Quang sát: tòa nhà mặt kính đối diện hắt nắng sang, chói và nóng là thật

Quang sát là tên người xem phong thủy đời nay đặt cho ánh nắng chói dội từ mặt kính, mặt kim loại của công trình đối diện vào nhà. Cổ thư không có chữ này, vì người xưa chưa có nhà mặt kính. Nhưng nắng phản xạ thì đo được: chói mắt, nóng phòng, có khi nóng gắt. Xử lý bằng phim cách nhiệt, rèm hai lớp, che ngoài cửa và cây trước cửa sổ phía ấy.

Một cái tên mới cho một hiện tượng thật

Phần lớn các "sát" trong phong thủy hiện đại là lời gán cho hình dáng: góc nhọn, đường đâm, cột cao. Quang sát khác ở chỗ phía sau nó là một hiện tượng vật lý có thật và đo được. Đây là một trong số ít trường hợp mà cách đọc phong thủy đời nay trùng gần khít với điều kỹ sư chiếu sáng, kỹ sư nhiệt nói.

Cần rõ ràng về nguồn gốc. Các sách nhà ở cổ — Hoàng Đế Trạch Kinh, Dương Trạch Thập Thư, Dương Trạch Tam Yếu — bàn hướng, cửa, bếp, đường, nước, cây; không sách nào nói về ánh sáng dội từ công trình bên cạnh. "Quang sát" (sát của ánh sáng) là thuật ngữ xuất hiện khi các tòa văn phòng mặt kính mọc lên ở các thành phố châu Á vài chục năm gần đây. Ai nói "sách cổ đã dạy về quang sát" là nói quá.

Điều sách cổ có nói là nhà cần cân bằng. Hoàng Đế Trạch Kinh mở đầu, đại ý: nhà là then chốt của âm dương, là khuôn phép của đời sống con người; người nhờ nhà mà đứng vững. Sáng và tối, nóng và mát là cặp âm dương dễ thấy nhất trong một căn phòng. Một căn phòng bị nắng dội chói vào mỗi buổi chiều thì theo bất kỳ cách đọc nào cũng không phải chỗ ở yên.

Vì sao nhà hướng Đông bỗng có nắng chiều

Mặt kính phẳng phản xạ như gương: tia nắng tới nghiêng bao nhiêu thì bật ra nghiêng bấy nhiêu về phía bên kia. Từ đó suy ra quy luật ít người để ý — nắng dội vào nhà bạn khi mặt trời ở cùng phía với nhà bạn, chiếu vào mặt kính đối diện rồi bật ngược lại.

Bảng này giải thích một lời than hay gặp: "nhà hướng Đông mà chiều nào cũng chói". Hướng nhà không đổi, nhưng tòa kính bên kia đường đã biến thành một "mặt trời thứ hai" ở phía Tây.

Vệt nắng dội di chuyển theo giờ và đổi theo mùa vì độ cao mặt trời đổi. Một căn phòng có thể bị chói ba tháng rồi hết, rồi lại bị vào mùa khác.

Khi nào nắng dội trở nên nguy hiểm

Phần lớn tòa nhà mặt kính phẳng chỉ gây chói và nóng thêm. Nhưng có hai trường hợp nặng hơn:

• Mặt kính cong lõm. Tòa văn phòng mặt cong vào trong hoạt động như một chiếc gương lõm, gom nắng về một vùng. Ở London năm 2013, nắng hội tụ từ mặt kính cong của tòa nhà số 20 phố Fenchurch đã làm biến dạng các chi tiết nhựa trên một chiếc ô tô đỗ dưới phố; chủ tòa nhà sau đó phải lắp hệ lam che nắng cố định. Một khách sạn mặt cong ở Las Vegas cũng từng bị phản ánh về vùng nắng hội tụ nóng rát quanh hồ bơi.
• Kính phản quang mạnh. Loại kính phản quang màu bạc, xanh rất phổ biến ở các tòa nhà xây khoảng hai thập niên trước phản xạ ánh sáng nhìn thấy mạnh hơn nhiều so với kính trong thông thường. Các thế hệ kính tiết kiệm năng lượng mới thường phản xạ ít hơn ở vùng ánh sáng nhìn thấy.

Nếu nhà bạn đối diện một mặt kính cong lõm, hoặc vệt nắng dội vào làm vật dụng nóng bất thường, hãy ghi lại nhiệt độ, giờ giấc và phản ánh với ban quản lý tòa nhà cùng chính quyền địa phương — không còn là chuyện rèm cửa.

Theo dõi trong một tuần trước khi làm gì

Trước khi mua phim, mua rèm, hãy ghi chép một tuần nắng ráo:

• Vệt nắng dội vào phòng nào, rơi vào chỗ nào (giường, bàn làm việc, sofa, màn hình tivi)?
• Từ mấy giờ đến mấy giờ, kéo dài bao lâu?
• Đo nhiệt độ phòng bằng một chiếc nhiệt kế rẻ tiền, lúc có vệt nắng và lúc không.
• Chụp ảnh tòa đối diện, xác định đúng ô kính hay mảng kính nào đang hắt sang.

Ghi chép ấy giúp chọn đúng cách xử lý và đúng ô cửa, tránh dán phim cả nhà khi chỉ một ô bị. Nó cũng là tài liệu khi làm việc với tòa đối diện.

Cách xử lý, từ rẻ đến tốn

1. Rèm hai lớp ở đúng ô cửa. Lớp voan hoặc rèm cuốn lưới chống nắng kéo xuống trong khung giờ bị dội; lớp dày cho đêm. Màu rèm phía mặt ngoài nên sáng để hắt bớt nhiệt (bài rèm cửa màu gì có bàn thêm về màu).

2. Dán phim cách nhiệt. Phim cách nhiệt giảm chói và giảm nhiệt truyền qua kính. Có một điểm ít người nghĩ tới: đừng chọn loại phim phản quang gương mạnh cho mặt ngoài nhà mình — nhà bạn lại thành một mặt gương hắt nắng sang nhà khác. Loại phim tối màu hoặc phim cách nhiệt ít phản xạ là lựa chọn tử tế hơn.

3. Che ở ngoài cửa sổ. Mành tre, lam gỗ, lam nhôm, mái hiên nhỏ đặt bên ngoài ô cửa chặn nhiệt trước khi nó vào tới kính — hiệu quả hơn rèm bên trong, vì rèm bên trong để nhiệt đã vào phòng rồi mới chặn. Hợp với nhà phố có ban công, lô gia.

4. Cây trước cửa sổ hướng đó. Một hàng chậu cây lá to trên ban công, hoặc giàn cây leo, vừa che vừa làm mát không khí sát cửa. Bài cây ban công chung cư gợi ý loại cây chịu nắng gắt.

5. Sắp xếp lại phòng. Nếu vệt nắng rơi đúng vào giường hay bàn làm việc, dời chúng ra khỏi vệt ấy là cách miễn phí nhất. Màn hình máy tính quay vuông góc với ô cửa để khỏi bị lóa.

Nhà hướng Tây vốn đã có nắng chiều gắt, nay thêm nắng dội buổi sáng, thì nên xem bài nhà hướng Tây ở Việt Nam — nhiều biện pháp dùng chung được.

Phần phong thủy: đọc quang sát cho đúng mức

Người xem phong thủy hiện nay đọc quang sát theo ngũ hành: ánh sáng chói, nóng thuộc Hỏa; Hỏa quá vượng ở một phía nhà thì nóng nảy, khó ngủ, khó tập trung. Cách đọc này nói lại bằng ngôn ngữ ngũ hành điều mà ai từng ngồi trong phòng bị nắng dội đều biết.

Trong hệ hình sát hiện đại (bài hình sát trong loan đầu), quang sát được xét nặng nhẹ theo ba điều: ánh sáng có rơi vào chỗ người ở lâu (giường, bàn làm việc, chỗ ngồi chính) không, kéo dài bao lâu mỗi ngày, và có chói đến mức phải nheo mắt không. Đó cũng chính là ba câu bạn ghi trong tuần theo dõi.

Chỗ cần tỉnh táo: một số người khuyên treo gương bát quái, gương lồi quay về phía tòa nhà kính để "đẩy" quang sát lại. Làm vậy là thêm một mặt phản xạ nữa vào khu phố, có khi hắt nắng sang nhà khác — không có sách nào dạy, và không giải quyết chuyện chói.

Đọc cho đúng mức

Quang sát là thuật ngữ đời nay, không có trong cổ thư; phần đáng tin của nó là hiện tượng phản xạ, đo được bằng mắt, bằng nhiệt kế. Không có cơ sở cho các lời như "nhà bị quang sát thì hao tài, sinh bệnh". Chói và nóng ảnh hưởng giấc ngủ, sự tập trung, tiền điện máy lạnh — những ảnh hưởng ấy là thật và đủ lý do để xử lý.

Các phái lý khí (Bát Trạch, Huyền Không) gần như không bàn quang sát; nó thuộc về loan đầu đô thị. Nếu một thầy kết hợp quang sát với sao năm để đưa ra lời đoán cụ thể, đó là cách đọc riêng của thầy ấy.

Việc nên làm

• Theo dõi một tuần: phòng nào, giờ nào, rơi vào chỗ nào, nóng thêm bao nhiêu độ.
• Xử lý đúng ô cửa bị dội: rèm hai lớp hoặc rèm cuốn chống nắng trước, phim cách nhiệt ít phản xạ sau.
• Nếu có ban công, lô gia: che bên ngoài bằng mành, lam, cây — hiệu quả hơn che bên trong.
• Dời giường, bàn làm việc, màn hình ra khỏi vệt nắng.
• Mặt kính cong lõm hoặc vệt nắng làm vật dụng nóng bất thường: ghi lại và phản ánh với ban quản lý tòa nhà, chính quyền địa phương.
• Không treo gương, vật phản quang quay về phía tòa đối diện.

Dân gian lấy Thủy chế Hỏa. Nếu muốn một vật đặt gần ô cửa ấy làm lời nhắc giữ căn phòng dịu mát, nhiều nhà chọn đồ men xanh, sắc nước, những thứ xếp vào hành Thủy; còn phần mát thật là tấm rèm và tán lá.

Nguồn tham khảo

• Hoàng Đế Trạch Kinh — phần mở đầu, nhà là then chốt của âm dương (đại ý).
• Tư liệu báo chí về tòa nhà số 20 phố Fenchurch, London (2013) và việc lắp lam che nắng sau đó.