Nhà hướng Tây ở Việt Nam: nắng chiều là chuyện vật lý trước khi là chuyện lý khí

Nhà hướng Tây ở Việt Nam nóng trước hết vì vật lý: mặt Tây nhận nắng gắt đúng những giờ chiều nóng nhất, khi nhà đã tích nhiệt cả ngày. Giải pháp là kiến trúc: lùi kính, lam đứng, mái đua, cây xanh, khối đặc phía Tây. Chuyện hướng Tây tốt hay xấu theo lý khí là lớp sau và tuỳ phái: Bát Trạch xét theo cung phi chủ nhà, Huyền Không xét theo vận nhà và sao năm.

Mặt Tây nhận bao nhiêu nắng

Chúng tôi tính lượng bức xạ trực tiếp chiếu lên bốn mặt tường đứng của một ngôi nhà vào ngày trời quang, theo vị trí mặt trời ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh năm 2027 (mô hình trời quang đơn giản, chỉ tính tia trực tiếp, chưa tính bức xạ khuếch tán và mây):

Đơn vị: kWh trên mỗi mét vuông tường trong một ngày, ước tính.

Ba điều đọc ra từ bảng:

1. Mùa nóng, mặt Nam gần như không có nắng trực tiếp, vì mặt trời trưa ở rất cao, có tháng còn lệch về phía Bắc. Mặt Nam chỉ nhận nhiều nắng vào mùa đông, đúng lúc cần ấm. Đó là lý do hướng Nam dễ chịu ở Việt Nam.
2. Mặt Tây và mặt Đông nhận lượng nắng ngang nhau trên lý thuyết trời quang. Nhưng mặt Đông nhận nắng buổi sáng, khi không khí còn mát và tường còn nguội; mặt Tây nhận nắng từ khoảng 13 giờ đến lúc tắt nắng, khi không khí nóng nhất trong ngày và tường đã tích nhiệt từ trưa. Theo mô hình, cường độ nắng trực tiếp lên mặt Tây đạt đỉnh khoảng 600 đến 660 W/m² vào lúc 15 đến 16 giờ.
3. Mái nhà nhận nhiều nhất: gấp hai, ba lần mặt Tây. Nhà hướng nào thì chống nóng mái vẫn là việc thứ nhất.

Còn một chi tiết nữa: buổi chiều mùa hè ở Hà Nội, lúc 16 giờ mặt trời chỉ cao khoảng 34 độ, đến 17 giờ còn khoảng 21 độ. Nắng thấp và xiên, rọi sâu vào trong nhà qua cửa kính; mái hiên ngang không chắn được, phải dùng tấm chắn đứng.

Giải pháp kiến trúc trước

Những việc dưới đây làm mặt Tây dễ chịu hơn bất kể theo phái phong thủy nào:

Bài phong thủy và kiến trúc khí hậu đặt các nguyên tắc này cạnh nguyên tắc phong thủy; phần lớn hai bên đồng ý.

Một lưu ý cho nhà ống mặt tiền hướng Tây: mặt tiền là mặt duy nhất có cửa sổ lớn, nên càng dễ nóng. Ban công sâu một mét rưỡi với lam đứng, cộng giếng trời giữa nhà để kéo gió (bài giếng trời), thường thay đổi hẳn cảm giác trong nhà.

Rồi mới đến lý khí: hướng Tây theo các phái

Dân gian Việt

Kinh nghiệm dân gian ngại hướng Tây, và lý do gần như hoàn toàn là nắng: "nhà hướng Tây nóng như lò". Đây không phải một quy tắc lý khí, mà là ghi nhận khí hậu đúng như bảng ở trên.

Bát Trạch

Bát Trạch không xét nắng. Nhà hướng Tây (tọa Đông) là Chấn trạch, thuộc nhóm Đông tứ trạch. Bát Trạch cho rằng nhà Đông tứ trạch hợp với người Đông tứ mệnh, không hợp người Tây tứ mệnh (bài Đông tứ trạch, Tây tứ trạch). Nghĩa là theo Bát Trạch, cùng một căn nhà hướng Tây có thể "hợp" với chủ nhà này mà "không hợp" với chủ nhà khác. Lưu ý thêm: Bát Trạch lấy trạch quái theo phía tọa, nên đừng nhầm "nhà hướng Tây" thành "Đoài trạch".

Huyền Không

Huyền Không xét theo vận nhà. Với nhà xây trong vận 9 (từ Lập Xuân 2024), tọa Mão hướng Dậu (mặt tiền nhìn chính Tây), tính bằng công cụ phi tinh của site:

• Cục song tinh đáo tọa: hai sao vượng số 9 của sơn tinh và hướng tinh cùng về phía sau nhà (Đông).
• Cung hướng (Tây) có sơn tinh 5, hướng tinh 4.

Theo cách đọc của phái, nhà này cần phía sau (Đông) vừa có khoảng thoáng vừa có chỗ cao chắc, còn mặt tiền phía Tây không phải chỗ "đón vượng khí" của vận. Cách đọc đủ chín cung ở bài đọc tinh bàn nhà mình.

Năm 2027

Năm Đinh Mùi, phương Tây có Nhị Hắc năm và nằm trong Tam Sát (Thân, Dậu, Tuất). Các phái khuyên tránh khởi công lớn, đục phá ở phía Tây trong năm; chi tiết ở trang nhà hướng chính Tây năm 2027 và bài Tam Sát, Thái Tuế, Tuế Phá 2027. Điều này trùng hợp thú vị với lời khuyên kiến trúc: nếu định làm lam chắn nắng mặt Tây, có thể làm vào năm khác hoặc chọn tháng các phái coi là nhẹ hơn.

Sách cổ nói gì

Kinh Thi, Đại Nhã, bài Công Lưu, kể ông Công Lưu, tổ nhà Chu, đi chọn đất định cư: "ký ảnh nãi cương, tướng kỳ âm dương, quan kỳ lưu tuyền", đại ý: đo bóng mặt trời trên đồi, xét phía âm phía dương, xem dòng suối chảy. — Kinh Thi, Đại Nhã, Công Lưu

Bình: đây là một trong những ghi chép cổ nhất về việc chọn đất ở. "Âm dương" ở đây dùng theo nghĩa đen: phía khuất nắng và phía có nắng của sườn đồi. Trước khi thành hai khái niệm triết học, âm dương là chuyện nắng. Xét nhà hướng Tây theo nắng trước, theo lý khí sau, là đi đúng thứ tự của người xưa.

Thẩm Thị Huyền Không Học, đại ý, coi tinh bàn là chuyện của vận và vị trí sao, không bàn đến nắng gió. — Thẩm Thị Huyền Không Học

Bình: chính vì sách lý khí không bàn nắng, người dùng sách phải tự bổ phần ấy. Một căn nhà "hợp vận" mà nóng đến không ở được thì đã hỏng ở tầng nền.

Đọc cho đúng mức

• Số liệu bức xạ là ước tính theo mô hình trời quang đơn giản, chỉ tính tia trực tiếp; thực tế có mây, bụi, bức xạ khuếch tán, che khuất từ nhà bên, nên số đo thật sẽ khác. Bảng dùng để so sánh các mặt với nhau.
• Bát Trạch và Huyền Không cho kết luận khác nhau về cùng một căn nhà hướng Tây; không phái nào được chứng minh đúng hơn.
• Lời khuyên năm 2027 là theo quy ước kiêng phương của các phái lý khí, không phải điều đã kiểm chứng.
• Với công trình cụ thể, giải pháp chống nóng cần kiến trúc sư tính toán theo hiện trạng.

Việc nên làm

• Đo hướng nhà chính xác để biết mặt nào thật sự là mặt Tây; nhà "hướng Tây Nam" hay "Tây Bắc" nhận nắng chiều theo những giờ khác nhau.
• Chống nóng mái trước, rồi đến mặt Tây: lam đứng, ban công sâu, cây xanh.
• Dồn phòng ngủ, phòng làm việc sang các mặt mát hơn nếu bố trí được.
• Nếu muốn xét lý khí, chọn một phái và đọc theo vận nhà; nếu định sửa mặt Tây trong năm 2027, xem trước tháng nào các phái coi là nặng.

🔯Tinh bàn Huyền Không
Lập tinh bàn theo vận và toạ hướng, phi tinh năm – tháng.✨ Dùng thử

Nguồn tham khảo

• Kinh Thi — Đại Nhã, bài Công Lưu, đại ý.
• Bát Trạch Minh Kính — bản đời Thanh, cách lấy trạch quái theo tọa, đại ý.
• Thẩm Trúc Nhưng, Thẩm Thị Huyền Không Học — đại ý.
• Bức xạ trực tiếp trên tường đứng: ước tính bằng mô hình trời quang đơn giản cho Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh năm 2027; tinh bàn tính bằng công cụ phi tinh aihuyenhoc.com.