Căn hộ bị tòa nhà khác che trước mặt: án sơn áp bức theo loan đầu, đo theo tầng mình ở

Loan đầu không chê mọi khối cao trước mặt: một "án sơn" thấp, vừa tầm là thứ được quý; cái bị chê là án áp — quá cao và quá sát. Với căn hộ, cao hay thấp tính từ tầng mình ở, nên cùng một tòa đối diện có thể áp tầng 8 mà chỉ là án vừa với tầng 22. Đo bằng góc, rồi xét nắng, gió.

Án vừa và án áp: sách chuộng gì, chê gì

Trong bộ chữ của loan đầu, khoảng trống trước nhà là minh đường, khối cao gần phía trước là án sơn, khối cao xa hơn là triều sơn. Sách đời Minh Địa Lý Nhân Tử Tu Tri, đại ý, phân biệt hai thứ sau bằng khoảng cách và chiều cao: gần mà nhỏ là án, xa mà cao là triều. Bài án sơn, triều sơn đã đi kỹ phần định nghĩa và cách đo cho nhà phố tầng trệt.

Án có việc của nó: khép minh đường lại, chặn gió lùa thẳng, cho tầm nhìn một điểm dừng. Nhà trước mặt trống hoác, gió thổi thẳng vào, sách cũng không khen. Thứ sách chê là án bức (sát quá) và áp (cao quá, đè xuống). Khẩu quyết truyền miệng của nghề, đại ý: án cao không quá lông mày, thấp không dưới ngực, tính từ chỗ người đứng. Câu này là kinh nghiệm thầy truyền thầy, chúng tôi chưa thấy nguyên văn trong một sách cụ thể.

Phía dân gian thì nói khác: "bị tòa kia đè", "khó ngóc đầu", "làm ăn bị chèn". Đó là lối suy từ hình ảnh sang vận người, không có trong sách loan đầu. Sách chỉ nói chuyện hình thế: cao thấp, xa gần, gió có lùa không, khí có chỗ đọng không.

Nhà phố và chung cư khác nhau ở một điểm: mắt mình ở độ cao nào

Với nhà phố, mắt người luôn ở tầng trệt hoặc tầng hai, ba; mọi khối nhà bên kia đường đều cao hơn mắt. Ở chung cư, mắt có thể ở 8 m, 40 m hay 90 m. Một tòa 25 tầng cách 30 m là bức tường trước mặt người ở tầng 3, nhưng với người ở tầng 30 thì nó là một mái bằng phía dưới — đúng hình ảnh "án thấp" mà sách tả.

Đó là chỗ căn hộ có lợi hơn nhà phố: đổi được độ cao của mình so với án bằng cách chọn tầng, trong khi nhà phố chỉ đổi được bằng cách xây cao lên.

Bảng góc che theo tầng và khoảng cách

Bảng dưới tính góc từ mắt người đứng ở ban công (mắt cao 1,5 m so với sàn, mỗi tầng 3,2 m) tới mép mái một tòa 25 tầng, cao khoảng 82 m đối diện. Số dương là phải ngẩng lên; số âm là nhìn xuống mái tòa ấy.

Đọc theo cách quy đổi của bài án sơn (dưới khoảng 25° là án vừa, 25° – 45° là án cao, trên 45° là áp sát):

• Tầng thấp và giữa, cách dưới 50 m: hầu hết ô đều trên 45°. Đây là đúng nghĩa án áp: đứng ở ban công chỉ thấy tường và cửa sổ nhà người.
• Từ khoảng tầng 22 trở lên: góc rơi xuống quanh 15° – 35°, tòa đối diện thành án vừa hoặc án cao.
• Cao hơn mái tòa đối diện (với tòa 82 m là từ khoảng tầng 27 trở lên): mắt vượt qua mái, phía trước mở ra tầm xa. Lúc này tòa kia thật sự là "án" của sách — cái bàn thấp đặt trước chỗ ngồi.

Hai con số để so: một tòa 15 tầng (khoảng 50 m) cách 30 m che tầng 8 một góc khoảng 41°, còn tầng 15 chỉ khoảng 7°. Một tòa 40 tầng (khoảng 130 m) cách 30 m thì tầng 30 vẫn bị che khoảng 50°. Tòa càng cao, tầng "thoát án" càng phải cao theo; không có tầng nào thoát khỏi một tòa siêu cao đứng sát.

Góc 25° không phải số của sách cổ. Nó là ngưỡng kỹ sư chiếu sáng dùng để xét phòng còn đủ sáng tự nhiên hay không; chúng tôi dùng nó vì nó đo đúng điều chữ "án vừa tầm" muốn nói.

Bề ngang cũng là một phần của "áp"

Góc đứng cho biết tòa đối diện cao bao nhiêu trong mắt; góc ngang cho biết nó chiếm bao nhiêu khung nhìn. Một tòa mảnh, đứng lệch sang một bên, cao mấy cũng chỉ chắn một phần; một tòa bản dài đặt song song thì chắn cả khung ban công.

Đứng giữa ban công, tầm nhìn thoải mái của hai mắt rộng chừng 100° – 120°. Một tòa 50 m cách 30 m lấp gần hết khoảng đó; cũng tòa ấy cách 100 m chỉ còn là một khối giữa cảnh. Cho nên khi so hai căn, ngoài "cách bao nhiêu mét" còn phải hỏi: tòa kia đứng chính diện hay đứng chéo, quay mặt dài hay đầu hồi sang mình. Căn nhìn vào đầu hồi hẹp của tòa bên cạnh, hai bên còn khe trời, nhẹ hơn hẳn căn nhìn vào mặt dài.

Nắng: tòa đứng phía nào mới là chuyện chính

Cùng một góc che, tòa ở phía Nam, phía Đông hay phía Tây làm căn hộ khác nhau rất nhiều. Độ cao mặt trời lúc giữa trưa, tính cho vĩ độ từng thành phố:

• Căn có cửa nhìn về Nam, tòa đối diện ở phía Nam: ở Hà Nội, nếu góc che lớn hơn khoảng 45°, căn mất trọn nắng trưa mùa đông — đúng lúc người miền Bắc cần nắng nhất để phòng khô và ấm. Theo bảng trên, tòa 25 tầng cách 30 m che hết nắng trưa mùa đông của các tầng từ khoảng tầng 16 trở xuống. Ở TP.HCM ngưỡng ấy là khoảng 56°, và mất nắng trưa thường lại là điều dễ chịu.
• Tòa đứng phía Đông: ngày xuân phân, mặt trời lên khoảng 28° – 29° lúc 8 giờ, 41° – 44° lúc 9 giờ (giờ mặt trời, lệch giờ đồng hồ vài phút đến hơn chục phút tùy mùa). Một tòa che 30° phía Đông nghĩa là nắng sớm vào căn muộn khoảng hai tiếng; che 45° là mất gần trọn buổi sáng.
• Tòa đứng phía Tây: đây là trường hợp án áp lại làm việc có ích. Nó chắn đúng thứ nắng xiên buổi chiều mà căn hướng Tây khổ nhất. Bài chung cư hướng Tây có bảng giờ nắng chiều để so.

Nếu tòa đối diện có mặt kính, thêm một chuyện: nắng hắt ngược sang, chói và nóng. Xem bài quang sát.

Gió khe giữa hai tòa

Táng Thư mở đầu bằng câu khí theo gió thì tan. Loan đầu có chữ "ao phong", đại ý là gió lùa vào qua chỗ khuyết, chỗ trũng giữa hai quả núi, và coi đó là điều cần tránh hơn cả bản thân quả núi. Ở khu chung cư, "chỗ khuyết" ấy là khe hẹp giữa hai tòa cao và góc tòa: gió bị dồn qua khe, thổi mạnh hơn hẳn ngoài khoảng trống, rít ở cửa lùa, lật đồ trên ban công.

Vì vậy căn bị che kín chính diện chưa hẳn là căn khó ở nhất. Căn nằm ngay đầu khe giữa hai tòa, ở tầng cao, có khi khổ hơn vì gió: cửa lùa phải chọn loại kín, ban công không để chậu cây nhẹ trên mép lan can. Lúc đi xem nhà, đứng ở ban công vào một buổi chiều có gió là biết ngay.

Riêng tư: cửa sổ nhìn cửa sổ

Hai tòa cùng dự án thường đặt song song, mặt căn hộ nhìn thẳng vào nhau. Ở khoảng cách 20 – 30 m, ban đêm khi đèn bật, người bên kia thấy rõ ai đang đi lại trong phòng khách mà không cần cố nhìn. Đây là phần khó chịu thật nhất của án áp, và nó không tùy vào phong thủy hay không.

Những điểm nên xem:

• Cửa sổ phòng ngủ của căn mình có nhìn thẳng vào cửa sổ phòng ngủ, phòng khách bên kia không, hay lệch nhau một nhịp.
• Tòa bên kia là chung cư, khách sạn hay văn phòng. Văn phòng đông người ban ngày, vắng ban đêm; khách sạn sáng đèn tới khuya.
• Cùng tầng hay lệch tầng: lệch vài tầng thì tầm nhìn chéo, đỡ hơn nhiều so với nhìn ngang.

Tòa chưa xây: đọc mặt bằng tổng thể trước khi đặt cọc

Nhiều người mua căn "view thoáng" rồi vài năm sau thấy tòa mới mọc lên trước mặt. Với chung cư, án sơn của mình có thể đang nằm trên giấy:

• Xin xem mặt bằng tổng thể của dự án và quy hoạch chi tiết khu đất lân cận: lô trống trước mặt quy hoạch làm gì, cao tối đa bao nhiêu tầng.
• Hỏi khoảng cách thiết kế giữa các tòa trong cùng dự án. Quy chuẩn quy hoạch xây dựng hiện hành (QCVN 01:2021/BXD), đại ý, đặt khoảng cách tối thiểu giữa cạnh dài của hai dãy nhà tăng theo chiều cao; với nhà từ 46 m trở lên, con số hay được dẫn là 25 m. Nên đối chiếu nguyên văn quy chuẩn khi cần dùng làm căn cứ. Con số này là mức tối thiểu cho an toàn, phòng cháy, thông gió — nhìn lại bảng góc che sẽ thấy 25 m vẫn là án áp với hầu hết các tầng.
• Bãi xe lộ thiên, sân tennis, nhà xưởng cũ trước mặt là những khu đất dễ đổi công năng nhất.

Bài minh đường có phần nói về khoảng trống trước tòa nhà; bài phong thủy chung cư đặt chuyện này vào thứ tự xem cả tòa, cả tầng, cả căn.

Sách cổ nói gì

Khí cưỡi gió thì tan, gặp nước ngăn thì dừng. — Táng Thư, tương truyền của Quách Phác đời Tấn.

Bình: câu gốc của chữ "phong thủy" nói về gió và chỗ dừng. Án sơn có giá trị chính vì nó là chỗ dừng — chặn gió thổi thẳng, giữ minh đường. Án áp thì quá đà: không chỉ chặn gió mà chặn luôn trời, sáng và tầm nhìn.

Nhà lấy hình thế làm thân thể, lấy suối nước làm mạch máu, lấy đất làm da thịt, lấy cây cỏ làm lông tóc, lấy nhà cửa làm áo quần, lấy cửa ngõ làm mũ đai. — Hoàng Đế Trạch Kinh.

Bình: tòa đối diện thuộc phần "thân thể" — hình thế mà người mua căn hộ không sửa được. Phần trong tay người ở là "áo quần, mũ đai": rèm, cửa, cách sắp phòng, cây trên ban công. Sách cổ đặt thứ tự ấy từ lâu: chọn được hình thế thì chọn; đã ở rồi thì lo phần sửa được, đừng tốn sức với phần không sửa được.

Đọc cho đúng mức

• Những gì chúng tôi nói được: sách loan đầu xét cao thấp, xa gần của khối trước mặt; theo cách xét ấy, tòa cao sát là án áp, tòa thấp hơn tầm mắt là án vừa. Bảng góc là hình học, ai đo cũng ra cùng số.
• Những gì chúng tôi không nói: rằng căn bị che sẽ làm ăn kém, sức khỏe kém hay gia đạo bất hòa. Các lời đồn kiểu "bị đè" là suy từ hình ảnh, không có trong sách và không kiểm được.
• Phái lý khí (Huyền Không, Bát Trạch) xét căn hộ theo hướng và tinh bàn; một số thầy Huyền Không coi tòa cao trước mặt là "sơn" và đọc nó theo sao bay tới phương ấy, tốt hay xấu tùy sao. Đó là một hệ khác, kết luận có thể ngược với loan đầu; bài này chỉ đi theo loan đầu.
• Căn bị che có mặt thuận thật: giá thường mềm hơn, đỡ nắng Tây, ít gió bão ở tầng cao. Với người đi làm cả ngày, ít ở nhà lúc có nắng, nhiều khi đó là lựa chọn hợp lý.

Việc nên làm

• Hỏi chiều cao tòa đối diện và khoảng cách giữa hai mặt tòa, tra bảng góc cho đúng tầng định mua; muốn chắc thì đứng ở ban công căn cùng trục và đo góc bằng ứng dụng thước thủy trên điện thoại.
• Xét tòa ấy nằm phía nào: phía Nam ở Hà Nội thì xem kỹ nắng đông; phía Đông thì xem nắng sáng; phía Tây thì có khi là lợi.
• Ghé lúc tối để xem cửa sổ hai bên nhìn nhau thế nào; ghé buổi chiều có gió để nghe khe tòa.
• Xem mặt bằng tổng thể và quy hoạch lô đất trước mặt trước khi đặt cọc.
• Đã ở rồi: rèm hai lớp (voan mỏng ban ngày, rèm dày ban đêm) cho phòng nhìn sang tòa kia; sơn tường, trần màu sáng để phòng thiếu sáng đỡ tối; dồn bàn làm việc, chỗ đọc sách về sát cửa sổ; một dãy cây lá dày ở mép ban công che tầm nhìn ngang mà vẫn để trời lọt xuống. Căn chỉ có một mặt thoáng mà mặt ấy lại bị che thì xem thêm bài căn hộ một mặt thoáng.

Phòng bị tòa đối diện lấy bớt trời thường cần thêm ánh sáng ấm vào chiều tối. Nếu muốn một vật nhắc mình giữ cho góc ấy sáng sủa, nhiều nhà chọn đèn hoặc đồ trang trí sắc đỏ, cam thuộc hành Hỏa — tượng cho ánh sáng, không phải thứ đẩy được tòa nhà đi.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; câu "khí thừa phong tắc tán, giới thủy tắc chỉ" (nguyên văn).
• Hoàng Đế Trạch Kinh — câu "trạch dĩ hình thế vi thân thể…" (nguyên văn).
• Địa Lý Nhân Tử Tu Tri — Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật; phần sa pháp về án sơn, triều sơn (đại ý, theo các tài liệu dẫn lại).
• QCVN 01:2021/BXD — Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng, phần khoảng cách giữa các dãy nhà (đại ý; nên đối chiếu nguyên văn).
• Bảng góc che: tính bằng lượng giác (góc = arctan((chiều cao tòa − cao độ mắt) ÷ khoảng cách)), mỗi tầng 3,2 m, mắt cao 1,5 m. Góc ngang = 2 × arctan(nửa bề ngang ÷ khoảng cách). Độ cao mặt trời giữa trưa = 90° − |vĩ độ − xích vĩ mặt trời|, vĩ độ Hà Nội 21°, Đà Nẵng 16°, TP.HCM 10,8°.