Đá thạch anh hợp mệnh gì: màu đá quy về hành ra sao và chỗ là quy ước thương mại

Theo bảng quy ước đang lưu hành, thạch anh được xếp hành theo màu: trắng trong thuộc Kim, xanh lục thuộc Mộc, đen và khói thuộc Thủy, hồng – tím – đỏ thuộc Hỏa, vàng – nâu thuộc Thổ; "hợp mệnh" là chọn màu cùng hành hoặc thuộc hành sinh ra mệnh. Nhưng mọi viên thạch anh đều là cùng một chất, màu đến từ tạp chất và bức xạ, nên bảng ấy là quy ước gần đây.

Thạch anh là gì theo khoáng vật học

Thạch anh là silic điôxit (SiO₂), một trong những khoáng vật phổ biến nhất của vỏ Trái Đất. Độ cứng 7 trên thang Mohs — cứng hơn thủy tinh, nên rạch được kính. Thạch anh tinh khiết không màu, trong suốt. Mọi màu khác đều do một chút "lạ" lẫn vào:

Điều quan trọng nhất trong bảng: màu của thạch anh có thể đổi bằng nhiệt. Một viên tím đem nung thành vàng; vài loại tím nung thành xanh lục. Cùng một viên đá, trước khi vào lò và sau khi ra lò, thuộc hai "hành" khác nhau theo bảng màu.

Bảng quy màu đá về hành đang lưu hành

Bảng dưới là bảng các cửa hàng và trang mạng Việt Nam đang dùng phổ biến. Chúng tôi ghi lại như một quy ước, kèm chỗ các nơi nói khác nhau:

Cách dùng bảng phổ biến nhất: lấy mệnh nạp âm của năm sinh, chọn màu cùng hành hoặc màu thuộc hành sinh ra mệnh mình (ví dụ mệnh Thủy chọn đen – Thủy hoặc trắng – Kim, vì Kim sinh Thủy), tránh màu thuộc hành khắc mệnh. Phần "màu hợp mệnh" nói chung đã nhiều nơi viết; bài này chỉ bàn chỗ áp vào thạch anh.

Gốc cổ và phần mới

Năm màu gắn với năm hành là chuyện có gốc cổ: xanh – Mộc, đỏ – Hỏa, vàng – Thổ, trắng – Kim, đen – Thủy, thấy trong bảng phối ngũ hành của Hoàng Đế Nội Kinh và trong Lễ Ký. Phần mới là ba bước nối thêm:

1. Xếp những màu không có trong năm màu cổ (tím, hồng, khói) vào một hành — mỗi nơi xếp một kiểu.
2. Gắn màu đá với mệnh nạp âm năm sinh — một phép tính dựa vào 60 hoa giáp, vốn không dùng để chọn đá.
3. Gán cho đá màu ấy khả năng "bổ" hành cho người đeo.

Một chất, năm hành?

Còn một chỗ vênh ít người để ý. Nếu xếp theo chất, mọi viên thạch anh là đá — đất đá thì theo lối thông thường thuộc Thổ. Bảng màu bỏ hẳn chất, chỉ xét màu. Không có gì sai khi chọn một quy ước, nhưng nên biết mình đang dùng quy ước nào, và rằng nó không đến từ sách cổ.

Tra theo dụng thần thay vì theo năm sinh

Mệnh nạp âm năm sinh giống nhau cho cả một năm. Ba người cùng sinh năm 1990 (Canh Ngọ, nạp âm Lộ Bàng Thổ) theo bảng phổ biến đều "mệnh Thổ", đều được khuyên đá vàng, nâu, hồng, đỏ. Lập Bát Tự cho ba người bằng công cụ của site:

Ba người, ba nhật chủ, ba mức vượng nhược. Theo cách đọc thông thường của Tử Bình, người thân nhược thường cần hành sinh trợ, người thân vượng thường cần hành tiết bớt hoặc khắc chế — nên ba người này khó có chung một màu đá "hợp". Phần vượng nhược ở bảng là máy ước lượng sơ bộ; định dụng thần cần người xem cân thêm. Nhưng chỉ chừng đó cũng đủ thấy: chọn đá theo năm sinh là chọn cho cả một năm người, chọn theo Bát Tự là chọn cho một người.

Công cụ Bát Tự cho ra tứ trụ, nhật chủ, tỉ lệ ngũ hành và ước lượng vượng nhược — đủ để bắt đầu.

Chọn và giữ thạch anh: chuyện thực tế

• Thật hay giả: thủy tinh có bọt khí tròn, cầm ấm nhanh hơn; đá nhuộm dồn màu vào vết nứt. Thạch anh tổng hợp nuôi cấy trong phòng thí nghiệm là đá thật về hóa học, giá rẻ hơn nhiều, khó phân biệt bằng mắt. Món giá cao thì xin giấy của một nơi kiểm định độc lập. Các phép thử tự làm được ở bài phân biệt đá thật, đá nhuộm, đá nung.
• Ánh nắng: thạch anh tím, hồng có thể nhạt màu khi phơi nắng gắt lâu ngày; đừng bày sát cửa kính hướng Tây.
• Va đập: độ cứng 7 nhưng giòn; rơi xuống nền gạch có thể mẻ, nứt.
• Lau chùi: nước sạch, khăn mềm; tránh hóa chất tẩy mạnh với đá nhuộm, đá ghép keo — bài lau chùi, bảo quản vật phẩm.
• Lời chào hàng: thạch anh được rao kèm lời hứa về sức khỏe, tiền bạc, tình duyên là chỗ nên dừng lại hỏi nguồn (bài vật phẩm phong thủy có tác dụng không).

Sách cổ nói gì

Lễ Ký, thiên Nguyệt Lệnh, đại ý: tháng đầu xuân, thiên tử mặc áo xanh, đeo ngọc xanh; mùa hạ mặc đỏ, đeo ngọc đỏ; giữa năm dùng màu vàng; mùa thu dùng màu trắng; mùa đông dùng màu đen. Màu áo, màu ngọc đổi theo mùa, ứng với hành của mùa.

Bình: đây có lẽ là tiền lệ cổ gần nhất với chuyện "chọn đá theo hành". Nhưng nó chọn theo thời — mùa nào hành nào vượng — chứ không theo năm sinh của người đeo. Lối chọn đá theo mệnh nạp âm không có tiền lệ ấy.

Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, đại ý: năm sắc xanh, đỏ, vàng, trắng, đen phối với năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy, cùng với năm tạng, năm vị, năm phương.

Thần Nông Bản Thảo Kinh, đại ý: có ghi các vị khoáng "bạch thạch anh", "tử thạch anh". Bình: tên gọi xưa và nay không trùng khớp — vị "tử thạch anh" trong dược liệu cổ truyền hiện nay thường được xác định là khoáng fluorit, không phải thạch anh tím. Chúng tôi nhắc chỉ để cảnh giác chuyện cùng tên khác chất, không bàn công dụng làm thuốc.

Đọc cho đúng mức

Bảng màu – hành cho thạch anh là một quy ước dễ dùng, có một nửa gốc cổ (năm màu – năm hành) và một nửa mới (gắn với năm sinh, xếp các màu "lạ", gán khả năng bổ hành). Chọn theo nó không sai, miễn biết nó là quy ước.

Không có cơ sở nào để nói viên đá đúng màu thì đổi được vận, chữa được bệnh hay giữ được tiền. Một viên thạch anh đẹp, đúng chất, giá phải chăng, đặt ở chỗ mình nhìn thấy mỗi ngày — đó là một món đồ có nghĩa, đủ rồi.

Việc nên làm

• Biết viên đá mình mua là loại gì về khoáng vật: tím tự nhiên, vàng nung, khói chiếu xạ hay thủy tinh.
• Nếu chọn theo hành, tra theo Bát Tự thay vì chỉ theo năm sinh; nếu chọn theo năm sinh thì hiểu đó là cách tính cho cả một năm người.
• Món giá cao: xin giấy kiểm định độc lập.
• Bày tránh nắng gắt, đặt chỗ chắc, lau bằng nước sạch.
• Không bỏ việc đi khám, việc lập kế hoạch vì đã có đá.

Ví dụ người được xem Bát Tự thấy cần bổ hành Thủy: theo bảng quy ước, người ấy hay chọn thạch anh đen, khói sẫm. Đó là lời nhắc theo quy ước màu, không phải một phương thuốc.

🀄Lá số Bát Tự (Tứ Trụ)
Bốn trụ năm tháng ngày giờ theo tiết khí, Thập Thần, ngũ hành vượng suy.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Lễ Ký — thiên Nguyệt Lệnh; màu áo, màu ngọc theo mùa (đại ý).
• Hoàng Đế Nội Kinh — Tố Vấn; bảng phối ngũ sắc với ngũ hành (đại ý).
• Thần Nông Bản Thảo Kinh — các vị bạch thạch anh, tử thạch anh (đại ý); việc tử thạch anh trong dược liệu được xác định là fluorit theo tài liệu dược liệu hiện đại.
• Khoáng vật học thạch anh: thành phần SiO₂, độ cứng Mohs 7, nguồn gốc màu (tâm màu do sắt, nhôm và bức xạ; xử lý nhiệt) — kiến thức khoáng vật học phổ thông.
• Tứ trụ và tỉ lệ ngũ hành của ba ví dụ sinh năm 1990 chạy bằng mã công cụ Bát Tự của aihuyenhoc (`BatTu::tinh`).