Nhà gần nghĩa trang, bệnh viện, nhà tang lễ: tâm lý là chính, che tầm nhìn thế nào

Không có cổ thư dương trạch nào phán nhà gần nghĩa trang, bệnh viện hay nhà tang lễ thì hỏng. Sách chỉ khuyên khi chọn đất nên tránh chỗ sát mồ mả. Với nhà đã ở, phần lớn khó chịu là chuyện tâm lý và tiếng ồn: che tầm nhìn bằng hàng cây, đổi phòng ngủ sang phía khác, cách âm với còi xe cấp cứu.

Sách nói gì, và không nói gì

Dương Trạch Thập Thư của Vương Quân Vinh đời Minh, ở phần luận ngoại hình, đại ý kể ra những chỗ không nên dựng nhà, trong đó có chỗ kề cạnh mồ mả. Đó là lời khuyên khi chọn đất, xếp chung với chỗ trũng đọng nước, chỗ đầu đường đâm. Sách không nói nhà đã dựng gần mộ thì vận suy, càng không nói phải dời đi.

Thú vị hơn là chính lý thuyết của sách âm trạch. Táng Thư, sách gốc của chữ "phong thủy" (xem Táng Thư), dựng toàn bộ phép táng trên ý "khí cảm nhi ứng" — đại ý: người đã khuất nhận khí của đất, và khí ấy cảm ứng sang con cháu cùng một dòng máu, như cây ở núi nở hoa thì chồi trong nhà cũng nảy. Đọc theo đúng lý thuyết đó, ảnh hưởng của một ngôi mộ đi theo huyết thống, không đi theo hàng xóm. Sách không có câu nào nói mộ nhà người khác ảnh hưởng đến nhà mình ở bên cạnh.

Lời đồn "gần nghĩa trang thì âm khí nặng, nhà hay ốm, làm ăn không lên" là phần quan niệm dân gian. Không có sách gốc nào chống lưng cho nó; nhưng nó có một gốc rất người: không ai muốn mỗi sáng mở cửa sổ là thấy mộ phần, và cảm giác ấy kéo dài thì làm người ta mệt thật. Bài này coi trọng cảm giác ấy, và xử lý nó bằng những cách xử lý được.

Bài dương trạch và âm trạch giải thích vì sao hai phần này cùng nguyên lý nhưng khác đối tượng.

Ba nơi, ba chuyện khác nhau

Gộp nghĩa trang, bệnh viện, nhà tang lễ làm một vì cùng gợi đến sinh tử, nhưng chuyện thật của mỗi nơi khác nhau:

Nhìn bảng sẽ thấy: nghĩa trang phần lớn là tầm nhìn, bệnh viện phần lớn là tiếng ồn và đông đúc, nhà tang lễ là cả hai nhưng theo giờ. Mỗi thứ có cách xử lý riêng.

Nghĩa trang: che tầm nhìn cho đúng chỗ

Nhà phố, nhà vườn nhìn ngang sang

Hàng cây là cách che đẹp nhất, nhưng phải trồng hai tầng:

• Tầng thấp: cây bụi dày, cao 1,2 – 1,8 m (dâm bụt, chè tàu, nguyệt quế, trúc Nhật) — che tầm mắt người đứng trong sân.
• Tầng cao: cây thân gỗ nhỏ, tán thưa đến vừa (ngọc lan, cau, tre trúc cảnh) — che tầm nhìn từ tầng hai.

Hàng cây một tầng toàn cây cao thì gốc trơ, nhìn qua gốc vẫn thấy hết; một tầng toàn cây bụi thì tầng trên vẫn nhìn được qua đầu. Trồng xong cần hai, ba mùa mưa mới kín; trong lúc chờ, một tấm lam gỗ hoặc lưới cho cây leo dựng tạm trên tường rào giúp che ngay.

Cửa sổ: che đúng độ cao tầm mắt

Không cần che kín cả cửa sổ. Tầm mắt người ngồi trên ghế, trên giường vào khoảng 1,1 – 1,2 m tính từ sàn; người đứng khoảng 1,5 – 1,6 m. Một dải phim mờ hoặc rèm vải mỏng phủ từ khoảng 0,9 m đến 1,7 m chặn phần lớn những gì mắt bắt gặp, phía trên vẫn để trong cho ánh sáng và bầu trời vào phòng.

Căn hộ chung cư nhìn xuống

Nhìn từ trên cao xuống thì cách che lại đơn giản hơn nhiều. Lan can ban công thường cao khoảng 1,1 m. Một dãy chậu cây dài đặt trên mép lan can, cây cao thêm 50 – 60 cm, là mép che đã ngang hoặc cao hơn tầm mắt người đứng cách lan can một hai bước. Mọi thứ phía dưới — tức là nghĩa trang ở mặt đất — đều khuất sau mép lá. Bầu trời và cây xa vẫn nhìn thấy. Cây chịu gió ban công xem bài cây ban công chung cư; trường hợp riêng của căn hộ có bài căn hộ nhìn ra nghĩa trang, bệnh viện.

Nước và khói

• Nghĩa trang có chôn cất lần đầu ảnh hưởng đến nước ngầm quanh đó. Nhà gần nghĩa trang nên dùng nước máy cho ăn uống; nếu buộc phải dùng giếng khoan, gửi mẫu nước đi xét nghiệm và dùng hệ lọc phù hợp. Quy chuẩn xây dựng có quy định khoảng cách an toàn môi trường từ nghĩa trang tới khu dân cư, khác nhau tuỳ hình thức táng — muốn biết con số áp cho khu mình, hỏi phòng quản lý đô thị của quận, huyện.
• Mùa Thanh minh, rằm tháng Bảy, khói hương và tro vàng mã bay sang nhà cuối hướng gió. Đóng cửa sổ phía ấy, bật máy lọc không khí trong phòng ngủ những ngày đó.

Bệnh viện: còi cấp cứu và giờ thăm bệnh

Còi xe cấp cứu là tiếng ồn cao tần, chói, vang bất kỳ giờ nào. Tin tốt là âm cao tần dễ chặn hơn âm trầm của xe tải: phần lớn lọt qua khe hở chứ không xuyên qua kính.

• Kiểm tra khe cửa sổ, thay gioăng cao su, chèn kín khe dưới cửa ban công — làm trước khi nghĩ tới thay kính.
• Phòng ngủ đặt ở phía xa đường xe cấp cứu đi vào cổng cấp cứu, không nhất thiết xa bệnh viện. Hỏi người trong xóm xe thường vào cổng nào.
• Cửa sổ phòng ngủ phía đường: kính dán hai lớp hoặc kính hộp có khung kín, cộng rèm dày.

Đông người quanh cổng bệnh viện là chuyện giờ giấc: giờ thăm bệnh, sáng thứ Hai. Nhà mặt đường gần cổng có thể cho thuê làm quán, nhà trọ người nhà bệnh nhân — nhiều nhà xem đó là lợi chứ không phải hại.

Và một mặt tốt rất thật: gần chỗ cấp cứu. Với nhà có người già, người có bệnh tim mạch, trẻ nhỏ, vài phút đến phòng cấp cứu là thứ không vật gì đổi được.

Nhà tang lễ: chuyện theo giờ

Nhà tang lễ ở thành phố thường làm lễ theo khung giờ cố định, nhiều nhất vào buổi sáng. Biết lịch thì sắp được: giờ đưa con đi học, giờ dắt xe ra, giờ mở cửa hàng tránh trùng lúc đoàn xe tang ra vào. Nhạc tang có giờ; cửa kín, rèm dày ở phòng phía đường là đủ cho phần lớn nhà.

Với trẻ nhỏ, nhìn thấy đoàn đưa tang hằng ngày có thể sinh nhiều câu hỏi. Trả lời giản dị, đúng sự thật về việc một người đã qua đời và gia đình đang tiễn họ — thường giúp trẻ bình tĩnh hơn là né tránh.

Đọc cho đúng mức

Phần sách nói có thật chỉ là: khi chọn đất, tránh chỗ kề mồ mả. Phần "âm khí làm nhà suy" là quan niệm dân gian, và chính lý thuyết cảm ứng của Táng Thư cũng không ủng hộ nó, vì sách cho rằng mộ chỉ cảm ứng với con cháu cùng huyết thống.

Nói vậy không có nghĩa cảm giác khó chịu của người ở là vô lý. Nhìn thấy mộ phần, nghe còi cấp cứu mỗi đêm là thứ ảnh hưởng thật đến giấc ngủ và tâm trạng, nhất là với người đang có tang, người lớn tuổi, người hay lo. Phong thủy theo nghĩa tốt nhất là làm cho người ở thấy yên — và cách làm yên ở đây là cây, rèm, cửa kín, xếp lại phòng.

Nếu đang cân nhắc mua nhà ở vị trí này, có một yếu tố khác đáng xét hơn phong thủy: quy hoạch nghĩa trang có bị di dời, mở rộng hay đóng cửa không — xem bài mua đất gần chùa, đình, nghĩa trang.

Việc nên làm

• Xác định thứ thật sự làm mình khó chịu: tầm nhìn, tiếng ồn, khói, hay đông người — mỗi thứ một cách xử lý.
• Nhà nhìn ngang sang nghĩa trang: trồng hàng cây hai tầng; trong lúc chờ cây lên, dựng lam gỗ hoặc lưới cây leo.
• Cửa sổ: phim mờ hoặc rèm mỏng phủ dải từ khoảng 0,9 đến 1,7 m; căn hộ nhìn xuống thì đặt dãy chậu cây trên mép lan can.
• Đổi phòng ngủ sang phía không nhìn thấy nghĩa trang, không nằm trên đường xe cấp cứu đi vào.
• Làm kín khe cửa, thêm rèm dày; dùng nước máy cho ăn uống nếu ở gần nghĩa trang.
• Ghi lịch các dịp đông người: Thanh minh, rằm tháng Bảy, giờ thăm bệnh, giờ lễ tang.

Nếu muốn một vật trong phòng khách làm lời nhắc giữ nhà sáng và ấm — điều mà dân gian cho là cần nhất với nhà gần chốn tĩnh lặng — nhiều nhà chọn đèn bàn ánh vàng, đồ gốm men đỏ, men nâu ấm: hành Hỏa. Vật là biểu tượng; ánh sáng và tiếng cười trong nhà mới là phần thật.

Nguồn tham khảo

• Táng Thư — tương truyền Quách Phác, đời Tấn; ý "khí cảm nhi ứng" về cảm ứng giữa mộ và con cháu (đại ý).
• Vương Quân Vinh — Dương Trạch Thập Thư, đời Minh, phần luận ngoại hình, chỗ không nên dựng nhà (đại ý).
• Khoảng cách an toàn môi trường của nghĩa trang: theo quy chuẩn xây dựng hiện hành; kiểm con số cụ thể tại cơ quan quản lý đô thị địa phương.