là chuyện niềm tin của mỗi người; không có lễ nào đổi được lá số, và không nên tốn kém vì lời hứa "dâng sao là hết hạn".

Việc nên làm

• Xem trên lá số của mình hai dòng Mệnh chủ, Thân chủ, rồi tìm hai sao ấy đang đóng ở cung nào. Ghi lại cung, độ sáng, sao đi kèm.
• Nếu dùng nhiều trang lập lá số, kiểm xem mỗi trang tính Mệnh chủ theo năm hay theo cung Mệnh trước khi so.
• Nếu gia đình theo tục lễ Đẩu hay cúng sao, hiểu rõ mình đang theo hệ nào: Bắc Đẩu bản mệnh theo năm sinh, hay Cửu Diệu theo tuổi mụ từng năm.
• Đọc tiếp Lai Nhân cung, một "gốc" khác của lá số theo phái Phi Tinh, và Mười hai cung trên lá số tử vi để đặt Mệnh chủ vào bức tranh chung.

Nguồn tham khảo

• Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư — quyết an Mệnh chủ, Thân chủ (đại ý).
• Thái Thượng Huyền Linh Bắc Đẩu Bản Mệnh Diên Sinh Chân Kinh — phần gán bảy vị Bắc Đẩu theo năm sinh (đại ý).
• Can Bảo — Sưu Thần Ký, truyện Quản Lộ (câu "Nam Đẩu chú sinh, Bắc Đẩu chú tử").
• Bảng Mệnh chủ, Thân chủ và hai lá số ví dụ: tính bằng bộ máy lá số của aihuyenhoc.com (`app/Core/TuVi`); đối chiếu cách tính theo cung Mệnh của thư viện iztro theo quy ước ghi trong bộ máy.