Mơ thấy người thân đã mất: tục xưa gọi là báo mộng, còn trong lòng người ở lại thì đó là nỗi nhớ

Mơ thấy người thân đã mất là một trong những giấc mơ thường gặp nhất sau mất mát. Tục xưa của người Việt gọi đó là "báo mộng", người khuất về thăm hoặc nhắn điều gì. Nghiên cứu về tang chế cho thấy phần lớn những giấc mơ này đến từ nỗi nhớ, và với nhiều người, chúng an ủi nhiều hơn là đáng lo.

Một giấc mơ rất nhiều người từng có

Nếu bạn vừa mơ thấy ông, bà, cha, mẹ hay một người thân đã khuất, bạn không phải người duy nhất. Trong các khảo sát về giấc mơ của người đang chịu tang, mơ thấy người đã mất là trải nghiệm phổ biến, nhất là trong năm đầu. Nhiều người kể giấc mơ rất rõ: người thân khỏe mạnh, trẻ hơn lúc cuối đời, đứng ở một chỗ quen thuộc, nói một câu ngắn, rồi tỉnh dậy với cảm giác vừa được gặp.

Các nhà nghiên cứu ở các trại chăm sóc cuối đời còn ghi nhận một điều cảm động: nhiều người bệnh nặng, trong những tuần cuối, cũng hay mơ thấy cha mẹ, anh chị đã khuất đến đón hay ngồi bên cạnh, và phần đông tả những giấc mơ ấy là bình yên.

Nói cách khác, giấc mơ về người đã mất là một phần bình thường của cách con người mang theo người mình thương. Nó không phải điềm lạ. Cũng như mơ rụng răng hay mơ bị rượt đuổi, đây là loại giấc mơ mà rất nhiều người có chung.

Tục báo mộng trong nếp nhà Việt

Người Việt thờ cúng tổ tiên ngay trong nhà. Bàn thờ đặt ở chỗ trang trọng nhất, ngày giỗ cả nhà sum họp, Tết thì mời ông bà về ăn Tết. Trong cách nghĩ ấy, người khuất không đi đâu xa; họ vẫn "ở" với con cháu theo một cách khác.

Đặt trong nếp nghĩ đó, giấc mơ thấy người thân đã mất được hiểu là báo mộng: ông bà về thăm, dặn dò, nhắc ngày giỗ, nhắc chuyện trong nhà. Nhiều gia đình kể lại những giấc mơ như vậy qua nhiều đời, như một phần của ký ức gia đình.

Hiểu như vậy, ta thấy tục báo mộng và cách nhìn của tâm lý học không hẳn chọi nhau. Cả hai đều nói một điều: mối dây giữa người còn và người mất không đứt ngay khi tang lễ xong.

Sách giải mộng nói gì

Các bản Chu Công giải mộng lưu hành, cả bản tiếng Hoa lẫn bản dịch tiếng Việt, đều có mục về mơ thấy người đã khuất. Lời ghi ngắn, kiểu "mơ thấy người mất nói chuyện là…", "mơ thấy người mất cho đồ là…". Nhưng như bài giải mộng đã nói, các bản này không có bản chuẩn: cùng một hình ảnh, bản này ghi điềm lành, bản kia dặn cẩn thận, và không bản nào giải thích vì sao.

Vì vậy chúng tôi không chép lại thành bảng "mơ thấy… là điềm…". Với một giấc mơ chạm vào nỗi đau thật, một dòng điềm không rõ gốc có thể làm người đọc lo lắng vô cớ. Nếu ai đó nói giấc mơ của bạn là điềm xấu và cần một lễ "giải" tốn kém, bạn có quyền dè dặt: sách giải mộng cổ không có quy định nào như vậy.

Bốn kiểu giấc mơ hay gặp và cách đón nhận

Thay vì đoán điềm, có thể nhìn vào cảm xúc của giấc mơ. Những kiểu dưới đây được người chịu tang kể lại nhiều nhất.

Không có kiểu nào trong bốn kiểu này là "điềm" theo nghĩa của các bảng điềm báo dân gian. Chúng là những cách khác nhau mà nỗi nhớ tìm đường vào giấc ngủ.

Vì sao ta mơ thấy người đã mất

Giấc mơ lấy chất liệu từ những gì ta nghĩ, lo, nhớ trong ngày (bài giải mộng gọi đây là tính liên tục giữa giấc mơ và đời thức). Sau một mất mát, người đã khuất chiếm một phần lớn trong suy nghĩ ban ngày — ở bữa cơm, ở chỗ ngồi quen, ở mùi áo — nên việc họ xuất hiện trong giấc mơ là điều dễ hiểu.

Từ cuối thế kỷ hai mươi, các nhà nghiên cứu về tang chế như Klass, Silverman và Nickman đề xuất cách nhìn gọi là "mối dây tiếp nối": người chịu tang không cần "cắt đứt" để vượt qua, mà dần tìm một chỗ mới cho người đã mất trong đời mình — trong ký ức, trong những câu chuyện, trong việc làm theo lời dặn. Giấc mơ là một trong những nơi mối dây ấy hiện ra. Cách nhìn này gần với nếp thờ cúng của người Việt hơn là ta tưởng.

Khi nào nỗi buồn cần người đồng hành

Phần lớn nỗi đau mất người thân nhẹ dần theo thời gian, dù không bao giờ mất hẳn. Có những trường hợp nên tìm thêm sự giúp đỡ:

• Ác mộng về lúc người thân mất lặp lại nhiều đêm, khiến bạn sợ đi ngủ.
• Mất ngủ, chán ăn, không làm được việc thường ngày kéo dài nhiều tháng.
• Cảm giác trống rỗng, tự trách, hay ý nghĩ không muốn sống nữa.

Y học ngày nay có khái niệm rối loạn đau buồn kéo dài cho những trường hợp nỗi đau không nhẹ đi sau một thời gian dài. Đó không phải sự yếu đuối mà là tình trạng có thể được hỗ trợ. Bác sĩ, chuyên viên tâm lý, hay đơn giản là một người bạn chịu lắng nghe, đều là chỗ dựa. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc người thân bên cạnh.

Sách cổ nói gì

Tinh thần gặp nhau thì thành giấc mơ, thân thể tiếp xúc thì thành việc. Cho nên ngày nghĩ thì đêm mơ, đó là chỗ tinh thần và thân thể gặp nhau. — Liệt Tử, thiên Chu Mục Vương

Bình: câu "ngày nghĩ đêm mơ" đã có từ sách cổ hơn hai nghìn năm. Người mình nhớ nhiều nhất ban ngày thì hiện về trong giấc ngủ — Liệt Tử nói điều mà nhà tâm lý ngày nay vẫn nói.

Cúng tế thì như người được cúng đang ở đó; tế thần thì như thần đang ở đó. — Luận Ngữ, thiên Bát Dật

Bình: Khổng Tử không bàn chuyện người khuất có thật về hay không; ông nói về thái độ của người còn sống. Giấc mơ thấy người thân cũng có thể đọc theo tinh thần ấy: điều quan trọng không phải là giấc mơ báo điềm gì, mà là ta giữ người đã mất trong lòng như thế nào.

Đọc cho đúng mức

Bài này không khẳng định hay phủ định chuyện người khuất "về thăm". Đó là niềm tin riêng của mỗi gia đình, và nhiều người thấy được an ủi trong niềm tin ấy. Điều bài này muốn nói là: không có cơ sở nào để coi giấc mơ thấy người đã mất là điềm xấu, và không ai cần phải bỏ tiền làm lễ để "giải" một giấc mơ như vậy.

Các nghiên cứu được nhắc đến ở đây mô tả xu hướng chung ở nhiều người; trải nghiệm của mỗi người một khác. Nếu giấc mơ làm bạn đau khổ kéo dài, lời khuyên của bác sĩ đáng tin hơn mọi cuốn sách giải mộng.

Việc nên làm

• Viết lại giấc mơ ngay khi tỉnh: người thân nói gì, mặc gì, ở đâu, bạn cảm thấy thế nào.
• Kể với người trong nhà. Nhiều khi người khác cũng đang có những giấc mơ tương tự, và chia sẻ làm cả nhà nhẹ lòng.
• Nếu còn điều chưa nói, viết một lá thư cho người đã mất.
• Nếu nhà có nếp thắp hương, đó là lúc để nhớ và kể chuyện về người thân, không phải để "giải" giấc mơ.
• Ác mộng lặp lại, mất ngủ kéo dài: nói với bác sĩ.

✨Hỏi AI Huyền Học
Hỏi bất cứ điều gì về tử vi, Kinh Dịch, phong thuỷ, ngày tốt xấu.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Liệt Tử — thiên Chu Mục Vương, đoạn "thần ngộ vi mộng".
• Luận Ngữ — thiên Bát Dật, câu "tế như tại".
• Các bản Chu Công giải mộng lưu hành, mục mơ thấy người đã khuất (dẫn đại ý, không chép bảng vì các bản không thống nhất).
• Dennis Klass, Phyllis Silverman, Steven Nickman — Continuing Bonds: New Understandings of Grief, 1996 (dẫn đại ý).
• Bảng phân loại bệnh quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới (bản 11) — mục rối loạn đau buồn kéo dài.