Nhà đầu dãy hay nhà giữa dãy trong khu liền kề

Nhà đầu dãy liền kề có ba mặt thoáng, thêm cửa sổ hông, thường thêm chút đất; đổi lại nó mất "chỗ dựa" ở một bên — bên Thanh Long hoặc bên Bạch Hổ, tùy dãy quay hướng nào. Theo loan đầu, mất bên Bạch Hổ nhẹ hơn mất bên Thanh Long; theo khí hậu, mặt hông quay Tây là nóng nhất. Hai thước đo này có khi trùng, có khi ngược nhau.

Tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ: bên nào là bên nào

Táng Thư của Quách Phác, đại ý, dùng bốn linh vật để gọi bốn phía quanh huyệt: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải, Chu Tước phía trước, Huyền Vũ phía sau; Thanh Long nên uốn lượn, Bạch Hổ nên nằm phục, Huyền Vũ cúi đầu, Chu Tước như múa. Cách gọi bốn phía bằng bốn linh vật cũng thấy trong thiên Khúc Lễ của Lễ Ký, nhưng ở đó là cờ hiệu của đoàn quân khi hành quân, không phải đất đai — người đời sau mượn sang phong thủy. Hai nguồn này hay bị chép lẫn trên mạng; bài này không dẫn nguyên văn câu nào vì các bản chép khác nhau.

Điều quan trọng cho nhà phố: trái – phải tính khi đứng trong nhà nhìn ra cửa, không phải khi đứng ngoài đường nhìn vào. Với một dãy liền kề, hai căn đầu dãy hở hai bên khác nhau:

Hướng của dãy đo bằng la bàn điện thoại đứng ở cửa, mặt nhìn ra đường; công cụ hướng nhà đổi số độ ra hướng.

Vì sao sách chuộng Thanh Long hơn Bạch Hổ

Lối đọc phổ biến trong giới thầy: Thanh Long là bên "dương", chủ người và sự đi lên, nên được phép cao, đầy; Bạch Hổ là bên "âm", nên thấp, nằm yên. Có câu truyền khẩu "thà để Thanh Long cao vạn trượng, không để Bạch Hổ ngẩng đầu" — câu này không tìm được nguồn sách cổ đáng tin, nên chỉ coi là khẩu quyết.

Áp vào dãy liền kề, nơi mọi căn cao bằng nhau:

• Căn giữa dãy có cả hai bên dựa vào nhà hàng xóm cao bằng mình — Thanh Long và Bạch Hổ cân nhau, không bên nào "ngẩng đầu". Đây là thế yên nhất theo sách.
• Căn đầu dãy hở bên Bạch Hổ: bên phải trống, bên trái có nhà dựa. Theo khẩu quyết ở trên, Thanh Long cao hơn Bạch Hổ là thuận.
• Căn đầu dãy hở bên Thanh Long: bên trái trống, bên phải có nhà dựa — Bạch Hổ cao hơn Thanh Long. Đây là căn mà thầy theo loan đầu dè dặt nhất.

Mức dè dặt nên đọc nhẹ: khoảng trống bên hông thường là một con đường nội khu rộng sáu, bảy mét hoặc một dải cây xanh, không phải một vực sâu. Bài Thanh Long Bạch Hổ trong dãy nhà phố bàn trường hợp hai nhà bên cao thấp khác nhau.

Nắng: chỗ khí hậu đọc khác sách

Ở Việt Nam, mặt tường nóng nhất là mặt quay về Tây — nắng chiều chiếu xiên thấp, đúng giờ tường đã tích nhiệt cả ngày. Mặt Đông nhận nắng sáng dịu hơn. Ghép bảng trên với nắng, ta được bảng sau cho hai kiểu dãy phổ biến nhất:

Với dãy quay Nam, sách và khí hậu nói ngược nhau: căn đầu Tây thuận theo sách nhưng nóng nhất; căn đầu Đông mát hơn nhưng hở Thanh Long. Với dãy quay Bắc, hai bên đồng ý: căn đầu Đông vừa thuận vừa mát, căn đầu Tây vừa hở Thanh Long vừa nóng.

Tường hông hướng Tây của một căn liền kề cao bốn tầng là mảng tường chừng 15 – 18 mét chiều sâu nhân 14 – 16 mét chiều cao, phơi nắng chiều quanh năm. Không chống nóng thì phòng phía Tây các tầng trên nóng đến khuya. Bài nhà hướng Tây và nắng chiều có các cách che bằng lam, cây, tường hai lớp.

Gió, mưa, tiếng ồn: những thứ đổi theo đầu dãy

Ngoài nắng, căn đầu dãy khác căn giữa dãy ở bốn chỗ:

• Gió xuyên phòng. Căn đầu dãy mở được cửa sổ hông, đón gió ngang — căn giữa dãy chỉ có gió trước sau, phải nhờ giếng trời kéo gió. Đây là lợi thế lớn nhất của đầu dãy.
• Mưa tạt tường hông. Tường hồi lộ thiên dễ thấm nhất trong nhà liền kề, nhất là chỗ tiếp giáp sàn các tầng và quanh khung cửa sổ hông. Khi nhận nhà, kiểm vết ố ở mặt trong tường hông sau một trận mưa to.
• Tiếng ồn và bụi từ con đường bên hông, nhất là khi đường đó dẫn vào cổng khu hoặc trường học.
• Năng lượng. Căn giữa dãy có hai tường chung không nhận nắng, nên tốn điện điều hòa ít hơn căn đầu dãy cùng diện tích.

Dương Trạch Tam Yếu, đại ý, dạy xét thế nhà trước rồi mới xét cửa, phòng chủ, bếp. Với căn liền kề, "thế nhà" chính là vị trí trong dãy: đầu hay giữa, hở bên nào, hông quay về đâu.

Giá bán và giá trị dùng

Căn đầu dãy thường được rao giá cao hơn căn giữa dãy cùng dự án, vì diện tích đất thường lớn hơn (có phần vát góc hoặc sân hông), có thể làm cửa phụ, và bán hàng được hai mặt nếu đường hông đông người. Mức chênh tùy dự án và thời điểm, không có tỷ lệ chung.

Người mua để ở nên tự hỏi: mình có dùng được mặt hông không? Nếu mặt hông chỉ là tường đặc chống nắng, căn đầu dãy là căn giữa dãy đắt hơn và nóng hơn. Nếu mở được cửa sổ hông, sân hông trồng cây, lối vào riêng cho xe, thì phần chênh giá đổi được thứ dùng hằng ngày. Căn đầu dãy giáp ngã ba, ngã tư thì gần với trường hợp nhà lô góc hai mặt tiền hơn — đọc thêm bài đó.

Đọc cho đúng mức

Tứ linh trong Táng Thư nói về núi đồi quanh một huyệt mộ, đo bằng hàng trăm mét địa hình. Đem vào một dãy nhà phố cao bằng nhau là phép mượn hình, và khoảng trống bên hông căn đầu dãy là con đường, không phải "Thanh Long gãy". Thầy theo Bát Trạch hay Huyền Không sẽ xét căn đầu dãy như mọi căn khác, theo tọa – hướng, không coi việc hở một bên là chuyện chính.

Phần vững của bài này là phần nắng, gió, mưa, ồn — đo được, sửa được, và quyết định căn nhà dễ ở hay khó ở hơn mọi câu khẩu quyết.

Việc nên làm

• Xác định dãy quay hướng nào, căn mình hở bên Thanh Long hay Bạch Hổ theo bảng trên.
• Xác định tường hông quay Đông hay Tây; tường hông Tây thì tính chống nóng ngay từ khi hoàn thiện.
• Sau một trận mưa lớn, kiểm mặt trong tường hông ở từng tầng xem có vết thấm.
• Nếu là căn đầu dãy, tận dụng cửa sổ hông để có gió xuyên phòng; nếu là căn giữa dãy, đầu tư giếng trời.
• Căn hở bên Thanh Long: trồng một hàng cây cao hoặc làm tường rào hông có dàn cây leo để bên trái có "chỗ dựa" nhìn thấy được.

Hàng cây hay giàn cây leo dọc tường hông vừa che nắng vừa cho căn đầu dãy một bên dựa xanh. Nếu muốn có thêm một vật nhỏ làm lời nhắc chăm khoảng xanh ấy, nhiều người chọn đồ hành Mộc; nó là biểu tượng, phần chống nóng thật vẫn là lá cây và tường.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — Quách Phác, đời Tấn; đoạn tứ linh (đại ý). Bài không dẫn nguyên văn vì các bản chép trên mạng khác nhau.
• Lễ Ký — thiên Khúc Lễ, cách gọi bốn phía bằng bốn linh vật trong đội hình hành quân (đại ý, cần đối chiếu bản gốc khi trích nguyên văn).
• Dương Trạch Tam Yếu — Triệu Cửu Phong, đời Thanh; xét thế nhà trước khi xét cửa, chủ, bếp (đại ý).
• Câu "thà để Thanh Long cao vạn trượng, không để Bạch Hổ ngẩng đầu": khẩu quyết truyền miệng, chưa xác định được sách gốc.