Mệnh Thổ đeo đá gì: mắt hổ, thạch anh vàng, đá nâu — và vì sao phần lớn "thạch anh vàng" là thạch anh tím đem nung

Theo bảng tương sinh, người mệnh Thổ thường chọn đá vàng, nâu, nâu đất (cùng hành Thổ) như mắt hổ vàng, thạch anh vàng, thạch anh khói, hổ phách; hoặc đá đỏ, hồng, tím vì Hỏa sinh Thổ. Hai điều nên biết trước khi mua: vệt sáng của mắt hổ là do sợi khoáng vật nằm song song trong đá, còn phần lớn "thạch anh vàng" bán ngoài chợ là thạch anh tím đã nung.

Bảng đá cho mệnh Thổ: màu, khoáng vật thật, độ bền

Bảng xếp theo hành của màu đá, kèm thứ bảng phong thủy hay bỏ: viên đá ấy thật ra là gì, cứng tới đâu trên thang Mohs (1 mềm nhất, 10 là kim cương). Món đeo tay va vào bàn phím, tay nắm cửa, vô lăng cả ngày; đá dưới 6 sẽ xước mờ sau vài tháng.

Đọc bảng thấy ngay một điều: gần hết đá "mệnh Thổ" là thạch anh dưới nhiều dạng. Đó là tin tốt cho người đeo — thạch anh cứng 7, chịu va, không sợ mồ hôi, giá phải chăng. Ngoại lệ đáng nhớ là hổ phách: nó đẹp, ấm tay, nhưng mềm như móng tay và không chịu được cồn rửa tay.

Mắt hổ: vì sao viên đá có một vệt sáng trượt qua

Cầm một hạt mắt hổ xoay dưới đèn, sẽ thấy một dải sáng trượt qua mặt đá như con ngươi mèo co lại. Hiện tượng này gọi là hiệu ứng mắt mèo: trong đá có vô số sợi khoáng vật cực mảnh nằm song song; ánh sáng phản chiếu trên các sợi gom lại thành một dải vuông góc với chiều sợi. Muốn có dải sáng, thợ phải mài tròn hoặc mài mặt cong sao cho chiều sợi nằm song song với đáy; mài sai chiều thì đá chỉ còn sọc, không có "mắt".

Sợi ấy ban đầu là crocidolite, một khoáng vật màu xanh lam thuộc nhóm riebeckite. Khi sợi bị oxy hóa, sắt trong đó gỉ ra thành màu vàng nâu — ta có mắt hổ vàng. Phần sợi còn giữ màu xanh lam thì thành mắt ưng (mắt hổ xanh). Sách khoáng vật cũ giải thích mắt hổ là "thạch anh thay thế dần sợi crocidolite", tức thạch anh lấp vào đúng hình sợi cũ. Một nghiên cứu đầu những năm 2000 cho thấy chuyện phức tạp hơn: thạch anh và sợi lớn lên đan xen qua nhiều lần đá nứt rồi liền, chứ không hẳn là thay thế. Cách giải nào thì kết quả cho người đeo vẫn vậy: một viên thạch anh có sợi bên trong, cứng khoảng 7.

Ba thứ hay bán chung quầy với mắt hổ:

• Mắt hổ đỏ: phần lớn là mắt hổ vàng đem nung, sắt trong sợi chuyển sang đỏ nâu. Đây là cách xử lý lâu đời, không hại, chỉ cần người bán nói thật.
• Mắt hổ nhuộm (xanh lá, tím, hồng đậm): đá thật nhưng màu không phải của nó; màu đậm đọng quanh lỗ xâu hạt.
• "Mắt mèo" thủy tinh: thủy tinh kéo sợi nhân tạo, ánh sáng rất mạnh và đều, nhìn ngang qua cạnh hạt thấy vân tổ ong li ti. Đá thật có sọc lượn, vệt sáng mềm, không có tổ ong.

Thạch anh vàng: tự nhiên hiếm, phần lớn là thạch anh tím nung

Thạch anh tím đun ở khoảng 400 – 500 độ thì chuyển sang vàng cam, nâu cam. Vì thạch anh tím nhiều và rẻ, phần lớn "thạch anh vàng" trên thị trường là thạch anh tím đã qua lò. Chuyện này giới buôn đá ai cũng biết, chỉ người mua là ít được nói.

Dấu hiệu dễ thấy nhất là cụm hoặc hốc "thạch anh vàng" có chân trắng sữa và các đỉnh tinh thể cam đậm: đó gần như luôn là hốc thạch anh tím đã nung, vì màu tím vốn tập trung ở đầu tinh thể. Hạt đã mài tròn thì khó nhận bằng mắt hơn; món đắt nên có giấy kiểm định.

Nung không làm đá kém đi về độ bền — vẫn là thạch anh, vẫn cứng 7. Điều duy nhất cần là giá phải tương xứng: trả giá thạch anh vàng tự nhiên cho một viên thạch anh tím nung là trả nhầm. Có người còn thấy chuyện này thú vị: viên đá Hỏa (tím) qua lửa thành đá Thổ (vàng) — Hỏa sinh Thổ theo đúng nghĩa đen. Bài đá thạch anh hợp mệnh gì gỡ tiếp các tên gọi của thạch anh.

Đá nâu và hổ phách: hai thứ hay bị làm giả theo hai kiểu

Thạch anh khói có màu nâu do bức xạ tự nhiên rất yếu trong đá mẹ qua thời gian dài. Hàng chiếu xạ nhân tạo thường đen sẫm đều, gần như không thấy trong khi soi đèn; hàng tự nhiên nâu trong, có chỗ đậm chỗ nhạt. Cả hai đều an toàn để đeo; khác nhau ở giá.

Hổ phách là nhựa cây hóa thạch, không phải đá. Nó nhẹ, ấm, cọ vào vải len thì hút được mẩu giấy nhỏ. Hàng giả phổ biến là nhựa tổng hợp và nhựa cây non chưa hóa thạch (copal). Hai phép thử người mua làm được:

• Nước muối đặc (khoảng một phần muối, bốn phần nước, khuấy tan hết): hổ phách nổi, phần lớn nhựa tổng hợp chìm. Hạt có lõi kim loại hoặc dây thì không thử được.
• Giọt cồn ở chỗ khuất: copal bị dính, mờ bề mặt; hổ phách thật chịu được lâu hơn. Phép thử này làm mờ cả hổ phách nếu để lâu — chỉ chấm và lau ngay.

Vì hổ phách mềm 2 – 2,5, chuỗi hổ phách đeo chung với vòng đá cứng sẽ bị trầy rất nhanh. Đeo riêng tay, hoặc đeo cổ.

Sáu nạp âm Thổ và người sinh đầu năm

"Mệnh Thổ" trong bảng đá là mệnh nạp âm theo năm sinh âm lịch. Sáu tên, năm sinh tính bằng công cụ của site (năm tính từ Tết):

Người sinh tháng 1, tháng 2 dương lịch cần tra ngày Tết năm ấy. Ví dụ người sinh đầu năm 1990 trước Tết Canh Ngọ vẫn là Kỷ Tỵ, nạp âm Đại Lâm Mộc, không phải Lộ Bàng Thổ. Tra nhanh bằng công cụ cung mệnh. Đọc thêm về sáu tên ở bài nạp âm hành Thổ.

Chọn đá vàng hay đá đỏ

Bảng tương sinh cho hai nhóm: cùng hành (vàng, nâu) và hành sinh (đỏ, hồng, tím). Không có sách nào xếp nhóm nào "mạnh hơn". Cách chọn thực tế hơn:

• Theo da và đồ mặc hằng ngày. Mắt hổ, thạch anh khói hợp với da ngăm, đồ màu đất; thạch anh hồng hợp với đồ sáng màu.
• Theo việc tay chân. Người hay làm việc tay nên chọn nhóm thạch anh, mã não; tránh hổ phách.
• Theo lá số, nếu đã xem kỹ. Người mệnh nạp âm Thổ mà Bát Tự đã quá nhiều Thổ, Hỏa thì người xem Tử Bình có thể khuyên hướng khác hẳn bảng nạp âm — xem chọn màu theo dụng thần. Khi đó lời của lá số nặng hơn bảng năm sinh.

Sách cổ nói tới đâu

Thiên Hồng Phạm trong Thượng Thư tả tính của năm hành; về Thổ, sách viết:

Đất là chỗ gieo trồng và gặt hái. — Thượng Thư, thiên Hồng Phạm

Lễ Ký, thiên Nguyệt Lệnh, đại ý, chép rằng ở tiết ứng với Thổ (giữa năm, "trung ương Thổ"), thiên tử mặc áo vàng, đeo ngọc vàng, cờ xe cũng màu vàng. Đó là chỗ gần nhất trong sách cổ với ý "đeo đá theo hành". Nhưng nó đổi màu theo thời tiết trong năm, áp cho cả triều như một phép lễ thuận trời, không phải theo năm sinh của từng người. Lối "mệnh Thổ đeo đá vàng" là ghép ngũ sắc với mệnh nạp âm, thành hình trong sách phổ thông đời nay. Bài Thổ vượng tứ quý giải vì sao Thổ có lúc đứng giữa năm, có lúc chia ra bốn cuối mùa.

Đọc cho đúng mức

• Đá không chữa được bệnh, không thay được việc đi khám, không làm thay đổi công việc hay tiền bạc của ai. Lời quảng cáo kiểu "thạch anh vàng hút tiền", "mắt hổ trấn tà" không có sách cổ làm gốc và không có nghiên cứu nào xác nhận.
• Gán màu đá vào hành là quy ước; hổ phách có bảng xếp Thổ, có bảng xếp Hỏa, mắt hổ đỏ có người xếp Hỏa. Hai cách đều là cách.
• Đá nung, đá chiếu xạ, đá nhuộm không "mất linh" hay "phản tác dụng" — những chữ ấy không có trong sách nào. Thứ chúng làm mất là giá trị mua bán nếu người bán giấu.
• Hiểu đá là một món đẹp mình thích đeo, thì chọn theo bảng nào cũng được, và không cần mua thêm khi gặp bảng khác nói khác.

Việc nên làm

1. Tra mệnh nạp âm theo ngày sinh đầy đủ, nhất là người sinh tháng 1, tháng 2.
2. Chỉ biết năm sinh: chọn một món trong nhóm vàng, nâu hoặc đỏ, hồng — món mình thích nhìn và hợp tay.
3. Hỏi người bán bốn chữ: tự nhiên, nung, nhuộm hay nhân tạo. Hốc "thạch anh vàng" chân trắng đầu cam thì coi như thạch anh tím nung.
4. Xoay hạt mắt hổ dưới đèn: có dải sáng trượt mềm là đá; sáng gắt, nhìn cạnh thấy tổ ong là thủy tinh.
5. Hổ phách đeo riêng, tháo khi rửa tay bằng dung dịch cồn; vòng thạch anh lau khăn ẩm là đủ, không cần ngâm muối hay phơi trăng.

Người mệnh Thổ muốn một món đeo nhắc mình về chữ "giá sắc" — gieo đều tay rồi mới gặt — thường chọn một hạt màu đất như mắt hổ hay thạch anh khói. Vật ấy là lời nhắc về sự bền bỉ, không phải thứ làm thay việc của mình.

Nguồn tham khảo

• Thượng Thư, thiên Hồng Phạm — "Thổ viên giá sắc".
• Lễ Ký, thiên Nguyệt Lệnh — y phục, ngọc đeo ở tiết trung ương Thổ; đại ý.
• Thành phần, độ cứng Mohs, hiệu ứng mắt mèo và các kiểu xử lý đá (nung, nhuộm, chiếu xạ): số liệu khoáng vật học, đá quý học phổ thông.
• Năm sinh theo nạp âm tính bằng công cụ của aihuyenhoc.com.