Mơ thấy rụng răng: lời đoán trong sách xưa, và vì sao đây là giấc mơ lo âu phổ biến bậc nhất

Mơ thấy rụng răng là một trong những giấc mơ lo âu hay gặp nhất ở mọi nền văn hóa. Lời đoán dân gian, cả phương Đông lẫn Hy Lạp cổ, thường gắn răng với người trong nhà; nhưng nghiên cứu về giấc ngủ cho thấy giấc mơ này liên quan đến cảm giác ở răng hàm (nghiến, siết răng) và căng thẳng nhiều hơn là báo điều gì sắp xảy ra.

Giấc mơ mà rất nhiều người có chung

Trong các khảo sát về "giấc mơ điển hình" — những chủ đề mà nhiều người ở nhiều nơi đều từng mơ — rụng răng luôn có mặt, cạnh bị rượt đuổi, rơi từ trên cao, thi trượt, đến muộn (bài mơ bị rượt đuổi, mơ rơi). Kiểu giấc mơ cũng khá giống nhau: răng lung lay rồi rơi ra từng chiếc, vỡ vụn trong miệng, hoặc rụng cả hàm khi đang nói chuyện; người mơ thường hoảng, tìm cách giấu, rồi tỉnh dậy đưa tay sờ răng.

Một giấc mơ phổ biến đến thế mà gắn với một điềm cụ thể cho từng người thì khó đứng vững. Nhưng trước khi nói nghiên cứu, hãy xem người xưa đã đọc nó ra sao.

Lời đoán trong sách xưa: răng là người nhà

Điều thú vị là hai truyền thống cách nhau nửa vòng trái đất lại đọc giấc mơ này gần giống nhau.

Phương Đông. Các bản Chu Công giải mộng lưu hành và lời truyền dân gian Việt – Hoa thường gắn rụng răng với người thân: có lời truyền đọc là trong nhà có người ốm đau hay đi xa; có nơi phân biệt răng hàm trên ứng với bề trên (ông bà, cha mẹ), răng hàm dưới ứng với bề dưới (con cháu); có nơi còn xét rụng răng có chảy máu hay không. Các bản không thống nhất, và không bản nào giải thích vì sao.

Hy Lạp cổ. Artemidorus, người viết bộ sách đoán mộng nổi tiếng nhất của thế giới Hy Lạp – La Mã vào thế kỷ thứ hai, đại ý cũng coi hàm răng như người trong nhà: răng trên là những người quan trọng hơn, răng dưới là người phụ thuộc; mất răng là mất một người hay một thứ của cải trong nhà.

Vì sao hai nơi nghĩ giống nhau? Một cách giải thích hợp lý: răng là bộ phận xếp thành hàng, có thứ bậc, đi cùng ta suốt đời, và mất răng là dấu hiệu rõ nhất của tuổi già. Chữ Hán "xỉ" (răng) còn dùng để chỉ tuổi tác, như trong "niên xỉ". Từ một hình ảnh như vậy, liên tưởng tới gia đình và sự mất mát là điều tự nhiên. Đó là ẩn dụ, không phải quy luật.

Chúng tôi không chép lại câu "mơ rụng răng là trong nhà sắp có người mất" thành lời đoán. Câu ấy làm nhiều người hoảng sợ, trong khi không có bản sách nào giải thích được nó, và giấc mơ này lại phổ biến tới mức nếu câu ấy đúng thì nhà nào cũng có chuyện mỗi tuần. Người đang chịu tang mà mơ thấy người thân đã khuất là chuyện khác, được bàn riêng ở bài mơ thấy người thân đã mất. Còn lý do lời đoán chung chung hay có vẻ "trúng" thì bài điềm báo dân gian đã giải thích.

Nghiên cứu nói gì

Giấc mơ đi theo cảm giác của thân thể. Năm 2018, hai nhà nghiên cứu Rozen và Soffer-Dudek ở Israel khảo sát những người hay mơ thấy rụng răng và so với người hay mơ thấy những chủ đề khác. Kết quả đáng chú ý nhất, đại ý: giấc mơ rụng răng gắn chặt với cảm giác khó chịu ở răng lợi khi thức dậy (dấu hiệu của nghiến hoặc siết răng lúc ngủ) hơn là với mức lo âu chung. Nói nôm na: hàm răng làm việc quá sức trong đêm, và giấc mơ "dịch" cảm giác ấy thành hình ảnh răng rơi.

Căng thẳng vẫn có vai trò. Nghiến răng khi ngủ lại hay gặp ở người đang căng thẳng, lo lắng, ngủ không sâu. Vì thế giấc mơ rụng răng hay xuất hiện vào những giai đoạn áp lực — đổi việc, thi cử, chuyện gia đình — dù đường đi không thẳng từ "lo" sang "mơ", mà vòng qua cơ hàm.

Những yếu tố khác. Người mới niềng răng, mới nhổ răng, đang đau răng, hay có răng lung lay thật cũng dễ mơ chủ đề này. Freud trong sách Giải thích giấc mơ (1900) đã dành một mục riêng cho những giấc mơ do "kích thích ở răng", dù cách giải thích của ông ngày nay ít người theo.

Đọc giấc mơ cho có ích

Thay vì hỏi "điềm gì", có ba câu hỏi đáng hơn:

1. Sáng nay hàm có mỏi không? Nếu có, nhiều khả năng giấc mơ đến từ hàm răng. Đây là phần kiểm được.
2. Trong giấc mơ, mình sợ điều gì nhất? Có người sợ mất mặt khi răng rụng giữa đám đông, có người sợ già đi, có người sợ không nói được. Nỗi sợ trong mơ thường chỉ vào một mối lo ban ngày.
3. Giấc mơ lặp lại vào lúc nào? Ghi lại vài tuần, xem nó có đi kèm những ngày căng thẳng, những đêm ngủ muộn không.

Cách tiếp cận này giữ được phần hay của giải mộng cổ — coi giấc mơ là điều đáng để ý — mà bỏ đi phần làm người ta sợ vô cớ. Bài giải mộng bàn thêm cách người xưa phân loại giấc mơ theo trạng thái người mơ.

Sách cổ nói gì

Phần trên (khí) thịnh thì mơ bay, phần dưới thịnh thì mơ rơi. — Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, Mạch Yếu Tinh Vi luận

Bình: y học cổ đã có ý giấc mơ đi theo trạng thái của thân thể: khí dồn lên thì mơ bay, dồn xuống thì mơ rơi. Câu này không nói về răng, nhưng cùng một lối nghĩ với nghiên cứu năm 2018: cơ thể làm gì trong đêm thì giấc mơ phản ánh lại. Vương Phù đời Đông Hán, trong thiên Mộng Liệt của Tiềm Phu Luận, đại ý cũng xếp riêng một loại "mộng do bệnh", tức giấc mơ sinh ra từ chỗ đau trong người, và khuyên người đoán mộng phân biệt loại này với loại có điềm.

Đọc cho đúng mức

Bài này không bảo giấc mơ là vô nghĩa; nó có thể chỉ vào một cơn căng thẳng hay một hàm răng đang làm việc quá sức. Điều bài muốn tách ra là: không có bằng chứng nào cho thấy mơ rụng răng báo trước chuyện gì cho người thân.

Nghiên cứu được dẫn là một khảo sát trên một nhóm người cụ thể; nó cho thấy mối liên hệ, chưa phải kết luận cho mọi trường hợp. Nếu có dấu hiệu nghiến răng, đau hàm, hay mất ngủ kéo dài, người nên gặp là nha sĩ hoặc bác sĩ, không phải thầy giải mộng.

Việc nên làm

• Sáng sau giấc mơ, để ý hàm có mỏi, thái dương có đau, răng có ê không.
• Nếu có, hẹn khám nha sĩ; nghiến răng lâu ngày làm mòn răng và đau khớp hàm.
• Ghi lại giấc mơ và hoàn cảnh ngày hôm trước trong vài tuần.
• Giảm cà phê, rượu bia buổi tối; giữ giờ ngủ đều.
• Nếu ai đó bảo giấc mơ là điềm xấu và cần làm lễ, hãy hỏi họ lấy câu ấy từ sách nào.

✨Hỏi AI Huyền Học
Hỏi bất cứ điều gì về tử vi, Kinh Dịch, phong thuỷ, ngày tốt xấu.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Nội Kinh — Tố Vấn, Mạch Yếu Tinh Vi luận, câu "thượng thịnh tắc mộng phi".
• Vương Phù — Tiềm Phu Luận, thiên Mộng Liệt (dẫn đại ý).
• Artemidorus — Oneirocritica, phần giấc mơ về răng (dẫn đại ý).
• Nirit Rozen, Nirit Soffer-Dudek — "Dreams of Teeth Falling Out: An Empirical Investigation of Physiological and Psychological Correlates", Frontiers in Psychology, 2018 (dẫn đại ý).
• Sigmund Freud — Giải thích giấc mơ, 1900, mục giấc mơ do kích thích ở răng.